Uchwała SN z 16 września 2020 r., III UZP 1/20 - jak powołują ją inne sądy

„… uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna - z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, OSNCP 2023, nr 10, poz. 104; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r., III UZP 1/20 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2022 r., III USKP 145/21, OSNP 2002, nr 11, poz. 113 i z 22 maja 2024 r., III USKP 9/23, niepubl.).”

„Nie można też zapomnieć, że w uchwale składu siedmiu sędziów dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28), Sąd Najwyższy stwierdził, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.”

„Skarżący twierdził, że jego wątpliwości co do zgodności art. 15 c ustawy zaopatrzeniowej, przyjmować należy jako zasadne, mając na uwadze treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2023 r., II USKP 120/22 oraz uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020r., III UZP 1/20.”

„Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20, (OSNP 2021 nr 3, poz. 28) nie ma mocy zasady prawnej zgodnie z art. 87 § 1 zdanie 2 ustawy o Sądzie Najwyższym 8 grudnia 2017 r. (Dz.U.2023.1093, tekst jedn.: z dnia 12 czerwca 2023).”

„Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazał też wprost, że nie podziela stanowiska zawartego w uchwale Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r. w sprawie o sygn. akt III UZP 1/20.”

„… czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu (tak Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20).”

„W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W kontekście wykładni prezentowanej przez Sąd Najwyższy, przede wszystkim w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r., sygn. akt III UZP 1/20, naruszenia wymienione w punktach I i II w ocenie skarżącego mają wymiar rażących i oczywistych.”

„Skoro w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r. (III UZP 1/20) uznano, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie …”

„Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd Okręgowy wydał w sprawie prawidłowe rozstrzygnięcie, które znajduje oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, jak i w wykładni zastosowanych przepisów prawa materialnego, trafnie wspartej treścią uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28).”

„W ocenie Sądu pierwszej instancji, jego służby nie można I USKP 178/24 3 kwalifikować jako służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ust. 1 pkt 5 lit. b tiret ósmy, co zresztą znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (uchwała III UZP 1/20).”

„W odniesieniu do wykładni art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, a dokładnie w kontekście miejsca pełnienia służby i rodzaju wykonywanych zadań, skład rozpoznający skargę kasacyjną w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28).”

„Sąd Okręgowy odnosząc się do uchwały Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r. (III UZP 1/20) wskazał, że sąd powszechny oceniając każdy przypadek III USK 373/24 4 służby indywidualnie, zobowiązany jest badać wszelkie przedstawione dowody i je oceniać zgodnie z powszechnie przyjętymi w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych regułami dowodzenia.”

„III USKP 35/24 5 Sąd Apelacyjny w całości podzielił przyjęty przez Sąd pierwszej instancji kierunek wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie, w szczególności art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, zgodny z uchwalą Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28).”

„… 12. art. 233 § 1 k.p.c. Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca uzasadniła oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej, bowiem Sąd Apelacyjny - pozostając w oczywistej sprzeczności ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 - dokonał literalnej wykładni przepisu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej.”

„Sąd Apelacyjny odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20, OSNP 2021 nr 3, poz. 28) i stwierdził, że skutki z art. 22a ustawy zaopatrzeniowej nie wynikają jedynie III USKP 43/25 4 z formalnej przynależności do określonych służb, czy jej pełnienia w wymienionych …”

„Wymaga podkreślenia, że uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28) nie sprzeciwia się możliwości uznania konkretnej służby za służbę na rzecz totalitarnego państwa, bo nie taki zresztą był cel wypowiedzi powiększonego składu Sądu Najwyższego.”

„… wykładni pojęcia „pełnienie służby na rzecz totalitarnego państwa”, użytego w art. 13b ust. 1 ustawy, sąd I instancji powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r., III UZP 1/20, i stwierdził, że przeprowadzone postępowanie dowodowe doprowadziło do wniosku, iż odwołujący W.A. od 16 maja 1982 r. do 15 grudnia 1989 r. pełnił służbę na rzecz na rzecz państwa totalitarnego.”

„Tym samym Sąd Apelacyjny nie podzielił zapatrywań prawnych sformułowanych w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28).”

„Sąd Okręgowy w pełni podzielił stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28).”

„… 1990 rokiem, bez względu na wykonywane zadania w legalnych organach państwa, uznanego powszechnie na arenie międzynarodowej, podczas gdy Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 września 2020 r. (sygn. akt III UZP 1/20) wyraźnie zaakcentował, że kryterium służby na rzecz państwa totalitarnego powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także indywidualnych czynów, pod kątem naruszenia praw …”

„Zważywszy na wątpliwości interpretacyjne, jakie wzbudzają ww. regulacje, a w szczególności treść pojęcia „pełnienie służby na rzecz totalitarnego państwa”, użytego w art. 13b ust. 1 ustawy, sąd pierwszej instancji powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r. (III UZP 1/20), którą w pełni podzielił.”

„Sąd powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r. w sprawie III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 8), w której uznał, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności …”

„II USKP 80/23 7 W ocenie Sądu Apelacyjnego, zasadnicze znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma prokonstytucyjna wykładnia dokonana przez Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 16 września 2020 r. (III UZP 1/20) wskazująca, jak należy rozumieć kryterium „pełnienia służby na rzecz państwa totalitarnego”.”

„Sąd Okręgowy wskazał przy tym, że podziela stanowisko zwarte w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28).”

„Służba funkcjonariusza podlega ocenie ze względu na podstawę określoną w ustawie i treść sporu (por. uchwała Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r., III UZP 1/20).”

„Sąd Najwyższy w uchwale z 16 września 2020 r. w sprawie o sygn. III UZP 1/20 uznał, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 w ustawy zaopatrzeniowej powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.”

„Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28) nie ma mocy zasady prawnej zgodnie z art. 87 § 1 zdanie 2 ustawy o Sądzie Najwyższym 8 grudnia 2017 r. (jednolity tekst: Dz.U.2023.1093).”

„W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie wystarczy jednak pełnić służby w jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, co wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego (uchwała III UZP 1/20).”

„We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że jest ona oczywiście uzasadniona, bowiem wyrok Sądu odwoławczego jest obarczony licznymi uchybieniami, wskazanymi jako podstawy kasacyjne, a dane naruszenie jest ewidentne i ponadto sprzeczne z regułami II USK 38/24 3 interpretacyjnymi, jakie zostały wypracowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (vide uchwała III UZP 1/20).”

„Podniósł, że wykładnia służby na rzecz totalitarnego państwa została dokonana w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28).”

„Sąd pierwszej instancji, odwołując się do treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28) definiującej pojęcie „służby na rzecz totalitarnego państwa” i przeprowadzając przez jej pryzmat kontradyktoryjne postępowanie dowodowe, doszedł do wniosku, że brak jest dowodów na to, iż odwołujący się pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa.”

„Niezasadny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy (uchwała składu siedmiu sędziów z 16 września 2020 r., III UZP 1/20, OSNP 2021, nr 3, poz. 28).”

„Sąd pierwszej instancji opierając swoje rozstrzygnięcie na poglądach wyrażonych w uchwale składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego III UZP 1/20 nie dążył do ustalenia prawdziwego stanu faktycznego, a poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że służba miała charakter krótkotrwały co może być przedmiotem rozważań wyłącznie w kontekście zastosowania art. 8a ustawy i w konsekwencji wyłącznie drogi administracyjnej.”

„… podstawowych praw i wolności człowieka, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w treści uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (dalej jako: „uchwała”), albowiem ustawodawca zawarł legalną definicję pojęcia służby na rzecz państwa totalitarnego uznając za takową służbę w instytucjach i formacjach enumeratywnie wskazanych w art.”

„… wysokości przysługujących mu świadczeń rentowych, pomimo niewykazania okoliczności świadczących o winie indywidualnej, co pozostaje w sprzeczności z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1 /20;”

„Takie stanowisko zajął w uchwale 7 sędziów z 16 września 2020 r. Sąd Najwyższy (III UZP 1/20).”

„Brak było zatem przesłanek do redukcji wysokości emerytury, gdyż pozwany nie wykazał, aby powołujący się pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa (art. 13b ustawy, uchwała Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r., III UZP 1/20).”

„Godzi się zauważyć, że wskazana decyzja została wydana przed podjęciem uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28), kluczowej dla sporów w przedmiocie ponownego ustalenia wysokości emerytur policyjnych.”

„Sąd drugiej instancji nie podzielił stanowiska uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28), że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.”

„Dalej Sąd ten odwołał się do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28) i stwierdził, że ubezpieczony w okresie wymienionym w zaświadczeniu IPN pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o …”

„… w sprawie, uznał, iż organ rentowy niewłaściwie zastosował art. 15c ustawy zaopatrzeniowej wskazując, że miał na uwadze treść uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28) zgodnie, z którą kryterium służby na rzecz totalitarnego państwa powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów …”

„Do takiego podejścia nie uprawnia także wykładnia przedstawiona przez Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28).”

„W świetle dostępnego materiału dowodowego oraz mając na uwadze, że według uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28), kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym …”

„… zapatrywań prawnych przyjętych przez Sąd Okręgowy, które ostatecznie legły u podstaw zaskarżonego orzeczenia, opartych na rozważaniach zawartych w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz. 28), zgodnie z którą kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na …”