Art. 23 Kodeksu cywilnego definiuje i zapewnia ochronę dóbr osobistych człowieka, wymieniając wprost przykładowe wartości takie jak zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko, pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania oraz twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Norma wyraźnie stwierdza, że te dobra pozostają pod ochroną prawa cywilnego, niezależnie od tego, czy są chronione również na gruncie innych przepisów. Oznacza to, że obywatel może dochodzić ochrony swoich dóbr osobistych na drodze cywilnoprawnej bez względu na inne kompetencje prawne dotyczące tych wartości. Przepis ma charakter katalogu przykładowego, a więc nie ogranicza ochrony tylko do wymienionych wartości, ale wskazuje na najważniejsze dobra osobiste podlegające ochronie. Zawarte w nim dobra osobiste dotyczą sfery niemajątkowej, ściśle związanej z godnością i osobowością człowieka.
Przepis znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie dochodzi do naruszenia dóbr osobistych osoby fizycznej. Ochrona prawa cywilnego przewidziana przez ten artykuł obejmuje sytuacje, gdy ktoś bezprawnie godzi w te dobra lub je narusza, na przykład poprzez bezprawne ujawnienie wizerunku, użycie nazwiska bez zgody, czy naruszenie tajemnicy korespondencji. Dobra osobiste chronione są niezależnie od ochrony prawnej przewidzianej w innych aktach prawnych, na przykład przepisach karnych czy administracyjnych, co daje powodowi prawo do roszczeń cywilnych, takich jak zaprzestanie naruszeń, zadośćuczynienie czy odszkodowanie. Przepis ma zastosowanie tylko wobec osób fizycznych, gdyż dobra osobiste są pojęciem odnoszącym się do człowieka.
Przydatnym przykładem może być sytuacja, gdy ktoś publikuje bez zgody zdjęcia danej osoby w mediach społecznościowych i w ten sposób narusza jej prawo do wizerunku. Osoba taka ma prawo do żądania usunięcia zdjęcia oraz domagać się stosownej rekompensaty na drodze cywilnej. Innym przykładem jest wykorzystanie pseudonimu artystycznego bez zgody jego właściciela lub naruszenie tajemnicy korespondencji poprzez ujawnienie prywatnych listów. Przepis art. 23 KC daje w takich przypadkach podstawę do wystąpienia z roszczeniami przeciwko naruszającemu.
Często w praktyce występują błędy polegające na nieodróżnianiu dóbr osobistych od majątkowych, co prowadzi do niewłaściwego stosowania przepisów. Inną pomyłką jest mylenie ochrony dóbr osobistych z przepisami prawa karnego lub oczekiwanie wyłącznej ochrony tam, gdzie przewidziano ją tylko cywilnie. Ponadto, niekiedy strony nie rozumieją, że ochrona jest niezależna od innych przepisów, co może skutkować dublowaniem roszczeń. Art. 23 dokładnie wskazuje, że ochrona ta jest samodzielna i nie wyklucza innych form prawnej interwencji.
W przypadku indywidualnej sprawy dotyczącej naruszenia dóbr osobistych, warto skonsultować się z prawnikiem, aby dobrać właściwe środki ochrony oraz ocenić szanse powodzenia ewentualnego dochodzenia roszczeń.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
