V KO 52/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 marca 2025 r.
SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Gierszon
SSN Jerzy Grubba
w sprawie M.D. skazanego z art. 197 § 1 k.k. i inne,
po rozpoznaniu z urzędu w dniu 26 marca 2025 r. na posiedzeniu kwestii
wznowienia postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu
Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r., V KK 39/23, o oddaleniu kasacji jako
oczywiście bezzasadnej,
p o s t a n o w i ł
1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
wznowić postępowanie kasacyjne;
2. uchylić postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia
2023 r., V KK 39/23, o oddaleniu kasacji jako oczywiście
bezzasadnej i kasację obrońcy skazanego przekazać do
ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu - Izbie Karnej w
postępowaniu kasacyjnym;
3. kosztami postępowania wznowieniowego obciążyć Skarb
Państwa.
[WB]
UZASADNIENIE
Postanowieniem dnia 27 kwietnia 2023 r., V KK 39/23, Sąd Najwyższy
oddalił jako oczywiście bezzasadną kasację wniesioną przez obrońcę M.D. od
V KO 52/24
2
wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 czerwca 2022 r.,
sygn. akt IV Ka 690/21, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie
Trybunalskim z dnia 21 czerwca 2021 r., sygn. akt VII K 381/20.
W dniu 29 maja 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo procesowe
obrońców skazanego M.D. zatytułowane „Wniosek o rozważenie wznowienia z
urzędu postępowania kasacyjnego”. Autorzy pisma, adw. J.S. oraz adw. N.S.,
wnieśli o rozważenie wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego
prowadzonego przed Sądem Najwyższym w sprawie V KK 39/23, zainicjowanego
kasacją obrońcy skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie
Trybunalskim z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt IV Ka 690/21, zmieniającego
wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 czerwca 2021 r.,
sygn. akt: VII K 381/20. W konkluzji obrońcy wnieśli o uchylenie postanowienia
Sądu Najwyższego Izby Karnej z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt V KK 39/23 w
przedmiocie oddalenia kasacji jako oczywiście bezzasadnej i przekazanie sprawy
do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu Izbie Karnej.
W uzasadnieniu tego pisma obrońcy podnieśli, że „postępowanie kasacyjne
w sprawie oskarżonego było prowadzone przez sędziego M.M. W/w został
powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego w procedurze, w której
uczestniczyła Krajowa Rada Sądownictwa, ukształtowana w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a dokładnie: obwieszczeniem z dnia 28
sierpnia 2018 r. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono o istnieniu
wolnych stanowisk w Izbie Karnej Sądu Najwyższego; uchwałą z dnia 21 listopada
2019 r. Krajowej Rady Sądownictwa o numerze 1020/2019 postanowiono o
przedstawieniu Prezydentowi RP kandydatury M.M. do pełnienia urzędu sędziego
Sądu Najwyższego, Izby Karnej; postanowieniem z dnia 4 maja 2020 r. Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej powołano M.M. do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego Sądu Najwyższego, Izby Karnej. (…) Mając na uwadze powyższe, z
uwagi na wadliwość procesu nominacyjnego sędziego prowadzącego
postępowanie w sprawie M.D., na etapie postępowania kasacyjnego, dyskwalifikacji
wymaga postanowienie z dnia 27 kwietnia 2023 r. Szczególnie podkreślić trzeba, iż
w przypadku sędziów, powołanych do orzekania w Sądzie Najwyższym, w opisanej
V KO 52/24
3
powyżej procedurze, a obarczonej wadą procesu nominacyjnego, każdorazowo
sformułować należy wniosek, iż sędzia taki nie spełnia minimalnego standardu
bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w
rozumieniu art, 439 § 1 pkt 2 k.p.k.”.
W odpowiedzi na przedmiotowy wniosek obrońców skazanego M.D.,
Prokurator Prokuratury Krajowej, Departament Postępowania Sądowego,
stosownie do pisma z dnia 21 czerwca 2024 r., na podstawie art. 429 § 1 k.p.k. w
zw. z art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k., wniósł
o pozostawienie przez Sąd Najwyższy wniosku bez rozpoznania jako
niedopuszczalnego z mocy ustawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W niniejszej sprawie na etapie postępowania kasacyjnego zaistniała
bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że w orzecznictwie Sądu
Najwyższego utrwalony jest pogląd, iż wznowienie postępowania z urzędu możliwe
jest jedynie wtedy, gdy ujawniło się jedno z uchybień wymienionych w art. 439 § 1
k.p.k. i to pod warunkiem, że nie były one przedmiotem postępowania w trybie
kasacji (art. 542 § 3 i 4 k.p.k.). Stylizacja art. 542 § 3 k.p.k. wskazuje, że
bezwzględne podstawy odwoławcze nie są powodem do wznowienia postępowania
na wniosek stron, do których odnoszą się tylko przyczyny z art. 540 k.p.k., art. 540a
k.p.k. i art. 540b k.p.k., stanowiąc podstawę wyłącznie do podjęcia czynności ex
officio. Dlatego też wniosek strony o wznowienie postępowania, w którym wskazuje
ona na uchybienie z art. 439 § 1 k.p.k., interpretować należy wyłącznie jako
inicjatywę (art. 9 § 2 k.p.k.) potrzeby rozważenia przez sąd możliwości wznowienia
postępowania z urzędu. Tak też został potraktowany niniejszy wniosek złożony
przez obrońców skazanego, a więc jako sygnalizacja potrzeby rozważenia przez
Sąd Najwyższy możliwości ewentualnego wznowienia z urzędu postępowania
kasacyjnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 9 października 2018 r., III KO
106/18, LEX nr 2572697; 30 listopada 2016 r., V KO 83/16, LEX nr 2178684;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2016 r., III KO 66/16, LEX nr
2166384).
V KO 52/24
4
Wymaga też podkreślenia ta okoliczność, że dopuszczalne jest wzruszenie
w trybie wznowienia postępowania postanowienia Sądu Najwyższego o oddaleniu
kasacji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, zgodnie z
którym uprawnione jest wznowienie postępowania kasacyjnego oddalającego
kasację, zarówno na wniosek strony - w oparciu o podstawy wznowieniowe
określone w art. 540 § 1 pkt 1, § 2 i § 3 k.p.k. – jak i z urzędu – na podstawie art.
542 § 3 k.p.k.
W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II
KO 73/22, trafnie wskazano, że „w formule z art. 540 § 1 k.p.k. <
> mieści się bezspornie także
postępowanie, w którym wydano postanowienie o oddaleniu wniosku o wznowienie
postępowania oraz postanowienie o oddaleniu kasacji, są to bowiem orzeczenia
kończące postępowanie sądowe – odpowiednio: co do wznowienia postępowania
oraz kasacji”. (Stanowisko to zostało podtrzymane w kolejnych postanowieniach
Sądu Najwyższego, a to w orzeczeniach z dnia: 21 czerwca 2023 r., w sprawie V
KO 17/22; 21 czerwca 2023 r., w sprawie V KO 30/22; 23 sierpnia 2023 r., w
sprawie II KO 75/23; 18 października 2023 r., w sprawie I KO 33/23; 3 września
2024 r., w sprawie II KO 68/24).
Podniesiono w nich, że o ile podstawy wznowienia z art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.
czy z art. 540a k.p.k. ograniczają przedmiot postępowania wznowieniowego do
zasadniczego przedmiotu postępowania, tj. odpowiedzialności karnej, to już
podstawy z art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., czy z art. 540 § 2 i 3 k.p.k., a wreszcie z art.
542 § 3 k.p.k., takiego związku nie wskazują. W orzeczeniach tych szeroko
omówiono, na jakiej podstawie Sąd Najwyższy uznawał w przeszłości, że możliwe
jest wzruszenie – w drodze nadzwyczajnych środków zaskarżenia, w tym w trybie
przepisów o postępowaniu o wznowienie postępowania – prawomocnych orzeczeń
zapadłych czy to przed sądami powszechnymi, czy – co szczególnie istotne – także
przed Sądem Najwyższym, przyjmując tym samym, że orzeczeniom tym, a zatem i
orzeczeniom Sądu Najwyższego, przysługuje atrybut „orzeczenia kończącego
postępowania sądowe” w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. i art. 521 § 1 k.p.k.
Przechodząc do meritum sygnalizacji należy stwierdzić, że w przedmiotowej
sprawie w pełni zastosowanie znajduje uchwała trzech połączonych Izb: Cywilnej,
V KO 52/24
5
Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23
stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20, OSNK 2020, z. 2 poz. 7), zgodnie z którą
nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także
wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu
Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.
3). Jak to trafnie wywiedziono w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych
po zapadnięciu tej uchwały, zachowała ona moc obowiązującą, wiążąc wszystkie
składy Sądu Najwyższego (art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym). W rezultacie tej uchwały, każdy sędzia Sądu Najwyższego, który
uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed KRS po 17
stycznia 2018 r., a priori nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i
każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I
KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22).
Należy podnieść, że Sędzia M.M. na urząd sędziego Sądu Najwyższego
został powołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie
rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym na
podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej
Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a więc w procedurze
kwestionowanej przez obrońcę. Oczywiste tym samym jest, że wydane przez Sąd
Najwyższy przedmiotowe orzeczenie dotknięte jest, z uwagi na tryb powołania
sędziego M.M. na urząd sędziego Sądu Najwyższego, bezwzględną przyczyną
odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Wobec osób powołanych
przez Prezydenta RP do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu
Najwyższego na wniosek KRS, ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.,
zachodzi konieczność stwierdzenia wystąpienia bezwzględnej przesłanki
odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., ilekroć brali oni udział w wydaniu orzeczenia.
Jeżeli orzeczenie zostało wydane przez sędziego Sądu Najwyższego powołanego
w wadliwej procedurze, nie jest niezbędne przeprowadzanie żadnych dodatkowych
testów niezawisłości i bezstronności, a więc sprawdzania czy wadliwość ta w
V KO 52/24
6
realiach konkretnej sprawy prowadziła do naruszenia standardu niezawisłości i
bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności (por. postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia
12 kwietnia 2022 r., V KZ 64/21, LEX nr 3421919).
Należy też zauważyć, że niezależnie od sygnalizacji obrońców skazanego co
do potrzeby wznowienia postępowania kasacyjnego z urzędu, z uwagi na
wystąpienie okoliczności, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., w sprawie
wystąpiła niewątpliwie także podstawa wznowieniowa określona w art. 540 § 3
k.p.k., albowiem Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (ETPC) już
kilkukrotnie stwierdzał naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC uznając wadliwość procedury
nominacyjnej sędziów Sądu Najwyższego z uwagi na tryb ustalania składu Krajowej
Rady Sądownictwa (w wyrokach: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz
przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19; z dnia 8 listopada 2021 r., w sprawie
Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i
57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., w sprawie Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko
Polsce, skarga nr 1469/20).
Wprawdzie orzeczenia te nie dotyczyły wprost sędziów Sądu Najwyższego
orzekających w Izbie Karnej, jednak wadliwość powołania także tych sędziów jest
taka sama, jak sędziów orzekających w sprawach, które stanowiły podstawę skarg
rozpoznanych przez ETPC we wskazanych powyżej orzeczeniach (zob. obszerna
argumentacja dotycząca wywierania przez te orzeczenia skutku również w
przypadku Sędziów Izby Karnej przedstawiona w postanowieniach Sądu
Najwyższego: z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. akt V KO 30/22; z dnia 18
października 2023 r., sygn. akt I KO 33/23; z dnia 3 września 2024 r., sygn. akt II
KO 68/24).
Przeprowadzoną przez Sąd Najwyższy w powołanych na wstępie
orzeczeniach wykładnię przepisów Kodeksu postępowania karnego w powiązaniu z
wykładnią przepisów konwencyjnych dokonaną przez wskazany wyżej Trybunał,
ten skład Sądu Najwyższego w całej rozciągłości podziela i do niej się w tym
miejscu odwołuje, uznając ją za własną. W konsekwencji zaistnienia w tej sprawie
na etapie postępowania kasacyjnego uchybienia o jakim mowa w art. 439 § 1 pkt 2
V KO 52/24
7
k.p.k., Sąd Najwyższy wznowił postępowanie kasacyjne, co z kolei implikowało
uchylenie postanowienia z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn. V KK 39/23 i przekazanie
kasacji obrońcy skazanego do ponownego rozpoznania Izbie Karnej Sądu
Najwyższego.
Oczywiste jest przy tym, że przy ponownym rozpoznaniu tej kasacji
konieczne są do podjęcia czynności pozwalające na uniknięcie tożsamego, jak w
dotychczasowym postępowaniu kasacyjnym, uchybienia.
[WB]
[r.g.]
Małgorzata Gierszon Andrzej Stępka Jerzy Grubba