II KS 2/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 marca 2025 r.
SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Gierszon
SSN Jerzy Grubba
po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2025 r. na posiedzeniu bez udziału stron
sprawy A.S. oskarżonego o czyn z art. 245 k.k.,
skargi Prokuratora Okręgowego w Warszawie na wyrok Sądu Okręgowego w
Warszawie z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt IX Ka 864/24, uchylający wyrok
Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 1125/21 -
i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 in principio k.p.k.
p o s t a n o w i ł
oddalić skargę, a kosztami sądowymi
skargowego obciążyć Skarb Państwa.
postępowania
Małgorzata Gierszon Andrzej Stępka Jerzy Grubba
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Piasecznie wyrokiem z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II
K 1125/21, uznał A.S. za winnego przestępstwa z art. 245 § 1 k.k. w zw. z art. 12 §
1 k.k. dokonanego w okresie od stycznia 2012 r. do 2 stycznia 2013 r.,
popełnionego na szkodę J.S., za co wymierzył oskarżonemu (w zw. z art. 37a § 1
k.k.) oznaczoną karę grzywny oraz orzekł wobec oskarżonego na podstawie art. 46
§ 2 k.k. na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę w wysokości 500 zł.
II KS 2/25
2
W wyniku rozpoznania apelacji osobistej oskarżonego wniesionej od całości
powyższego wyroku, Sąd Okręgowy w Warszawie jako Sąd odwoławczy w
ponownym postępowaniu apelacyjnym wywołanym orzeczeniem Sądu
Najwyższego z dnia 22 lipca 2024 r., sygn. II KS 24/24, wyrokiem z dnia 7 listopada
2024 r., sygn. akt IX Ka 864/24, uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i
przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.
Prokurator Okręgowy w Warszawie wniósł skargę w trybie art. 539a § 1 i 2
k.p.k. od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 7 listopada
2024 r. i na podstawie art. 539a § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 425 § 3 k.p.k. w zw. z art.
539f k.p.k. zakarżył to orzeczenie w całości na niekorzyść oskarżonego A.S. Na
zasadzie art. 539a § 3 k.p.k. oraz art. 526 § 1 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k. zarzucił
naruszenie art. 437 § 2 zd. drugie in fine k.p.k. poprzez uchylenie wyroku Sądu
Rejonowego w Piasecznie z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 1125/23, wobec
A.S. i przekazanie sprawy temu Sądowi w całości do ponownego rozpoznania na
skutek błędnego uznania, że w sprawie zaszła określona we wskazanym przepisie
podstawa do takiego rozstrzygnięcia w postaci konieczności przeprowadzenia na
nowo przewodu w całości.
W oparciu o powyższy zarzut, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. wniósł o
uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi
Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga wniesiona przez prokuratora okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 539a § 1 i 3 k.p.k. skargę na wyrok sądu odwoławczego uchylający
wyrok sądu I instancji i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania można
wnieść, gdy wydanie na etapie postępowania apelacyjnego orzeczenia o
charakterze kasatoryjnym naruszało art. 437 k.p.k. lub też, gdy przy wydaniu tego
orzeczenia wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k. Z
treści powyższych przepisów wynika, że rozpoznanie skargi musi ograniczać się do
zbadania, czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1
k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnych przeszkód
II KS 2/25
3
określonych w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego oraz czy jest
konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine
k.p.k.). Przedmiotem kontroli w tym postępowaniu jest więc jedynie stwierdzenie,
czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji z przekazaniem sprawy do
ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się podstawami wydania
wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie
rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne.
Z treści uzasadnienia Sądu odwoławczego wynika, że Sąd ten uznał, iż w świetle
poczynionych wyżej rozważań i stwierdzonych uchybień zaskarżone orzeczenie
ostać się nie mogło. Proces nie miał bowiem przymiotu rzetelnego. Zdaniem tego
Sądu, lektura akt prowadziła do jednoznacznej konkluzji, że toczący się przed
Sądem Rejonowym proces nie spełniał wymogów rzetelności, a prawo do obrony
oskarżonego zostało naruszone z tej przyczyny, iż oskarżonemu, który wystąpił o
przyznanie mu obrońcy z urzędu, nie zostało prawidłowo doręczone postanowienie
Sądu Rejonowego z dnia 21 stycznia 2022 r. o nieuwzględnieniu tego wniosku (k.
449). W tej sytuacji nie miał on możliwości wykorzystania prawa do zaskarżenia
tego postanowienia. Zgodnie z art. 81 § 1a k.p.k. na postanowienie o odmowie
wyznaczenia obrońcy przysługuje oskarżonemu zażalenie do innego
równorzędnego składu tego sądu. W realiach niniejszej sprawy Sąd odwoławczy
uznał, że skoro omawiane postanowienie nie stało się prawomocne (zob.
informacja na k. 607) należało przyjąć, że podsądnego pozbawiono tego
uprawnienia, co podniósł skarżący w wywiedzionej apelacji. Mając to na uwadze
Sąd odwoławczy uznał, że doszło do rażącej obrazy art. 78 k.p.k. i art. 81 § 1a
k.p.k., a w konsekwencji także art. 6 k.p.k. W tej sytuacji jedynym właściwym
rozstrzygnięciem następczym było uchylenie zaskarżonego wyroku i skierowanie
sprawy do ponownego rozpoznania.
Obecnie prokurator w skardze zarzuca, że Sąd nie podjął jakichkolwiek kroków
zmierzających do wyegzekwowania skutecznego doręczenia oskarżonemu
postanowienia z dnia 21 stycznia 2022 r., co zagwarantowałoby mu możliwość
skorzystania z przysługującego mu prawa do zaskarżenia negatywnej dla niego
decyzji, chociaż brak w postaci niedochowanie standardów wynikających z treści
II KS 2/25
4
art. 100 § 4 k.p.k. stał się widoczny co najmniej od rozprawy odwoławczej w dniu 15
października 2024 r.
Przypomnienia wymaga, że zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy po
wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego na podstawie art. 539a § 1 k.p.k.
ogranicza się jedynie do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy
uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego. Sąd Najwyższy z
uwagi na prawne uwarunkowania skargi z rozdziału 55a k.p.k. nie jest uprawniony
do oceny prawidłowości kontroli odwoławczej, tak jak czyni to na potrzeby kasacji
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2025 r., I KS 38/24, LEX nr
3822445; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2025 r., II KS 50/24,
LEX nr 3829578). W niniejszej sprawie, nie ulegało wątpliwości, że doszło do
potrzeby powtórzenia przewodu przed Sądem I instancji w całości. Jak wskazuje
się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, konieczność przeprowadzenia na nowo
przewodu w całości, o której mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., jako
powód uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania
sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas,
gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co
skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania
sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo)
wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie
pierwszej instancji (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP
3/19, OSNKW 2019, z. 6, poz. 31; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 lutego 2025
r., IV KS 49/24, LEX nr 3831166; z dnia 10 marca 2022 r., III KS 5/22, LEX nr
3410160; z dnia 9 lutego 2021 r., V KS 2/21, Lex nr 3156170).
Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika przy tym, że skoro zgodnie z art.
81 § 1a k.p.k. na postanowienie o odmowie wyznaczenia obrońcy przysługuje
oskarżonemu zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu, to nie
rozpoznając wniosku i nie doręczając postanowienia o oddaleniu wniosku z
pouczeniem o sposobie zaskarżenia, sąd uchybia wymienionemu przepisowi,
pozbawiając oskarżonego możliwości złożenia środka odwoławczego. W sytuacji, w
której sąd orzekający w sprawie przystąpił do jej rozpoznania bez wyczerpania
II KS 2/25
5
procedury związanej z rozpoznaniem wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu,
prawo oskarżonego do korzystania z obrońcy z urzędu zostało naruszone już przez
sposób procedowania, który z założenia powinien był prowadzić do definitywnego
ustalenia, czy zaistniały przesłanki uwzględnienia wniosku określone w art. 78 k.p.k.
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2018 r., III KK 448/17, LEX nr
2522964).
Należy podkreślić, że celem postępowania odwoławczego nie jest – nawet w
wariancie przewidzianym w art. 437 § 2 k.p.k. – zastępowanie postępowania przed
sądem I instancji. Nie ma też możliwości konwalidowania braku możliwości
wykonywania prawa do obrony na etapie postępowania sądowego przez
oskarżonego na późniejszych etapach postępowania. Nie ma też możliwości
doręczania przez Sąd odwoławczy decyzji procesowych odnoszących się do
postępowania pierwszo-instancyjnego i realizujących pierwszo-instancyjne
gwarancje procesowe. W konsekwencji, Sąd odwoławczy prawidłowo wykazał na
tyle poważne braki i wady dotychczasowego postępowania, aby powodowały one
konieczność powtórzenia czynności procesowych dokonanych w toku rozprawy
przed Sądem I instancji.
W tej sytuacji jasne jest, że konieczne było uchylenie wyroku Sądu I
instancji. Analiza niniejszej sprawy nie wykazała, by doszło do naruszenia przez
Sąd odwoławczy art. 437 § 2 zd. drugie in fine k.p.k. – co jest jedyną płaszczyzną
oceny dokonywanej w trybie przepisu art. 539a § 1 i 3 k.p.k.
Mając powyższe na względzie na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. orzeczono
jak w części wstępnej postanowienia. Rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania
znajduje uzasadnienie w treści art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 1 k.p.k.
Małgorzata Gierszon
[WB]
[a.ł]]
Andrzej Stępka Jerzy Grubba
