Art. 539a.

Co stanowi przepis

Art. 539a KPK wprowadza szczególny środek zaskarżenia, nazywany w praktyce skargą na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego. Zgodnie z § 1 stronom przysługuje skarga do Sądu Najwyższego od wyroku sądu drugiej instancji, który uchyla wyrok sądu pierwszej instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. Paragraf 2 przesądza, że taki wyrok można zaskarżyć w całości albo tylko w części, co ma znaczenie w sprawach wielowątkowych, obejmujących kilku oskarżonych lub kilka czynów. Paragraf 3 zawęża natomiast podstawy skargi: może być ona wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 KPK, czyli przepisu określającego, kiedy sąd odwoławczy w ogóle może wydać orzeczenie kasatoryjne, albo z powodu uchybień wskazanych w art. 439 § 1 KPK, to jest tak zwanych bezwzględnych przyczyn odwoławczych. Skarga nie służy więc ponownej ocenie materiału dowodowego ani polemice z poglądem sądu odwoławczego co do winy czy kary.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy zapadł wyrok sądu odwoławczego o określonej treści: uchylający rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania. Nie dotyczy on wyroków utrzymujących w mocy, zmieniających orzeczenie ani umarzających postępowanie. Uprawnionymi są strony postępowania, a więc w szczególności oskarżony, jego obrońca, oskarżyciel publiczny, a także oskarżyciel posiłkowy w zakresie, w jakim jest stroną. Istotą kontroli sprawowanej przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 539a KPK jest sprawdzenie, czy sąd odwoławczy nie sięgnął po orzeczenie kasatoryjne w sytuacji, w której powinien sam merytorycznie rozstrzygnąć sprawę.

Przykład

Sąd rejonowy uniewinnił oskarżonego od zarzutu oszustwa. Po apelacji prokuratora sąd okręgowy uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując, że odmiennie ocenia wiarygodność zeznań świadków. Obrońca oskarżonego może rozważyć wniesienie skargi na podstawie art. 539a KPK, argumentując, że odmienna ocena dowodów nie stanowi wystarczającej podstawy kasatoryjnej w rozumieniu art. 437 KPK, a sąd odwoławczy mógł orzec sam. Sąd Najwyższy nie bada wówczas, czy oskarżony jest winny, lecz wyłącznie to, czy decyzja o uchyleniu wyroku była dopuszczalna.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest traktowanie skargi z art. 539a KPK jak trzeciej instancji i formułowanie w niej zarzutów dotyczących ustaleń faktycznych, oceny dowodów czy wysokości kary. Takie zarzuty wykraczają poza katalog z § 3 i nie mogą być skutecznie podniesione. Mylone bywa również to postępowanie z kasacją, która przysługuje od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie i ma odrębne przesłanki. Nieporozumieniem jest też przekonanie, że samo niezadowolenie z przedłużenia procesu uzasadnia skargę - konieczne jest wskazanie konkretnego naruszenia art. 437 KPK lub uchybienia z art. 439 § 1 KPK. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena dopuszczalności i zasadności skargi wymaga analizy akt konkretnego postępowania.