Art. 539.

Co stanowi przepis

Art. 539 KPK zawiera jedną, krótką, ale bardzo stanowczą normę: niedopuszczalna jest kasacja od orzeczenia Sądu Najwyższego, które zapadło w następstwie rozpoznania kasacji. Oznacza to, że rozstrzygnięcie kończące postępowanie kasacyjne nie może być ponownie zaskarżone tym samym nadzwyczajnym środkiem. Przepis nie różnicuje rodzaju orzeczenia - dotyczy zarówno wyroku, jak i postanowienia wydanego w wyniku rozpoznania kasacji, niezależnie od tego, czy kasacja została uwzględniona, oddalona czy pozostawiona bez rozpoznania w toku merytorycznej kontroli. Nie ma też znaczenia, kto wnosił poprzednią kasację ani kto chciałby wnieść kolejną. Ustawodawca zamyka w ten sposób drogę do wielokrotnego, następującego po sobie kwestionowania tego samego rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 539 KPK działa wtedy, gdy w sprawie karnej doszło już do rozpoznania kasacji przez Sąd Najwyższy i zapadło w tym trybie orzeczenie. Sytuacja taka wystąpi typowo po tym, jak strona lub podmiot uprawniony zaskarżyła prawomocne orzeczenie sądu odwoławczego, a Sąd Najwyższy kasację oddalił, uwzględnił albo pozostawił bez rozpoznania. Od takiego orzeczenia nie przysługuje kolejna kasacja i ewentualne pismo tak zatytułowane nie może zostać merytorycznie rozpoznane - podlega ono odmowie przyjęcia jako niedopuszczalne z mocy ustawy. Przepis stanowi zatem podstawę formalnej kontroli dopuszczalności środka, dokonywanej jeszcze przed badaniem podniesionych w nim zarzutów. Warto pamiętać, że zakaz odnosi się do orzeczenia zapadłego w następstwie rozpoznania kasacji, a nie do każdego orzeczenia Sądu Najwyższego wydanego w innym trybie.

Przykład

Oskarżony został prawomocnie skazany przez sąd okręgowy jako sąd odwoławczy. Jego obrońca wniósł kasację, zarzucając rażące naruszenie prawa procesowego, a Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy kasację oddalił. Skazany, przekonany, że Sąd Najwyższy błędnie ocenił jego zarzuty, chce zaskarżyć to rozstrzygnięcie kolejną kasacją, przygotowaną przez innego adwokata. Na przeszkodzie stoi art. 539 KPK - takie pismo jest niedopuszczalne z mocy ustawy i nie doprowadzi do ponownej kontroli kasacyjnej, niezależnie od tego, jak przekonujące byłyby zawarte w nim argumenty.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że skoro w kasacji można podnieść nowe zarzuty lub powołać nowego pełnomocnika, to droga kasacyjna otwiera się ponownie. Tak nie jest - zakaz z art. 539 KPK ma charakter bezwzględny i nie zależy od treści kolejnego pisma. Mylone bywa również postępowanie kasacyjne z innymi instytucjami przewidzianymi w Kodeksie postępowania karnego, takimi jak wznowienie postępowania, które rządzą się własnymi, odrębnymi przesłankami i nie są objęte tym przepisem. Nie jest też trafne założenie, że przepis pozbawia strony jakiejkolwiek ochrony - ogranicza on wyłącznie możliwość wielokrotnego wnoszenia kasacji w tej samej sprawie. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ocenie, jakie środki pozostają jeszcze dostępne po zakończeniu postępowania kasacyjnego, warto skonsultować się z prawnikiem.