Art. 539e.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 539e KPK reguluje sposób, w jaki Sąd Najwyższy rozstrzyga o skardze na wyrok sądu odwoławczego. Zgodnie z § 1 skarga jest rozpoznawana na posiedzeniu, a nie na rozprawie, przy czym ustawodawca wprost przesądził, że odbywa się ono bez udziału stron. Oznacza to, że postępowanie ma charakter kontrolny i pisemny - Sąd Najwyższy orzeka na podstawie akt sprawy oraz treści samej skargi, bez przeprowadzania ustnej wymiany stanowisk. Paragraf 2 zamyka katalog możliwych rozstrzygnięć: albo skarga zostaje oddalona postanowieniem, albo Sąd Najwyższy wyrokiem uchyla zaskarżony wyrok w całości lub w części i przekazuje sprawę właściwemu sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Przepis wskazuje więc również formę orzeczenia - postanowienie przy oddaleniu, wyrok przy uchyleniu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 539e KPK stosuje się dopiero na etapie, na którym skarga na wyrok sądu odwoławczego została wniesiona i przekazana Sądowi Najwyższemu do merytorycznego rozpoznania. Nie dotyczy więc czynności wstępnych, takich jak badanie warunków formalnych skargi, lecz samego rozstrzygnięcia o jej zasadności. Przepis obejmuje wszystkie sprawy karne, w których dopuszczalny jest ten szczególny środek zaskarżenia kierujący się przeciwko wyrokowi kasatoryjnemu sądu odwoławczego. Istotne jest, że Sąd Najwyższy nie orzeka tu co do istoty sprawy karnej - nie przesądza o winie ani karze, lecz kontroluje prawidłowość decyzji sądu odwoławczego. Skutkiem uwzględnienia skargi jest zawsze przekazanie sprawy z powrotem sądowi odwoławczemu, a nie sądowi pierwszej instancji.

Przykład

Sąd odwoławczy uchylił wyrok sądu rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, choć zdaniem oskarżonego nie zaistniały ku temu podstawy. Obrońca wnosi skargę do Sądu Najwyższego, wskazując na wadliwość takiego rozstrzygnięcia. Sąd Najwyższy wyznacza posiedzenie, na które strony nie są wzywane, i analizuje akta oraz argumenty skargi. Jeżeli uzna zarzuty za trafne, wyrokiem uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę sądowi odwoławczemu, który musi rozpoznać apelację ponownie; jeżeli uzna je za bezzasadne, oddala skargę postanowieniem.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest oczekiwanie, że strony wystąpią przed Sądem Najwyższym i przedstawią ustnie swoje racje - art. 539e § 1 KPK wyklucza ich udział w posiedzeniu. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że uwzględnienie skargi kończy sprawę lub prowadzi do uniewinnienia; w rzeczywistości powoduje ono jedynie powrót sprawy do sądu odwoławczego. Mylące bywa także rozróżnienie form orzeczeń - oddalenie następuje postanowieniem, natomiast uchylenie wyrokiem. Warto też pamiętać, że uchylenie może dotyczyć tylko części zaskarżonego wyroku. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena dopuszczalności i zasadności skargi wymaga analizy konkretnych akt.