V KS 41/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 grudnia 2025 r.
SSN Jarosław Matras (przewodniczący)
SSN Jacek Błaszczyk (sprawozdawca)
SSN Andrzej Stępka
w sprawie J. N. (N.)
skazanego wyrokiem łącznym
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k.
w dniu 2 grudnia 2025 r.,
skargi Prokuratora Rejonowego w Wejherowie
na wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku
z dnia 10 marca 2025 r., sygn. akt V Ka 50/25,
uchylający wyrok łączny Sądu Rejonowego w Wejherowie
z dnia 6 sierpnia 2024 r., sygn. akt II K 1150/23,
uchyla zaskarżony wyrok i
Okręgowemu w Gdańsku do
postępowaniu odwoławczym.
przekazuje sprawę Sądowi
ponownego rozpoznania w
Jacek Błaszczyk
Jarosław Matras
UZASADNIENIE
Andrzej Stępka
V KS 41/25
2
W dniu 6 sierpnia 2024 roku Sąd Rejonowy w Wejherowie w sprawie o sygn.
akt II K 1150/23 skazanego J. N. wydał wyrok łączny, mocą którego, przy
zastosowaniu art. 4 § 1 k.k.:
1. na podstawie art. 85 § 1 k.k., art. 85a k.k., art. 86 § 1 k.k., art. 87 § 1 k.k. w zw. z
art. 91 § 3 k.k. w miejsce wymierzonych skazanemu J. N. kar pozbawienia
wolności opisanych w punktach 6, 10-34 części wstępnej wyroku oraz kar
ograniczenia wolności, opisanych w punktach 5 oraz 7 części wstępnej
wyroku, wymierzył skazanemu karę łączną 9 lat i 3 miesięcy pozbawienia
wolności;
2. na podstawie art. 85 § 1 k.k., art. 86 § 1 i 2 k.k. w miejsce wymierzonych
skazanemu J. N. kar grzywny w wyrokach opisanych w pkt 4 i 34 części
wstępnej wyroku orzekł karę łączną 300 stawek dziennych grzywny, ustalając
stawkę dzienną w wysokości 10 złotych;
3. na podstawie art. 90 § 2 k.k. w zw. z art. 85 § 1 i 2 k.k. połączył środki karne w
postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych orzeczone
wyrokami opisanymi w pkt 5, 6, 7 i 22 części wstępnej wyroku i w ich miejsce
orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów
mechanicznych na okres 13 lat;
4. na podstawie art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie karne w zakresie możliwości
wydania wyroku łącznego obejmującego kary orzeczone pozostałymi wyrokami;
5. pozostałe rozstrzygnięcia w wyrokach wskazanych w pkt I pozostawił do
odrębnego wykonania;
6. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. M. kwotę 295,20 zł tytułem
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu na rzecz
skazanego;
7. zwolnił skazanego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych.
V KS 41/25
3
Od powyższego wyroku apelację wniósł obrońca skazanego, zarzucając
rażącą niewspółmierność orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności i łącznego
środka karnego.
Po rozpoznaniu apelacji obrońcy skazanego, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia
10 marca 2025 r., sygn. akt V Ka 50/25, uchylił zaskarżony wyrok w zakresie
rozstrzygnięć z pkt I, II, III, IV i V i w tej części przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu
w Wejherowie do ponownego rozpoznania.
Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł Prokuragtor Rejonowy w
Wejherowie zarzucając rażące naruszenie prawa procesowego, a to art. 437 § 2
k.p.k. polegające na uchyleniu wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Wejherowie z
dnia 6 sierpnia 2024 roku, w zakresie rozstrzygnięć z pkt I, II, III, IV, V i przekazanie
w tej części sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Wejherowie,
podczas gdy w realiach przedmiotowej sprawy nie zachodziła konieczność
ponownego przeprowadzenia przewodu sądowego w całości.
W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga wniesiona przez prokuratora jest zasadna.
Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego
uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego
rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub
z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Z kolei przepis art. 437 § 2 k.p.k.
stanowi, że uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454
k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.
W realiach rozpoznawanej sprawy jako podstawę uchylenia wyroku Sądu
pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sąd
odwoławczy wskazał art. 437 § 2 k.p.k. (rubryka 4.1. uzasadnienia zaskarżonego
wyroku), to jest konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości -
uzasadniając to tym, że „stwierdzone przez sąd odwoławczy z urzędu naruszenie
V KS 41/25
4
prawa materialnego sprawia, iż wyrok wydany przez Sąd Rejonowy nie odpowiada
prawu, zaś utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia byłoby rażąco
niesprawiedliwe w znaczeniu wynikającym z art. 440 k.p.k.”.
W kontekście powyższych rozważań Sądu ad quem skarżący trafnie wskazał,
że, wbrew wywodom Sądu odwoławczego, nie zaistniała w sprawie żadna z
przewidzianych ustawą karnoprocesową okoliczności uzasadniających
przeprowadzenie postępowania dowodowego na nowo w całości. W szczególności
nie zachodziła konieczność uchylenia wyroku Sądu meriti wskazana przez Sąd
drugiej instancji w związku z tym, że „naruszenie w rozpoznawanej sprawie reguł
prawa międzyczasowego określonych w art. 4 § 1 k.k. (…) prowadzi do rażącej
niesprawiedliwości orzeczenia, a tym samym do uchybienia przepisowi art. 440 k.p.k.
W niniejszej sprawie, stosując w sposób prawidłowy art. 4 § 1 k.k., należało
ukształtować względem skazanego karę łączną w oparciu o reguły obowiązujące nie
przed dniem 24 czerwca 2020 roku (jak uczynił to sąd meriti w zaskarżonym wyroku
łącznym), a w oparciu o zasady łączenia kar obowiązujące począwszy od tej daty, a
ustanowione na mocy „ustawy o dopłatach”. Rozwiązanie takie byłoby przy tym
względniejszym dla skazanego, niż oparcie orzeczenia o karze łącznej w sposób, jak
uczynił to Sąd Rejonowy (tj. w oparciu o zasady obowiązujące przed 24 czerwca
2020 roku) …”.
Przepis art. 440 k.p.k., jako niewymieniony w art. 437 § 2 k.p.k., nie stanowi
samodzielnej przesłanki wydania wyroku uchylającego wyrok sądu pierwszej
instancji i przekazującego sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania (zob.
m.in. D. Świecki, w: D. Świecki (red.), Kodeks postepowania karnego. Komentarz,
Warszawa 2021, uwagi do art. 539a - teza 52). W orzecznictwie dostrzega się, iż
„rażąca niesprawiedliwość” pozwala na zainicjowanie kontroli poza granicami
zaskarżenia i podniesionych w środku odwoławczym zarzutów, natomiast podstawa
wydania orzeczenia kasatoryjnego zachodzi tylko w razie stwierdzenia konieczności
przeprowadzenia pierwszoinstancyjnego przewodu na nowo lub w warunkach
zakazu naruszenia reguły ne peius, przy zaskarżeniu wyroku na niekorzyść (zob.
wyrok Sądu Najwyższego z 30 marca 2017 r., V KS 1/17). Z tego też względu
w ramach skargi na wyrok sądu odwoławczego zarzut będzie należało podnosić na
zasadzie art. 539a § 3 w zw. z art. 437 § 2 k.p.k. bez bezpośredniego odniesienia
V KS 41/25
5
do art. 440 k.p.k., który nie jest określony w art. 437 § 2 k.p.k. jako podstawa
uchylenia. Kwestia oceny niesprawiedliwości orzeczenia sądu a quo przez sąd
drugiej instancji będzie wszakże irrelewantna w kontekście kontroli skargowej, gdyż
Sąd Najwyższy, nie będzie wnikał w ocenę zasadności merytorycznego twierdzenia
o owej niesprawiedliwości (por. D. Gil, Skarga na wyrok sądu odwoławczego jako
nowy nadzwyczajny środek zaskarżenia w procesie karnym, Ius et Administratio
2016, Nr 3, s. 89.). Należy jednak zwrócić uwagę, że z praktycznego punktu widzenia
może dochodzić do prób kreowania, na kanwie rażącej niesprawiedliwości wyroku
pierwszoinstancyjnego, argumentacji wzmacniającej potrzebę uchylenia orzeczenia
ze względu na rzekomą konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo
w całości. Odnosząc się do już przywołanej interpretacji przesłanki ujętej w art. 437
§ 2 zd. 2 in fine k.p.k., należałoby mieć na względzie zwłaszcza te sytuacje,
w których sąd drugiej instancji, dążąc do usunięcia rażącej niesprawiedliwości
wyroku sądu pierwszej isnatancji, musiałby przykładowo przeprowadzić
postępowanie dowodowe niemalże w całości czy też w znacznej części, zakładając,
iż wskutek tego owa niesprawiedliwość zostanie wyeliminowana.
W aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw do uchylenia orzeczenia na
niekorzyść oskarżonego, jeżeli jego utrzymanie w mocy było rażąco niesprawiedliwe,
w innych sytuacjach aniżeli wpisujących się w podstawy uchylenia zawarte
w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. Dotyczy to też np. konieczności poprawienia opisu czynu
na niekorzyść oskarżonego w postępowaniu odwoławczym, jeżeli zarzut naruszenia
prawa w tym zakresie nie został podniesiony w apelacji wniesionej na niekorzyść
oskarżonego. Samo poprawienie (uzupełnienie) opisu czynu, jeżeli pozwalają na to
poczynione przez sąd meriti ustalenia faktyczne, nie wymaga powtórzenia przewodu
sądowego w całości. Jest jednak jednocześnie zmianą wyroku na niekorzyść
oskarżonego, której na podstawie art. 440 k.p.k. - w jego obecnym brzmieniu - sąd
odwoławczy nie może przeprowadzić.
Słusznie wskazał prokurator w uzasadnianiu wniesionej skargi, że na gruncie
niniejszej sprawy uznać należy, iż Sąd odwoławczy dopuścił się uchybienia przepisu
art. 437 § 2 k.p.k., ponieważ z uzasadnienia tego orzeczenia nie wynika, aby
stwierdzono jakiekolwiek uchybienia w przebiegu przewodu sądowego
przeprowadzonego przez Sąd Rejonowy, w szczególności nie wskazano błędów
V KS 41/25
6
procesowych mogących skutkować nierzetelnością postępowania, czy wreszcie nie
zakwestionowano kompletności materiału dowodowego niezbędnego do wydania
rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Skoro zatem Sąd ad quem dostrzegł
konieczność innego ukształtowania na nowo węzła kary łącznej, był nie tylko
uprawniony, ale wręcz zobowiązany do wydania orzeczenia merytorycznego.
Obowiązek merytorycznego, reformatoryjnego orzekania przez Sąd odwoławczy
wynika wprost z obowiązującego aktualnie brzmienia przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k.
Sąd Okręgowy przyjął, ze stosowną w tym aspekcie argumentacją prawną, że
zasady określone w art. 85 § 1 k.k., art. 91 § 2 k.k. i art. 91 a k.k. - w brzmieniu
obowiązującym od dnia 24 czerwca 2020 roku, pozwalają na orzeczenie względem
skazanego J. N. trzech kar łącznych pozbawienia wolności, z których dwie
obejmować mogą ponadto z mocy art. 87 § 1 k.k. także kary ograniczenia wolności
orzeczone za przestępstwa popełnione po dniu wejścia w życie „ustawy o dopłatach”
wyrokami skazującymi wydanymi przez Sąd Rejonowy w Goleniowe w sprawie o
sygn. akt II K 679/21 i przez Sąd Rejonowy w Kołobrzegu w sprawie o sygn. akt II K
480/21.
Na gruncie przedmiotowej sprawy nie zachodziła zatem konieczność
powtórzenia całości przewodu sądowego, co wyłączałoby kompetencję sądu
odwoławczego do merytorycznego orzekania. Uchylenie zaskarżonego apelacją
wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji
stanowiło rażące naruszenie przepisu art. 437 § 2 k.p.k., co zostało wykazane w
złożonym nadzwyczajnym środku zaskarżenia.
Z uwagi na powyższe, zaskarżony wyrok podlegać musiał uchyleniu, a sprawa
została przekazana do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
W jego toku Sąd Okręgowy w Gdańsku uwzględni wyrażone powyżej zapatrywania
prawne (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.) i rozstrzygnie w zgodzie z
obowiązującymi przepisami prawa.
[J.J.]
[a.ł]
V KS 41/25
7
Jacek Błaszczyk Jarosław Matras Andrzej Stępka
