III PSKP 12/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 23 czerwca 2025 r.
SSN Dawid Miąsik (przewodniczący)
SSA Ewelina Kocurek-Grabowska (sprawozdawca)
SSN Romualda Spyt
w sprawie z powództwa J.H.
przeciwko Urzędowi Gminy R.
o odszkodowanie, wynagrodzenie za pracę, ekwiwalent za urlop wypoczynkowy,
13-stą pensję, sprostowanie świadectwa pracy,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 23 czerwca 2025 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy
z dnia 17 marca 2023 r., sygn. akt V Pa 131/22,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Okręgowemu w Legnicy do ponownego rozpoznania i orzeczenia
o kosztach postępowania kasacyjnego.
SSA Ewelina Kocurek-Grabowska Dawid Miąsik Romualda Spyt
UZASADNIENIE
III PSKP 12/24
2
Powódka J.H. w pozwie skierowanym przeciwko Urzędowi Gminy R. w R. po
ostatecznym sprecyzowaniu pozwu wniosła o uznanie wręczonego jej oświadczenia
o rozwiązaniu umowy o pracę za niezgodne z prawem i zasądzenie od strony
pozwanej na rzec powódki kwoty 30.432,00 zł z tytułu odszkodowania wraz z
odsetkami od dnia 31 lipca 2020 r. do dnia zapłaty. Ponadto powódka domagała się
kwoty 441,00 zł wraz z odsetkami od dnia 31 lipca 2020 r. do dnia zapłaty z tytułu
wynagrodzenia za 1 dzień pracy tj. 31 lipca 2020 r. oraz wypłaty ekwiwalentu za
niewykorzystany urlop wypoczynkowy za lata 2019-2020 w łącznej wysokości
9.679,20 zł wraz z odsetkami od dnia 31 lipca 2020 r. do dnia zapłaty. Powódka
żądała także wypłaty nagrody rocznej tzw. 13 pensji za rok 2020 w wysokości
3.621,41 zł wraz z odsetkami od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty, a także
sprostowania świadectwa pracy poprzez usunięcie wpisu o dyscyplinarnym
zwolnieniu.
W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w
całości oraz zasądzenie od powódki na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu.
Wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2022 r. Sąd Rejonowy zasądził od strony
pozwanej Urzędu Gminy R. na rzecz powódki J.H. kwotę 40.056 zł brutto wraz z
ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 30.432 zł od dnia 13 sierpnia 2020 r. do
dnia zapłaty tytułem odszkodowania oraz od kwoty 9.624 zł od dnia 31 lipca 2020 r.
do dnia zapłaty tytułem ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy (pkt I), w
pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt II), umarzył postępowanie w zakresie
cofniętego powództwa (pkt III), nie obciążył powódki kosztami zastępstwa
procesowego od oddalonego powództwa (pkt IV), oraz nakazał stronie pozwanej
uiścić na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w Lubinie) kwotę 2.003 zł tytułem
zwrotu opłaty sądowej od uiszczenia której powód był zwolniony.
Sąd ustalił, że powódka J.H. od dnia 3 marca 1997 r. była zatrudniona u strony
pozwanej tj. w Urzędzie Gminy R. w R. na stanowisku młodszego referenta ds.
księgowości, na podstawie umowy zawartej na czas nieokreślony, a w dniu 22
września 2005 r. na wniosek Wójta Gminy została powołana na stanowisko
Skarbnika Gminy R. W okresie zatrudnienia powódka otrzymywała nagrody
finansowe za wykonywanie obowiązków służbowych. Uchwałą Rady Gminy R. z dnia
28 maja 2020 r., na wniosek Wójta, powódka została odwołana ze stanowiska
III PSKP 12/24
3
Skarbnika Gminy R. Uchwała została doręczona powódce pocztą w dniu 2 czerwca
2020 r., gdy powódka przebywała na zwolnieniu lekarskim, które kontynuowała od
dnia 8 maja 2020 r. przez okres ok. 2 miesięcy. Na dzień 8 maja 2020 r. wszystkie
zadania powódki były wykonane i nie pozostały żadne zaległe sprawy do załatwienia.
W okresie nieobecności powódki jej zadania realizowała M.R. - kierownik referatu
budżetu, podatków i opłat. Przez 15-letni okres pracy M.R. u strony pozwanej
przekazanie obowiązków podczas sprawowanego zastępstwa za powódkę nigdy nie
nastąpiło na piśmie. Ostatnim dniem pracy powódki był 30 lipca 2020 r. W dniu 2
czerwca 2020 r. powódka stawiła się w Urzędzie Gminy R. i dokonała przekazania
wyposażenia oraz środków trwałych znajdujących się w pokoju nr 107 w Urzędzie
Gminy R., który powódka zajmowała przez odwołaniem ze stanowiska. Nowy
Skarbnik Gminy R. D.L. pokwitowała bez zastrzeżeń protokół zdawczo - odbiorczy,
który przygotował uprzednio pracodawca.
Dalej Sąd ustalił, że pismem z dnia 29 czerwca 2020 r. powódka została
zobowiązana do stawienia się w Urzędzie Gminy R. w R. i przekazania
prowadzonych zadań. W dniu 1 lipca 2020 r. powódka poinformowała, że w okresie
wypowiedzenia nie będzie świadczyć innej pracy niż obowiązki Skarbnika Gminy i
nie będzie stawiać się do pracy. W odpowiedzi na zobowiązanie z dnia 29 czerwca
2020 r. powódka pismem z dnia 9 lipca 2020 r. poinformowała, że rozliczyła się z
pracodawcą w dniu 2 czerwca 2020 r. w obecności D.L. i M.R. Pismem z dnia 7 lipca
2020 r. Wójt Gminy R. ponownie wezwał powódkę do stawienia się w Urzędzie
Gminy R. w R. w celu zdania prowadzonych zadań. Następnie w dniu 15 lipca 2020
r. Wójt wydał powódce polecenie służbowe, zgodnie z którym miała stawić się w
miejscu pracy w celu formalnego zdania obowiązków wynikających ze sprawowanej
funkcji Skarbnika Gminy. W odpowiedzi pismem z dnia 20 lipca 2020 r. powódka
wyjaśniła, że w związku z jej usprawiedliwioną nieobecnością od dnia 8 maja 2020 r.
jej obowiązki pełniła M.R., która była kierownikiem referatu budżetu, podatków i opłat
i to do niej należy się zwrócić o formalne przekazanie obowiązków.
Pismem z dnia 30 lipca 2020 r. Wójt Gminy R. złożył powódce oświadczenie
o rozwiązaniu umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym (art. 52 § 1 pkt 1 k.p.), a jako
przyczynę podał niewykonanie polecenia służbowego zawartego w piśmie z dnia 15
III PSKP 12/24
4
lipca 2020 r., brak dbałości o dobro zakładu pracy, utratę zaufania oraz brak
lojalności wobec pracodawcy.
Sąd Rejonowy uznał, że strona pozwana nie wykazała, aby powódka
dopuściła się ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, co uzasadniałoby
rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia. Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że
skoro powódka nie pozostawiła niedokończonych spraw, a następnie nie
wykonywała obowiązków służbowych przez okres około 2 miesięcy, a w między
czasie została odwołana ze stanowiska, to zupełnie niezrozumiałe było z jakiego
powodu strona pozwana wezwała powódkę do rozliczenia się z powierzonych jej
zadań. Sąd Rejonowy podzielił w tym zakresie zdanie powódki, że jedyną osobą,
która mogła zdać sprawozdanie ze spraw prowadzonych w okresie jej nieobecności
była świadek M.R., która zastępowała powódkę, za zgodą Wójta. Nadto Sąd
Rejonowy wskazał, że w dacie odwołania powódki ze stanowiska skarbnika Gminy
R. została powołana na tą funkcję kolejna osoba, która posiadała niezbędną wiedzę
i kompetencje do pełnienia tej funkcji i w ocenie Sądu Rejonowego wyjaśnienia
powódki nie były niezbędne do niezakłóconego funkcjonowania strony pozwanej, a
jej zachowanie nie spowodowało żadnej faktycznej szkody. Sąd Rejonowy równie
krytycznie ocenił zarzut braku lojalności wobec pracodawcy oraz brak dbałości o
dobro zakładu pracy, co miało spowodować utratę zaufania do powódki przez stronę
pozwaną. Zdaniem Sądu Rejonowego powódka, gdy tylko dowiedziała się o
odwołaniu jej ze stanowiska dokonała bez wezwania formalnego zdania
powierzonego jej mienia pomimo przebywania na zwolnieniu lekarskim, co świadczy
o dużym zaangażowaniu oraz odpowiedzialności za sprawowaną funkcję, a
zarzucanie powódce, że po odwołaniu jej ze stanowiska nie stworzyła dokumentów
budżetowych, jak również nie wdrożyła nowego skarbnika gminy w nowe obowiązki
jest nieuzasadnione. Sąd Rejonowy wskazał, że to rolą pracodawcy jest wdrożenie
pracownika w jego obowiązki, a zatem nie sposób czynić z tego powodu zarzutu
powódce.
Strona pozwana zaskarżyła wyrok w części w zakresie pkt I, IV i V, zarzucając
mu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik spraw, tj.
art. 233 k.p.c. w zw. z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. poprzez uznanie, że niestawiennictwo
powódki w pracy na kilkukrotne wezwanie strony pozwanej nie stanowi ciężkiego
III PSKP 12/24
5
naruszenia przez powódkę podstawowych obowiązków pracowniczych, a tym
samym, że do rozwiązania umowy o pracę doszło z naruszeniem prawa pracy i na
podstawie art. 56 § 1 k.p. w zw. z art. 58 k.p. należne jest powódce odszkodowanie.
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 17 marca 2023 r. oddalił apelację.
W ocenie Sądu Okręgowego, w świetle całokształtu zebranego w sprawie
materiału, Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz dokonał
właściwej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów i wydał niewadliwe orzeczenie
co do istoty sprawy. Sąd Okręgowy wskazał, że nie kwestionuje, iż
nieusprawiedliwiona nieobecność pracownika w pracy może stanowić podstawę
rozwiązania z nim umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., jednakże apelująca
musiałaby wykazać, że w okresie do którego odnosi się oświadczenie, powódka
zatrudniona na podstawie powołania miała obowiązek stawienia się na polecenia
pracodawcy w Urzędzie Gminy. Oceny tego zarzutu Sąd dokonał z uwzględnieniem
różnic jakie za sprawą art. 70 k.p. towarzyszą sytuacji prawnej pracownika
zatrudnionego na podstawie powołania, wobec pracownika zatrudnionego na
podstawie umowy o pracę, w kontekście regulacji art. 71 k.p. Sąd Okręgowy odwołał
się do rozważań Sądu Najwyższego zawartych w wyroku z dnia 20 czerwca 2018 r.
w sprawie o sygn. I PK 80/17, a w szczególności do zawartego w nim poglądu, że
wprawdzie pracodawca może po odwołaniu pracownika w trybie art. 70 § 2 k.p.
rozwiązać z tym pracownikiem stosunek pracy w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., ale
przyczyną rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika
odwołanego w trybie art. 70 § 2 k.p. nie może być nieobecność w pracy tego
pracownika lub niezawiadomienie o przyczynie nieobecności ze względu na
ustawowe zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia w
ramach art. 71 k.p. Zdaniem Sądu Okręgowego powódka w tej sytuacji nie była
związana poleceniami służbowymi z dnia 15 i 17 lipca 2020 r. skoro - jak słusznie
ustalił to Sąd Rejonowy - wcześniej zdała wyposażenie pracodawcy, a przed
udaniem się na zwolnienie chorobowe nie miała żadnych zaległości.
Nadto w ocenie Sądu Okręgowego samo powołanie się w tych
okolicznościach na konieczność formalnego zdania obowiązków wynikających ze
sprawowanej przez powódkę funkcji Skarbnika Gminy i wywodzenie na tej podstawie,
że powódka nie dbała o dobro zakładu pracy, co miało stanowić o braku lojalności i
III PSKP 12/24
6
uzasadniać utratę do niej zaufania przez pracodawcę narusza przepisy o
wypowiedzeniu również z tego powodu, że jest sformułowane w sposób zbyt ogólny.
Sąd zauważył, że wprawdzie niektórzy świadkowie, w tym przede wszystkim świadek
D.L. w swoich zeznaniach próbowali wyjaśnić jakie obowiązki wymagały przekazania
ale Sąd dał wiarę i przyznał rację powódce, że nie było dotychczas takiej praktyki u
pozwanego.
Poza tym Sąd Okręgowy za Sądem Rejonowym na podstawie zeznań
powódki uznał, że zgłaszane niejasności dotyczące rozliczeń można było wyjaśnić
analizując sprawozdania z wykonania budżetu, a także stosując ustawę o finansach
publicznych. Nadto świadek M.R. zeznała, że w czasie nieobecności powódki w
pracy budżet gminy i sprawy urzędowe z zakresu księgowości były realizowane na
bieżąco. Strona pozwana nie wykazała z kolei, że brak złożenia przez powódkę
wyjaśnień doprowadził do jakiejś fatycznej szkody po stronie pracodawcy.
Urząd Gminy R. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego
zarzucając naruszenie:
przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w zw. z art. 100 § 1 k.p., poprzez dokonanie wadliwej
jego wykładni i przyjęcie, że przyczyną rozwiązania stosunku pracy bez
wypowiedzenia z winy pracownika odwołanego w trybie art. 70 § 2 k.p. nie może być
nieobecność w pracy tego pracownika ze względu na ustawowe zwolnienie z
obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia w ramach art. 71 k.p.,
podczas gdy prawidłowa interpretacja ww. przepisu nakazuje uznać, że przyczyną
rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika odwołanego w
trybie art. 70 § 2 k.p. nie może być nieobecność w pracy tego pracownika, ale nie
jeżeli w międzyczasie doszło do wezwania pracownika mocą polecenia służbowego
do wykonania określonych obowiązków związanych z pracą,
- art. 71 k.p. poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie i przyjęcie, że
przepis ten wyłącza możliwość zastosowania art. 100 § 1 k.p., tj., że wydanie
polecenia służbowego stawienia się w pracy nie może zostać zastosowane
względem pracownika korzystającego ze zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy,
a zatem że stosowanie art. 71 k.p. wyłącza możliwość wydawania przez pracodawcę
poleceń służbowych na mocy art. 100 § 1 k.p.,
III PSKP 12/24
7
- art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w zw. z art. 100 § 1 k.p., poprzez dokonanie wadliwej
jego wykładni i przyjęcie, że zaistniała w niniejszej sprawie odmowa wykonania przez
powódkę polecenia służbowego nie stanowiła rażącego naruszenia obowiązków
pracowniczych uprawniającego stronę pozwaną do rozwiązania z powódką umowy
o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia,
- art. 100 § 1 k.p., poprzez wadliwą jego wykładnię i uznanie, że obowiązek
stosowania się przez pracownika do poleceń służbowych może podlegać kontroli
przez pracownika, a pracownikowi przysługuje uprawnienie do odmowy
zastosowania się do polecenia służbowego, nawet jeśli polecenie służbowe jest
zgodne z prawem i jest związane z pracą,
- art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w zw. z art. 100 § 1 k.p., poprzez dokonanie wadliwej
jego wykładni i przyjęcie, że niestawiennictwo powódki w pracy na kilkukrotne
wezwanie strony pozwanej nie stanowi ciężkiego naruszenia przez powódkę
podstawowych obowiązków pracowniczych, a tym samym, że do rozwiązania umowy
o pracę doszło z naruszeniem prawa pracy i na podstawie art. 56 § 1 k.p., w zw. z
art. 58 k.p. należne jest powódce odszkodowanie,
- art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w zw. z art. 100 § 1 k.p., poprzez dokonanie wadliwej
jego wykładni i przyjęcie, że uznanie, że obowiązek stawienia się powódki u
pracodawcy mógłby zostać udowodniony wykazaniem funkcjonowania u pozwanego
praktyki formalnego zdawania obowiązków, podczas gdy pozwany nie rozwiązał z
powódka umowę o pracę bez wypowiedzenia z uwagi na niezdanie obowiązków, a z
uwagi na kilkukrotne uchylenie się od wykonania polecenia służbowego stawienia się
w zakładzie pracy podczas trwania stosunku pracy.
oraz przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, w
postaci:
- art. 382 k.p.c. poprzez wydanie wyroku z pominięciem analizy całości
materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i oparcie rozstrzygnięcia na treści
protokołu zdawczo odbiorczego oraz zeznań świadek M.R., która zastępowała
powódkę na stanowisku, które to dowody nie odnoszą się do istoty sprawy, bowiem
do podpisania protokołu doszło w dniu, kiedy powódka była na zwolnieniu lekarskim
i nie mogła świadczyć pracy, jak i pozwany nie miał w tym momencie potrzeby i
uzyskania od powódki tego świadczenia, a całkowite pominięcie dowodu z zeznań
III PSKP 12/24
8
świadków M.R., P.C., D.L., jak i przesłuchania A.W., którzy wykazywali zakres
niezbędnych informacji oczekiwanych od powódki, a uchylenie się od realizacji
polecenia tym samym stanowi rażące naruszenie obowiązków pracowniczych przez
powódkę,
- art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez sporządzenie
uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający odczytanie
przesłanek, jakimi kierował się Sąd II instancji przy rozpoznaniu sprawy, w
szczególności poprzez brak uwzględnienia w uzasadnieniu odniesień do
podniesionych w apelacji pozwanej zarzutów naruszenia
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o:
1) uchylenie wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Legnicy oraz zasądzenie od powódki na rzecz
strony pozwanej kosztów procesu za wszystkie instancje, w tym kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych;
2) ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy
poprzez zmianę wyroku Sądu Rejonowego w Lubinie i oddalenie powództwa w
całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz strony pozwanej kosztów procesu za
wszystkie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych,
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Sąd Najwyższy uznał, że zarzuty zawarte w skardze skutkowały jej
uwzględnieniem, mimo, że nie wszystkie z nich okazały się zasadne.
Przede wszystkim niezasadne było wystąpienie z zarzutem naruszenia przez
Sąd Okręgowy art. 328 k.p.c. (obecnie art. 3271 k.p.c.) Weryfikatorem prawidłowego
zastosowania art. 328 § k.p.c. jest to, czy strona obiektywnie jest w stanie zrozumieć
motywy faktyczne i prawne, którymi kierował się sąd. W rozpoznawanej sprawie, Sąd
drugiej instancji posłużył się formułą głoszącą, że podziela ustalenia faktyczne Sądu
Rejonowego. Nie oznacza to jednak, że pozwany po przeczytaniu uzasadnienia nie
mógł dowiedzieć się jakie fakty zostały uznane za miarodajne. Sąd Okręgowy
powtórzył bowiem ustalenia Sądu pierwszej instancji, zaś ocenę prawną przedstawił
z podaniem stosownych przepisów. W tych okolicznościach, nie doszło do
uchybienia art. 328 § 2 k.p.c. w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.
III PSKP 12/24
9
Również nie sposób przypisać Sądowi naruszenia art. 382 k.p.c. skoro Sąd
odwoławczy odniósł się do zarzutów apelacji pozwanego, które skoncentrowane
zostały wobec braku podstaw do uznania, że niestawiennictwo powódki w pracy na
kilkakrotne wezwanie pracodawcy nie stanowi ciężkiego naruszenia podstawowych
obowiązków pracowniczych. Odniósł się również do przeprowadzonych w sprawie
dowodów, a fakt że dokonana ocena dowodów nie jest zbieżna z oceną oczekiwaną
przez stronę pozwaną, nie oznacza pominięcia analizy materiału dowodowego.
Z kolei w multiplikowanych zarzutach skargi kasacyjnej dotyczących
naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w zw. z art. 100
§ 1 k.p., wyeksponować można następujące naruszenia powyższych przepisów
dotyczące błędnej wykładni:
- poprzez przyjęcie, że przyczyną rozwiązania stosunku pracy bez
wypowiedzenia z winy pracownika odwołanego w trybie art. 70 § 2 k.p. nie może być
nieobecność w pracy tego pracownika ze względu na ustawowe zwolnienie z
obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia, mimo że doszło do
wezwania pracownika mocą polecenia służbowego do wykonania określonych
obowiązków związanych z pracą,
- poprzez brak uznania, że odmowa wykonania przez powódkę polecenia
służbowego stanowiła rażące naruszenie obowiązków pracowniczych uprawniające
stronę pozwaną do rozwiązania umowy o pracę bez zachowania okresu
wypowiedzenia,
- poprzez przyjęcie, że obowiązek stawienia się powódki u pracodawcy
mógłby zostać udowodniony wykazaniem funkcjonowania u pozwanego praktyki
formalnego zdawania obowiązków,
- poprzez uznanie, że obowiązek stosowania się przez pracownika do poleceń
służbowych może podlegać kontroli przez pracownika, a pracownikowi przysługuje
uprawnienie do odmowy zastosowania się do zgodnego z prawem i związanego z
pracą, polecenia służbowego.
Nadto zarzucono naruszenie art. 71 k.p. poprzez przyjęcie, że przepis ten
wyłącza możliwość zastosowania art. 100 § 1 k.p.
W ocenie Sądu Najwyższego stawianym zarzutom nie sposób odmówić racji.
III PSKP 12/24
10
Przede wszystkim należy wspomnieć, że „powołanie” stanowi jedno ze źródeł
nawiązania stosunku pracy (art. 2 k.p.). Powołanie może być podstawą nawiązania
stosunku pracy tylko wtedy, gdy przepis prawa stanowi, że z powołaniem na
stanowisko lub z pełnieniem funkcji wiąże się jednoczesne nawiązanie stosunku
pracy. Powołanie jako podstawa nawiązania stosunku pracy jest aktem o podwójnym
skutku: powierza określonej osobie stanowisko lub funkcje i nawiązuje stosunek
pracy osoby powołanej z daną jednostką organizacyjną (art. 68 k.p.). Z kolei dla
ustalenia przesłanek składających się na stosunek prawny jakim jest stosunek pracy
określający relacje pomiędzy dwoma podmiotami należy sięgnąć do at. 22 k.p.
W świetle tego przepisu stosunek pracy jest określoną więzią prawną łączącą
pracownika z pracodawcą, w ramach której pracownik zobowiązuje się do
wykonywania na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy pracy określonego rodzaju
w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania
pracownika za wynagrodzeniem. Ze swej istoty stosunek pracy ma formę
zobowiązania wzajemnego- każda ze stron jest jednocześnie zobowiązana i
uprawniona wobec drugiej strony. Najważniejszą cechą charakteryzującą pracę
świadczoną w ramach stosunku pracy jest jej podporządkowanie. Została ona
wyrażona w komentowanym przepisie nie tylko za pomocą parametru "kierownictwa
pracodawcy", ale przede wszystkim przez sposób określenia przedmiotu
zobowiązania pracowniczego (rodzaj pracy) jak i przez wyznaczenie przez
pracodawcę miejsca i czasu świadczenia pracy. Zobowiązanie się pracownika do
wykonywania pracy podporządkowanej oznacza poddanie się przez niego
kierownictwu pracodawcy w granicach wyznaczonych umówiony rodzajem
pracy. Istotą kierownictwa pracodawcy jest prawo wydawania pracownikowi poleceń.
Natomiast jednym z podstawowych obowiązków pracowniczych - poza sumiennym i
starannym wykonywaniem pracy - jest stosowanie się do poleceń przełożonych,
które dotyczą umówionej pracy i nie są sprzeczne z prawem (art. 100 § 1 k.p.). Prawo
wydawania przez pracodawcę poleceń jest koniecznym elementem treści stosunku
pracy, wchodzi bowiem w skład przyjętej konstrukcji przedmiotu zobowiązania
pracowniczego. W ten sposób w ramach wyznaczonych określonym rodzajem pracy
pracownik oddaje się do dyspozycji pracodawcy. Ten zaś dzięki temu uzyskuje prawo
do konkretyzowania ogólnie ujętego przedmiotu zobowiązania pracowniczego, a
III PSKP 12/24
11
instrumentem tej konkretyzacji są właśnie polecenia. W wyroku z 11 kwietnia 1997 r.
(I PKN 89/97, OSNAPiUS 1998, nr 2, poz. 35) Sąd Najwyższy wyraźnie podkreślił,
że: "Brak obowiązku wykonywania poleceń przemawia przeciwko możliwości
uznania stosunku prawnego za stosunek pracy art. 22 § 1 KP". Należy jednocześnie
podkreślić, że pracownik jest zobowiązany do wykonywania tylko takich poleceń,
które nie są sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę (art. 100 § 1 k.p.) oraz
z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p.).
Odnosząc się do dalszej charakterystyki stosunku pracy na podstawie
powołania należy zauważyć, że stosownie do uregulowań art. 69 k.p. do powołania
stosuje się zasadniczo przepisy dotyczące umowy na czas nieokreślony.
Jednocześnie z woli ustawodawcy do powołania nie stosuje się trybu postępowania
przy rozwiązywaniu umów o pracę. Powyższe wynika z faktu, że rozwiązanie
stosunku pracy z pracownikiem zatrudnionym na podstawie powołania następuje
poprzez jego odwołanie (art. 70 k.p.), które może nastąpić w każdym czasie.
Odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę (art. 70 § 2 k.p.)
albo z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli nastąpiło z przyczyn,
o których mowa w art. 52 lub 53 (art. 70 § 3 k.p.).
Akt odwołania pracownika (podobnie jak powołania) wywołuje więc podwójny
skutek prawny: pozbawia daną osobę dotychczas zajmowanego stanowiska oraz
rozwiązuje stosunek pracy (za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia). W sferze
wykonywania uprawnień organu (stanowiska, funkcji) odwołanie wywiera skutek
natychmiastowy z chwilą doręczenia lub we wskazanym w nim terminie. Pracownik
traci te uprawnienia i nie może działać w charakterze tego organu, bez względu na
to, czy w sferze stosunku pracy jest to równoznaczne z wypowiedzeniem, czy z
rozwiązaniem bez wypowiedzenia. Z kolei rozwiązanie stosunku pracy nastąpi w
odpowiednim terminie co uwarunkowane jest zasadami przyjętymi przy odwołaniu.
W okresie biegnącego wypowiedzenia odwołany pracownik nie ma obowiązku
wykonywać pracy na stanowisku, z którego został odwołany. Jednakże w tym
okresie, pomimo nieświadczenia pracy, zachowuje prawo do wynagrodzenia w
wysokości przysługującej przed odwołaniem (art. 70 § 2 k.p.). Tak więc sytuacja
pracownika z powołania odwołanego z pełnienia powierzonej mu funkcji kształtuje
się w ten sposób, iż pracownik ma prawo odmówić świadczenia pracy w okresie
III PSKP 12/24
12
wypowiedzenia, a odmowa ta nie pozbawia go prawa do wynagrodzenia za okres
wypowiedzenia. Może też zwrócić się do pracodawcy z wnioskiem o zatrudnienie go
w tym czasie przy innej pracy, lub gdy taka praca zostanie mu zaproponowana,
wyrazić na nią zgodę.
Równocześnie wymaga zaakcentowania, że z chwilą odwołania strony nadal
są związane stosunkiem pracy, co wynika ze zobowiązaniowej koncepcji stosunku
pracy, wyrażonej w art. 22 § 1 k.p.
Podstawowym zobowiązaniem pracownika, od momentu nawiązania
stosunku pracy, jest świadczenie pracy określonego rodzaju. Odwołanie pracownika
ze stanowiska powoduje, że obligatoryjny element stosunku pracy, tj. rodzaj pracy,
przestaje istnieć. Tym samym, pracownik zostaje zwolniony z obowiązku
świadczenia pracy, co nie oznacza zerwania więzów łączących pracownika z
pracodawcą i ustania wszelkich jego obowiązków wynikających ze stosunku pracy.
Nadal pozostaje on w stosunku pracy cechującym się podporzadkowaniem
pracodawcy, jednak bez obowiązku świadczenia pracy na stanowisku, z którego
został odwołany.
Badając charakter zwolnienia odwołanego pracownika z obowiązku
świadczenia pracy z całą stanowczością nie sposób utożsamiać go z czasem wolnym
od pracy, czasem wypoczynku, w który ingerencja pracodawcy nie jest, co do zasady
dopuszczalna. Przecież za ten czas pracownik otrzymuje wynagrodzenie za pracę
ze strony pracodawcy, a sam fakt zwolnienia z wykonywania pracy nie może
powodować utraty roli kierowniczej pracodawcy przejawiającej się w
podporządkowaniu decyzjom pracodawcy wydawanym bez naruszenia prawa.
Pracodawca może bowiem w tym czasie żądać od pracownika wypełnienia
konkretnych powinności. Z tych względów przykładowo Sąd Najwyższy uznał, że
ustawowe zwolnienie pracownika od obowiązku świadczenia pracy nie sprzeciwia
się udzieleniu mu w tym czasie urlopu wypoczynkowego (wyrok Sądu Najwyższego
z 13 kwietnia 1999 r., I PKN 1/99, OSNAPiUS 2000, nr 12, poz. 458; wyrok Sądu
Najwyższego z 7 lutego 2001 r., I PKN 240/00, OSNAPiUS 2002, nr 21, poz. 518;
wyrok z 21 listopada 2006 r., II PK 49/06, OSNP 2007, nr 23-24, poz. 347).
Wyłączenie z obowiązku świadczenia pracy nie zwalnia pracownika z
przestrzegania przewidzianych przepisem art. 100 k.p. pozostałych obowiązków,
III PSKP 12/24
13
które dotyczą zarówno drugiej strony stosunku pracy – pracodawcy (obowiązek
stosowania się do poleceń przełożonych, dbałości o dobro zakładu pracy, ochrony
jego mienia i dochowania tajemnicy), ale również maja charakter powszechny,
których wypełnianie leży w interesie społecznym, tj. zbiorowości, którą tworzy cała
załoga oraz samego pracownika (przestrzeganie regulaminu pracy, przyjętego w
zakładzie porządku, przepisów oraz zasad BHP, przepisów przeciwpożarowych,
tajemnicy określonej w odrębnych przepisach, zasad współżycia społecznego).
Również odwołany pracownik nie jest zwolniony ze szczególnych obowiązków,
przewidzianych przez ustawy pozakodeksowe, jak np. obowiązki związane z
ograniczeniami antykorupcyjnymi. Należą do nich ograniczenia dotyczące
podejmowania dodatkowych zajęć i działalności czy zakaz wykonywania zajęć
wzbudzających podejrzenie o stronniczość lub interesowność (A. Szewc, T. Szewc,
Wójt, burmistrz, prezydent miasta, Warszawa 2006, s. 162-163).
W tym miejscu należy powrócić do wyżej wspomnianej regulacji dotyczącej
kierownictwa pracodawcy i podporządkowania pracownika, a co szczegółowo
reguluje art. 100 § 1 k.p., zgodnie z którym pracownik jest obowiązany stosować się
do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z
przepisami prawa lub umową o pracę - stosunkiem pracy.
Pracownik ma więc obowiązek wykonania polecenia, jeżeli spełnia ono trzy
warunki: dotyczy pracy, jest zgodne z przepisami prawa pracy oraz zgodne ze
stosunkiem pracy. Forma polecenia jest bowiem dowolna, a wydanie go na piśmie
ma jedynie znaczenie dowodowe.
Polecenie dotyczy pracy wówczas, gdy jest związane ze stosunkiem pracy.
Należy nadmienić, że w wyroku z dnia 12 kwietnia 2012 r., II PK 216/12 (LEX nr
1162590), Sąd Najwyższy uznał, iż zakres polecenia dotyczącego pracy na
podstawie art. 100 § 1 k.p. może być szerszy niż rodzaj umówionej pracy Sąd
Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że wydawanie poleceń leży w zakresie
uprawnień pracodawcy i jest jednym z najważniejszych, a bezprawna odmowa
wykonania polecenia służbowego może uzasadnia rozwiązanie umowy o pracę bez
wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 § 1 pkt 1 k.p.) (zob. wyroki Sądu
Najwyższego: z dnia 9 listopada 1993 r., I PRN 101/93, LEX nr 1427354; z dnia 12
czerwca 1997 r., I PKN 211/97, OSNAPiUS 1998 nr 11, poz. 323; z dnia 3 kwietnia
III PSKP 12/24
14
1997 r., OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 465; z dnia 14 lipca 1999 r., I PKN 149/99,
OSNAPiUS 2000 nr 19, poz. 712; z dnia 4 grudnia 2012 r., I PK 204/12, OSNP 2013
nr 23-24, poz.272).
Pracownik co do zasady nie ma więc prawa odmówić wykonania polecenia
dotyczącego pracy (art. 100 § 1 k.p.), z wyjątkiem sytuacji, gdy jest to sprzeczne z
przepisami prawa lub umową o pracę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22
listopada 2018 r., II PK 199/17, LEX nr 2580542). Natomiast niestawienie się
odwołanego pracownika w zakładzie pracy mimo wezwania podyktowanego
uzasadnionymi potrzebami pracodawcy, może stanowić podstawę do rozwiązania
stosunku pracy (art. 52 § 1 k.p.).
Reasumując powyższe rozważania, skoro w okresie zwolnienia powódki z
obowiązku świadczenia pracy pozostałe elementy stosunku pracy łączącego strony
nadal obowiązywały, to pracodawca w ramach funkcji kierowniczej miał prawną
możliwość wydania powódce polecenia służbowego.
Sąd Okręgowy, badając przedmiotową sprawę, poprzestał na ustaleniu, że
zwolnienie powódki z obowiązku świadczenia pracy po odwołaniu będące
równoznaczne ze zwolnieniem z wykonania bezprzedmiotowego polecenia
służbowego, nie mogło stanowić podstawy do rozwiązania umowy o prace bez
wypowiedzenia. Takie stanowisko Sąd zajął kierując się wyrokiem Sądu
Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., I PK 80/17.
Jak jednak słusznie zauważa skarżący, wyrok Sądu Najwyższego z 20
czerwca 2018 r. nie przystaje do okoliczności niniejszej sprawy, w której powodem
rozwiązania stosunku pracy z powódką nie była jej nieobecność w pracy czy brak
zawiadomienia o przyczynie jej nieobecności w trakcie ustawowego zwolnienia z
obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia (art. 71 k.p.) - tak jak w
omawianym wyroku, a odmowa wykonania polecenia służbowego przez powódkę.
Nie jest możliwe, jak postuluje Sad Okręgowy utożsamianie zwolnienie z obowiązku
świadczenia pracy ze zwolnieniem z wykonywania poleceń służbowych. Powyższe
stanowisko jest nieuprawnione.
Sąd Okręgowy nie ustalił przyczyn i okoliczności trzykrotnego
zobowiązywania powódki do stawienia się w Urzędzie Gminy. Nie wyjaśnił co legło
u podstaw wydania polecenia służbowego powódce. Sprawowana przez powódkę
III PSKP 12/24
15
funkcja Skarbnika i to od wielu lat niewątpliwie świadczy o posiadaniu przez nią
wysokich kwalifikacji, wiedzy, doświadczenia które mogły być pomocne przy
przekazaniu zakresu zadań na tym stanowisku. Skarbnik w jednostce samorządu
terytorialnego to urzędnik, którzy odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu finansami
samorządowymi jak i posiada pełną wiedzę o sytuacji finansowej danej jednostki oraz
planowaniu budżetowym.
Tak więc dopiero po ustaleniu szczegółowych okoliczności, które przemawiały
w ocenie pozwanego do wydania powódce trzykrotnego zobowiązania do stawienia
się w miejscu pracy, będzie możliwa ocena zasadności odmowy wykonania
polecenia przez powódkę w świetle art. 100 k.p.
To z kolei dopiero otworzy Sądowi przestrzeń do ustalenia czy odmowa
wykonania polecenia służbowego stanowiła ciężkie naruszenie podstawowych
obowiązków pracowniczych w odniesieniu do przyczyn wskazanych w oświadczeniu
pozwanego o rozwiązaniu stosunku pracy. W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że
ocena zasadności rozwiązania umowy o pracę ma charakter zindywidualizowany, tak
w ujęciu przedmiotowym, jak podmiotowym. Nauka prawa pracy i orzecznictwo
sądowe zgodnie przyjmują, że w pojęciu „ciężkie naruszenie podstawowych
obowiązków pracowniczych” zawarto trzy elementy składowe. Są to: bezprawność
zachowania pracownika (naruszenie obowiązku podstawowego), naruszenie albo
(poważne) zagrożenie interesów pracodawcy, a także zawinienie, obejmujące
zarówno winę umyślną, jak i rażące niedbalstwo (W. Sanetra: Wina w
odpowiedzialności pracowniczej, Warszawa 1975, s. 150, A. Sobczyk: Glosa
do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1998 r., I PKN 570/97, OSP 1999 nr
7-8, poz. 131; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 lipca 2009 r., II PK 46/09, LEX nr
533035; z dnia 2 czerwca 2010 r., II PK 367/09, OSNP 2011 nr 21-22, poz. 274; z
dnia 24 maja 2011 r., III PK 72/10, LEX nr 901629; z dnia 6 lipca 2011 r., II PK 13/11,
LEX nr 952560).
Tak więc wskazane przez Sąd Apelacyjny naruszenia przepisów prawa
materialnego winny zostać potwierdzone przeprowadzonym samodzielnie przez sąd
postępowaniem dowodowym. Ocena prawidłowości wykładni i zastosowania
przepisów prawa materialnego jest możliwa tylko wówczas, gdy pozwalają na nią
ustalenia faktyczne sądu drugiej instancji, stanowiące podstawę wydania
III PSKP 12/24
16
zaskarżonego wyroku (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 marca 2003 r., V CKN
1825/00, LEX nr 784216 oraz z dnia 27 czerwca 2013 r., III CSK 270/12, LEX nr
1360254). Dlatego też zastosowanie przepisów prawa materialnego do
niedostatecznie ustalonego przez sąd drugiej instancji stanu faktycznego oznacza
wadliwą subsumcję tego stanu do zawartych w nich norm prawnych, a brak
stosownych ustaleń uzasadnia kasacyjny zarzut naruszenia prawa materialnego
przez jego niewłaściwe zastosowanie (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca
2011 r., II PK 241/10, LEX nr 817524 oraz z dnia 5 września 2012 r., IV CSK 76/12,
LEX nr 1229815).
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy uznając naruszenie przepisów
prawa materialnego art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w zw. z art. 100 § 1 k.p., na podstawie
art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. orzekł jak w
sentencji wyroku.
[r.g.]
