III KS 2/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 27 lutego 2026 r.
SSN Adam Roch
w sprawie M.S.
oskarżonej o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i inne
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 27 lutego 2026 r.
skargi wniesionej przez obrońcę
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. II AKa 55/25,
uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia 7 czerwca 2021 r., sygn. II K 105/19 i przekazujący sprawę do ponownego
rozpoznania
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
postanowił:
1. oddalić skargę;
2. obciążyć oskarżoną M.S. kosztami
postępowania skargowego.
UZASADNIENIE
M.S. została oskarżona o popełnienie dziewięciu przestępstw z art. 286 § 1
k.k. oraz jednego zakwalifikowanego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 7 czerwca 2021 roku, sygn. II K
III KS 2/26
2
105/19, oskarżona została uniewinniona od popełnienia wszystkich zarzucanych jej
czynów.
Apelację od powyższego orzeczenia wniósł prokurator, zarzucając błąd w
ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, mający wpływ na treść
wyroku, polegający na dowolnej, a w konsekwencji błędnej ocenie materiału
dowodowego, w szczególności wyjaśnień oskarżonej oraz zeznań świadków, co
spowodowało błędne przyjęcie, że oskarżona nie działała z zamiarem
bezpośrednim wprowadzenia w błąd pokrzywdzonych co do zamiaru i możliwości
wywiązania się z zaciągniętych zobowiązań, w sytuacji gdy wszechstronna analiza
zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wskazuje, że oskarżona
miała w chwili zawierania przedmiotowych umów pożyczek świadomość, że nie
zwróci kwot uzyskanych na mocy tych umów i tym samym działając umyślnie z
zamiarem bezpośrednim wypełniła znamiona przestępstw z art. 286 § 1 k.k. oraz z
art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.
Wyrokiem z dnia 3 lipca 2025 roku, sygn. II AKa 55/25, Sąd Apelacyjny w
Rzeszowie uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego
rozpoznania sądowi I instancji.
Skargę na orzeczenie sądu odwoławczego wniósł obrońca, zarzucając
naruszenie przepisów postępowania karnego, a mianowicie art. 437 § 2 k.p.k. in
fine poprzez uchylenie przez sąd odwoławczy wyroku Sądu Okręgowego w
Rzeszowie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w sytuacji, gdy:
1. nie występuje konieczność przeprowadzania na nowo przewodu sądowego w
całości, a jedynie w ograniczonym zakresie,
2. z uzasadnienia zaskarżonego wyroku sądu II instancji w pkt 5.3.2. –
„zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania” wynika
konieczność przeprowadzenia dowodów z przesłuchania M.S. w charakterze
oskarżonej oraz przesłuchania świadka A.O. w obecności biegłego psychologa,
a nadto zweryfikowania okoliczności związanych z tym czy w okresie od
ostatniego przesłuchania oskarżonej doszło do pełnego lub częściowego
zaspokojenia wierzycieli oskarżonej, precyzyjnego określenia wysokości
pożyczki udzielonej A.O., P.K. i G.K., określenia wysokości spłat dokonanych
przez oskarżoną na rzecz ww. mężczyzn, precyzyjnego ustalenia czy kwota
III KS 2/26
3
pożyczki z dnia 9 października 2016 r. obejmowała kilka wcześniejszych
pożyczek oraz ustalenia pożyczek zawierających w należności głównej
„wynagrodzenie” mające przysługiwać pokrzywdzonym – które to czynności
(mające na celu rozwianie rzekomo istniejących w sprawie wątpliwości) w
sposób bezsprzeczny mogły zostać przeprowadzone bezpośrednio przez Sąd
Apelacyjny w Rzeszowie w toku postępowania odwoławczego poprzez
odebranie przez sąd dalszych wyjaśnień od M.S., przesłuchanie świadka A.O.
przy udziale biegłego sądowego z zakresu psychologii, przesłuchania
poszczególnych pokrzywdzonych pod kątem dokonania przez oskarżoną
całościowej lub częściowej spłaty przysługujących im wierzytelności, odebranie
zeznań od P.K. i G.K. w celu precyzyjnego określenia wysokości udzielonych
zobowiązań pożyczkowych i kwot spłat dokonanych na ich rzecz przez
oskarżoną do dnia dzisiejszego, odebranie od pokrzywdzonego G.K.
dodatkowych depozycji na temat tego, czy kwota pożyczki z dnia 9
października 2016 r. obejmowała kilka wcześniej udzielonych pożyczek, a także
zweryfikowanie podczas przesłuchania oskarżonej i świadków, które z
pożyczek zawierały kwotę „wynagrodzenia” na rzecz pokrzywdzonych,
3. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie miał możliwość przeprowadzania poszczególnych
dowodów w toku postępowania apelacyjnego w celu uzupełnienia materiału
dowodowego i dokonania pełnej weryfikacji zarzutów podniesionych w apelacji
oskarżyciela publicznego – czego z niewiadomych powodów nie zrobił,
4. sąd okręgowy w trakcie prowadzonego przez 2 lata postępowania
pierwszoinstancyjnego w sposób wyczerpujący zgromadził materiał dowodowy,
który posłużył do wydania wyroku uniewinniającego M.S. od zarzucanych jej
czynów, w tym przesłuchał szereg świadków, z których zeznań nie wynika to,
aby zachowania prezentowane przez oskarżoną w inkryminowanym okresie
umożliwiały pociągnięcie jej do odpowiedzialności karnej za popełnienie
przestępstwa stypizowanego w art. 286 § 1 k.k.
Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
W odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie.
III KS 2/26
4
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Wywiedziona przez obrońcę skarga nie zawierała argumentacji mogącej
skutkować jej uwzględnieniem, a w konsekwencji uchyleniem zaskarżonego wyroku
i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu.
Zgodnie z art. 539a § 1 k.p.k. nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci
skargi na wyrok sądu odwoławczego można wnieść wówczas, gdy wydanie na
etapie postępowania apelacyjnego orzeczenia o charakterze kasatoryjnym narusza
treść art. 437 k.p.k. lub też gdy przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła
bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k. Jednoznaczne brzmienie
przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że sąd
odwoławczy może uchylić wyrok sądu I instancji jedynie w sytuacji gdy wykaże, iż
dotychczasowe rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z wad określonych w art. 439 §
1 k.p.k. lub na przeszkodzie dokonania przezeń korekty orzeczenia
pierwszoinstancyjnego stoi dyrektywa wynikająca z treści art. 454 k.p.k., co
wymaga weryfikacji istniejącego materiału dowodowego i wykazania wad w
rozumowaniu sądu meriti albo zachodzi konieczność przeprowadzenia przewodu
sądowego na nowo w całości. W każdej z tych sytuacji sąd odwoławczy jest
zobowiązany do wskazania, która z okoliczności wymienionych w art. 437 § 2 zd. 2
k.p.k. stanowiła in concreto podstawę uchylenia wyroku sądu I instancji oraz
przedstawić argumenty, które doprowadziły go do takiego wniosku (zob. wyrok
Sądu Najwyższego z 6 lutego 2019 roku, IV KS 3/19).
Jednocześnie przypomnieć trzeba, że art. 536 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.
obliguje Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu skargi do orzekania w granicach
podniesionych tam zarzutów (por. postanowienia SN z dni: 4 listopada 2021 r., IV
KZ 43/21; 11 października 2022 r., III KS 50/22; 4 czerwca 2025 r., V KS 18/25).
Poza granicami skargi Sąd Najwyższy orzeka jedynie wówczas, gdy w skardze
zarzuca się naruszenie art. 454 k.p.k. lub brak konieczności przeprowadzenia na
nowo przewodu w całości (art. 437 § 2 k.p.k.) w układzie, w którym na etapie
postępowania odwoławczego zaistniało uchybienie mieszczące się w art. 439 § 1
k.p.k., niedostrzeżone przez skarżącego (postanowienie SN składu 7 sędziów z 26
III KS 2/26
5
maja 2020 r., I KZP 14/19, OSNKW 2020, nr 6, poz. 18; postanowienie SN z 3
listopada 2022 r., III KS 55/22).
Powyższe rozważania stały się koniecznym wstępem, albowiem lektura
wywiedzionej przez obrońcę skargi wskazuje jednoznacznie na wadliwe
zdekodowanie części motywacyjnej zaskarżonego wyroku, co w konsekwencji
skutkowało postawieniem zarzutów w istocie niezwiązanych z podstawą
rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Choć obrońca formalnie wskazał, że
zaskarżonemu wyrokowi zarzuca obrazę art. 437 § 2 k.p.k., to warstwa
merytoryczna tego zarzutu nie pozostawia wątpliwości, że akcentowana wadliwość
orzeczenia koncentruje się na wykazaniu, że nie zachodzi potrzeba ponowienia
przewodu sądowego w całości.
Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozostawia wątpliwości,
że przesłanką uchylenia wyroku było zaistnienie okoliczności wskazanej w art. 454
§ 1 k.p.k. Sąd dokonał szczegółowej analizy przeprowadzonych w sprawie
dowodów – dokumentów, zeznań świadków, a wreszcie wyjaśnień oskarżonej,
weryfikując je pod kątem możliwości czynienia w oparciu o nie relewantnych dla
sprawy ustaleń. W kontekście tym znamienne pozostaje, iż „sąd odwoławczy stanął
na stanowisku, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw
do uwolnienia oskarżonej M.S. od odpowiedzialności karnej za przestępstwo
oszustwa. Natomiast wydaniu wyroku o charakterze reformatoryjnym sprzeciwia się
zakaz, o którym mowa w art. 454 § 1 k.p.k. Stąd też konieczność uchylenia
zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sadowi I instancji do ponownego
rozpoznania” (strona 11 uzasadnienia sądu odwoławczego). Wprawdzie sąd ad
quem wskazał w końcowych zaleceniach na dodatkowe powinności sądu I instancji
ponownie rozpoznającego sprawę, jednak nie pozostawało to w kolizji z pierwotnym
i stanowczym ustaleniem stwierdzającym istnienie podstaw do skazania oskarżonej
– a więc o zaistnieniu okoliczności z art. 454 § 1 k.p.k. W istocie zatem przekonanie
sądu apelacyjnego co do winy oskarżonej nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, stąd
też wykonywanie w takiej sytuacji dodatkowych czynności dowodowych przez ten
sąd nie było niezbędne. Dodatkowe wskazywane przez sąd odwoławczy dowody
mogą pozwolić na doprecyzowanie pewnych elementów opisów czynów i pozwolić
na określenie wysokości szkody dokładniejsze, aniżeli uczynił to prokurator w akcie
III KS 2/26
6
oskarżenia, tym niemniej przekonanie tego sądu o uruchomieniu się zakazu, o
którym mowa w art. 454 § 1 k.p.k. ma charakter oczywisty.
Tym samym sformułowany w skardze zarzut nie pozwolił na uznanie jej za
zasadną. Nie zaszły także okoliczności pozwalające na wzruszenie zaskarżonego
wyroku niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.
Wobec powyższego orzeczono jak na wstępie, a w konsekwencji – na podst.
art. 527 § 4 k.p.k. a contrario w zw. z art. 539f k.p.k. i art. 636 § 1 k.p.k. – kosztami
postępowania skargowego obciążono oskarżoną M.S.
[WB]
[a.ł]
