III CZP 26/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
25 lutego 2026 r.
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Misiurek
SSN Władysław Pawlak
Protokolant Arkadiusz Połaniecki
na posiedzeniu jawnym 9 lutego 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku B.A.
z udziałem R.R.
o rozgraniczenie,
na skutek przedstawienia przez Sąd Rejonowy w Wołominie
postanowieniem z 30 lipca 2025 r., I Co 1855/25,
zagadnienia prawnego:
„Czy postanowienie o dokonaniu rozgraniczenia nieruchomości,
w którym oznaczono jedynie granicę, bez orzeczenia co do wydania
przedmiotu rozgraniczenia, stanowi tytuł egzekucyjny, o którym mowa
w art. 777 § 1 kpc”.
Odmawia podjęcia uchwały.
Grzegorz Misiurek
Dariusz Dończyk
Władysław Pawlak
UZASADNIENIE
Wnioskodawczyni B.A. w sprawie z udziałem R.R. zażądała nadania klauzuli
wykonalności punktowi pierwszemu prawomocnego postanowienia Sądu
Rejonowego w Wołominie z 16 stycznia 2025 r., I Ns 171/18 wydanego w sprawie o
rozgraniczenie oraz zasądzenia od uczestniczki na jej rzecz kosztów związanych z
nadaniem postanowieniu klauzuli wykonalności. Postanowieniem z 16 stycznia
III CZP 26/25
2
2025 r., które jest prawomocne od 13 marca 2025 r., Sąd Rejonowy w Wołominie
dokonał rozgraniczenia nieruchomości położonej w miejscowości K., gmina T.,
której wyodrębnioną część stanowi działka ewidencyjna oznaczona numerem […] z
obrębu K., dla której Sąd Rejonowy w Wołominie prowadzi księgę wieczystą o
numerze […], stanowiącej własność B.A. z nieruchomością położoną w
miejscowości K., gmina T., która stanowi działkę ewidencyjną oznaczoną numerem
[…] z obrębu K., dla której Sąd Rejonowy w Wyszkowie prowadzi księgę wieczystą
o numerze […], stanowiącą własność R.R. wzdłuż linii koloru czerwonego
wyznaczonej między punktami [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] -
[...] - [...] - [...] - [...] - [...] na mapie sporządzonej przez biegłego sądowego geodetę
uprawnionego T.G. w dniu 23 lipca 2024 r., wpisanej do ewidencji materiałów
państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego przez Starostę W. za
numerem […], stanowiącej integralną część orzeczenia.
Postanowieniem z 30 kwietnia 2025 r. referendarz Sądu Rejonowego
w Wołominie oddalił powyższy wniosek wskazując, że postanowienie z 16 stycznia
2025 r. nie nakłada na uczestniczkę R.R. żadnego obowiązku zachowania się,
zatem nie może zostać zaopatrzone w klauzulę wykonalności przeciwko niej,
bowiem tytułem egzekucyjny musi zawierać wyraźne sformułowanie obowiązku
świadczenia, a bez tego elementu tytuł nie nadaje się do wykonania.
Od powyższego orzeczenia skargę wniosła wnioskodawczyni, zarzucając
naruszenie art. 777 § 1 pkt 1 w zw. z art. 783 § 11 i 1 zd. 1 k.p.c. oraz art. 29 ust. 1
i art. 39 ust. 5 i 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne
(tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1151, dalej – „u.p.g.k.”) poprzez uznanie, że
prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z 16 stycznia 2025 r. w przedmiocie
dokonania rozgraniczenia nie stanowi tytułu egzekucyjnego, ponieważ nie nakłada
na uczestniczkę żadnego obowiązku zachowania się, podczas gdy orzeczenie,
w którym oznaczono granicę stanowi tytuł egzekucyjny w zakresie wyznaczenia
określonych tam punktów granicznych i zawiera pewne cechy świadczenia, bowiem
uczestnicy postępowania rozgraniczeniowego muszą znosić wzajemnie ustaloną
przez sąd granicę. W konsekwencji, wnioskodawczyni wniosła o zmianę
zaskarżonego postanowienie referendarza sądowego w całości poprzez nadanie
III CZP 26/25
3
punktowi pierwszemu postanowienia Sądu Rejonowego w Wołominie z 16 stycznia
2025 r., I Ns 171/18 klauzuli wykonalności.
Rozpoznając wniesioną skargę Sąd Rejonowy powziął poważne wątpliwości
prawne, którym dał wyraz w postanowieniu z 30 lipca 2025 r. przedstawiającym na
podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie
prawne budzące poważne wątpliwości. W jego uzasadnieniu wskazał, że zgodnie
z orzecznictwem Sądu Najwyższego uprawnienie do przedstawienia zagadnienia
prawnego przysługuje również sądowi rozpoznającemu skargę na orzeczenia
referendarza sądowego, o których mowa w art. 39823 k.p.c., jeżeli rozpoznając
skargę sąd orzeka jako sąd drugiej instancji. W niniejszej sprawie Sąd rozpoznaje
skargę w postępowaniu klauzulowym w trybie art. 7673a k.p.c. W razie wniesienia
skargi, orzeczenie referendarza sądowego, o którym mowa w tym przepisie, nie
traci mocy, a sąd - stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu - rozpoznaje skargę
w składzie jednego sędziego jako sąd drugiej instancji. W postępowaniu
egzekucyjnym skarga nie jest środkiem anulacyjnym, lecz pełni funkcję zażalenia
na postanowienie sądu i regułą jest jej reformatoryjny charakter. Tym samym,
wszystkie argumenty dotyczące możliwości zastosowania regulacji z art. 390 § 1
k.p.c. dla skarg, o których mowa w art. 39823 k.p.c., należy odnieść również do
skarg, o których mowa w art. 7673a k.p.c., bowiem również w tym przypadku, Sąd
— rozpoznając skargę - rozstrzyga jako sąd odwoławczy i stosuje przepisy
dotyczące zażalenia, a od jego rozstrzygnięcia nie przysługują dalsze środki
prawne.
W ocenie Sądu Rejonowego istnieje bezpośredni związek pomiędzy
udzieleniem odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne a rozstrzygnięciem
skargi na orzeczenie referendarza. Pozytywne rozstrzygnięcie zagadnienia
prawnego skutkować będzie koniecznością zmiany orzeczenia referendarza
sądowego poprzez nadanie na postanowienie Sądu Rejonowego w Wołominie
z 16 stycznia 2025 r. klauzuli wykonalności, bowiem Sąd pytający będzie związany
poglądem prawnym o tym, że postanowienie o dokonaniu rozgraniczenia
nieruchomości, w którym oznaczono li tylko granicę, bez określenia obowiązku
świadczenia, stanowi tytuł egzekucyjny w rozumieniu art. 777 § 1 k.p.c. Negatywne
III CZP 26/25
4
rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego skutkować będzie zaś koniecznością
utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia.
W dalszej części uzasadnienia Sąd Rejonowy przytoczył przepisy art. 29 ust.
1 oraz art. 37 ust. 1 u.p.g.k. oraz art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz wskazał, że istota
problemu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy mimo braku nałożenia na
uczestnika obowiązku określonego świadczenia, należy na postanowienie
o rozgraniczeniu, ustalające tylko przebieg granicy między nieruchomościami,
nadać klauzulę wykonalności, aby możliwe było wykonanie tego orzeczenia
w postępowaniu egzekucyjnym, czy też wykonalność tego postanowienia związana
jest z samą istotą rozstrzygnięcia dokonującego rozgraniczenie nieruchomości
i jego wykonanie, w zakresie utrwalenia punktów granicznych na gruncie, nie
powinno odbywać się w toku egzekucji sądowej. Sąd zauważył, że problem ten był
przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, w tym jeszcze na gruncie dekretu
z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz.U. z 1946 r. Nr 53,
poz. 298, dalej też – „d.r.n.”). W części orzeczeń Sąd Najwyższy opowiedział się za
dopuszczalnością nadania klauzuli wykonalności na postanowienie
o rozgraniczeniu, w części zaś orzeczeń przyjęto, że postanowienie
o rozgraniczeniu może być uznane za tytuł egzekucyjny tylko wtedy, gdy w swej
treści zawiera także orzeczenie co do wydania przedmiotu rozgraniczenia. Jeżeli
w wyniku postanowienia o rozgraniczeniu grunt przypada uczestnikowi, który nie
włada tym gruntem, a sąd w postanowieniu o rozgraniczeniu nie orzekł również
w sprawie wydania tego gruntu, niezbędne jest wytoczenie powództwa
windykacyjnego o jego wydanie. W sytuacji, w której w postępowaniu
nieprocesowym, granica ustalona w wyniku postępowania rozgraniczeniowego nie
pokrywa się całkowicie z aktualnie istniejącą linią faktycznie rozdzielającą stan
posiadania sąsiadujących ze sobą nieruchomości, należy w postanowieniu
o rozgraniczeniu nakazać wydanie przyległych do tej granicy pasów ziemi. Taka
sytuacja nie występuje w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu
Rejonowego w Wołominie, bowiem sytuacja faktyczna na gruncie odpowiada linii
granicznej wskazanej w punkcie pierwszym postanowienia kończącego
postępowanie o rozgraniczeniu. Przedstawione zagadnienie prawne odnosi się do
sytuacji, w której strona domaga się wykonania tego postanowienia poprzez
III CZP 26/25
5
umiejscowienie znaków i linii granicznych na gruncie. Niemniej z treści
postanowienia, które zdaniem wnioskodawczyni jest tytułem egzekucyjnym, nie
wynika żaden obowiązek świadczenia przez uczestniczkę.
Sąd Rejonowy przedstawił motywy przedstawione w orzecznictwie Sądu
Najwyższego oraz w piśmiennictwie prawniczym przemawiające na rzecz
stanowiska, że postanowienie w przedmiocie rozgraniczenia, w którym oznaczono
jedynie granice bez obowiązku wydania nieruchomości, jest tytułem egzekucyjnym
w rozumieniu art. 777 § 1 k.p.c. oraz na rzecz stanowiska przeciwnego.
W szczególności wskazał, że z istoty tytułu egzekucyjnego, który ma
stanowić podstawę przymusowego wykonania określonego świadczenia, wynika,
że tytuł ten powinien określać rodzaj świadczenia, osobę dłużnika i wierzyciela,
a ponadto zawierać wyraźne sformułowanie obowiązku świadczenia. Bez takiego
sprecyzowania tytuł ten nie nadaje się do wykonania, gdyż rozstrzygnięcie sporu,
przynajmniej w pewnej części, przekazywałby organowi egzekucyjnemu, co
godziłoby w przepis art. 2 § 1 k.p.c., w myśl którego sprawcy cywilne rozstrzygają
sądy. Świadczenie dłużnika, aby nadawało się do wykonania, musi być określone
w sposób jasny i konkretny. Świadczenie może polegać na działaniu lub
zaniechaniu, a jego spełnienie powinno nastąpić w sposób zgodny z ustawą.
Wykonanie postanowienia o rozgraniczeniu miałoby w egzekucji polegać na
utrwaleniu punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie
odpowiednich dokumentów. Czynności te jednak na podstawie ustawy prawo
geodezyjne i kartograficzne nie zostały zarezerwowane dla uczestników
postępowania, bowiem jest to procedura techniczna, w ramach której dochodzi
jedynie do fizycznego umiejscowienia trwałej stabilizacji punktu granicznego,
o ustalonym w odpowiednich trybach położeniu. Gdyby miało dojść do wykonania
tego postanowienia przez same strony przy założeniu, że mają pewne cechy
świadczenia uczestników postępowania polegające na znoszeniu wzajemnie
ustalonej przez sąd granicy, to usunięcie ewentualnego oporu uczestniczki
musiałoby wynikać bezpośrednio z treści tytułu. Tymczasem organ egzekucyjny
winien w sposób niedwuznaczny mieć jasność, co do zakreślonego przez sąd
sposobu świadczenia. Przyjęcie zapatrywania, że w postanowieniu
o rozgraniczeniu zawarty jest element znoszenia przez uczestników nowych granic,
III CZP 26/25
6
mogłoby prowadzić do rozumowania, iż każde orzeczenie konstytutywne
podlegałoby egzekucji, bo obejmuje element znoszenia stanu prawnego w nim
określonego. Skierowanie do egzekucji postanowienia o rozgraniczeniu
prowadziłoby do objęcia egzekucją tytułu nieobejmującego konkretnego
świadczenia. Jak jednak wynika z samej istotny postępowania egzekucyjnego,
komornik jedynie w oparciu i w granicach tytułu wykonawczego może podjąć
określone działania na rzecz wierzyciela. Zatem, nawet w przypadku skierowania
wniosku do komornika sądowego, w oparciu o postanowienie o rozgraniczeniu
ustalające tylko przebieg granicy, nie będzie miał on żadnej podstawy do przyjęcia,
w jaki sposób ma opór dłużnika w tej sytuacji usunąć albo jakie inne działania
w oparciu o ten tytuł podjąć. W odniesieniu do argumentu, że postanowienie
rozgraniczające nieruchomości zawiera pewne cechy świadczenia, polegające na
znoszeniu wzajemnie ustalonej przez sąd granicy, zatem również znoszenia
ustalonego przez sąd zakresu prawa własności wskazał, że zaniechanie
i znoszenie to nie są tożsame pojęcia. Zaniechanie polega na powstrzymywaniu się
od określonego działania. W takim przypadku sąd w orzeczeniu winien w sposób
precyzyjny określić sposób świadczenia dłużnika, aby tytuł egzekucyjny nadawał
się do wykonania. Znoszenie natomiast oznacza tolerowanie jakiegoś stanu
sytuacji lub zachowania, mimo że można temu zapobiec lub to zmienić. Znoszenie
stanu prawnego na przykładzie sprawy o rozgraniczenie jest pojęciem na tyle
nieuchwytnym, że jego precyzyjne określenie w postanowieniu mogłoby rodzić
pewne trudności, które nie powinny być rozwiązywane w postępowaniu
klauzulowym, bowiem sposób zachowania się uczestników winien być na tyle jasno
określony, aby nadawał się do wykonania w drodze egzekucji. Sąd Rejonowy za
niekonsekwentny uznał pogląd, że wykonalność postanowienia o rozgraniczeniu
polega na znoszeniu nowego stanu prawnego, bowiem przy takim założeniu jest to
egzekucja obowiązku nieczynienia, która nie jest egzekucją komorniczą, lecz
należy do sądu (art. 1051 k.p.c.).
Sąd Rejonowy wskazał, że zdecydowanie bliższe jest mu stanowisko Sądu
Najwyższego wyrażone w uchwale III CZP 102/68 (OSNC 1969, nr 9, poz. 155),
w której uznano, że postanowienie o rozgraniczeniu może być uznane za tytuł
egzekucyjny tylko o tyle, o ile w swej treści zawiera także orzeczenie co do wydania
III CZP 26/25
7
przedmiotu rozgraniczenia, bowiem z istoty tytułu egzekucyjnego, który ma
stanowić podstawę przymusowego wykonania określonego świadczenia, wynika,
że tytuł ten powinien określać rodzaj świadczenia, osobę dłużnika i wierzyciela,
a ponadto zawierać wyraźne sformułowanie obowiązku świadczenia. Czym innym
jest wyznaczenie punktów granicznych, których parametry określono w orzeczeniu
o rozgraniczeniu - czyli „udokumentowanie” położenia punktów granicznych
znakami granicznymi, a czym innym jest wydobycie spornej w tym postępowaniu
części nieruchomości. Dodatkowo, stosownie do art. 37 ust. 1 u.p.g.k. wykonanie
orzeczeń sądowych o rozgraniczeniu nieruchomości odbywa się z udziałem
geodety. Komornik sądowy samodzielnie nie jest władny i kompetentny do
wykonania postanowienia o rozgraniczeniu w zakresie utrwalenia punktów i linii
granicznych na gruncie, a jego rola sprowadzałaby się do wsparcia geodety
i wykorzystania sądowego organu egzekucyjnego jako osoby władnej do
zastosowania środków przymusu, co mija się z celem egzekucji i stoi
w sprzeczności z rolą komornika sądowego w tym postępowaniu.
Sąd dostrzegł również argumenty przemawiające za odpowiedzią twierdzącą
na postawione w części dyspozytywnej postanowienia zagadnienie prawne.
Wskazując na treść art. 29 u.p.g.k. wykonanie postanowienia o rozgraniczeniu
polegałby na fizycznym naniesieniu znaków granicznych przez geodetę
w obecności uczestników i odpowiedniego znoszenia tego stanu rzeczy przez
właściciela gruntu sąsiedniego a uczestnicy zobowiązani byliby do zaniechania
stawiania oporu przed umiejscowieniem znaków i linii granicznych. Stosownie do
art. 37 ust. 1 u.p.g.k. wykonanie orzeczeń sądowych o rozgraniczeniu
nieruchomości odbywa się z udziałem geodety, co implikowałoby, że niezależnie od
treści postanowienia o rozgraniczeniu podlega ono wykonaniu w drodze egzekucji
sądowej z udziałem geodety. W przypadku stawiania oporu przez uczestników,
zrealizowanie uprawnienia do utrwalenia punktów granicznych na mocy
postanowienia o rozgraniczeniu, byłoby znacznie utrudnione. Dlatego też założenie,
że wnioskodawca może wejść w teren z komornikiem i geodetą, nanieść fizycznie
znaki graniczne, a uczestnicy nie mogą ich usunąć, bo są zobowiązani do
znoszenia takiego stanu rzeczy, w sposób pełniejszy, realizuje ochronę prawną
uczestników postępowania rozgraniczeniowego na etapie jego wykonania.
III CZP 26/25
8
Poza tym Sąd wskazał, że zagadnienie prawne ma znaczenie dla praktyki
stosowania prawa może bowiem zapobiec sytuacji, w której komornik sądowy po
otrzymaniu wniosku o wszczęcie egzekucji wraz z tytułem wykonawczym, nie
będzie w stanie ustalić na czym miałoby polegać egzekwowane przez niego
świadczenie. Dodatkowo problemy te nie mogą zostać rozwiązane w toku
postępowania egzekucyjnego, na przykład poprzez skargę na czynności
komornika, gdyż rozstrzygnięcie sporu, przynajmniej w pewnej części,
przekazywałby organowi egzekucyjnemu, co godziłoby w przepis art. 2 § 1 k.p.c.,
w myśl którego sprawcy cywilne rozstrzygają sądy. Podobnie, tylko towarzyszenie
geodecie przy utrwaleniu punktów granicznych, zdaje się nie wynikać z żadnych
przepisów prawa, a tym bardziej nie wynika to z postanowienia sądu
o rozgraniczeniu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I. W każdej sprawie Sąd ma obowiązek sprawdzenia prawidłowości
wyznaczenia składu do jej rozpoznania w celu zapobieżenia ewentualnej
nieważności postępowania spowodowanej niewłaściwą jego obsadą.
Zgodnie z treścią notatki urzędowej zamieszczonej w aktach sprawy
z 8 sierpnia 2025 r. (k. 12) wynika, że sprawa III CZP 26/25 została przydzielona
SSN Dariuszowi Dończykowi zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego
kierującego pracą Izby Cywilnej z 8 sierpnia 2025 r. Następnie SSN Joanna
Misztal-Konecka jako Prezes kierujący pracą Izby Cywilnej wydała zarządzenie
z 5 grudnia 2025 r. (k. 14) o treści: „Uwzględniając, że na podstawie § 80 ust. 1
rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r. -
Regulamin Sądu Najwyższego sprawa III CZP 26/25 została przydzielona SSN
Dariuszowi Dończykowi: na podstawie § 16 ust. 2 pkt 5 i § 80 ust. 7 Regulaminu
Sądu Najwyższego a. wyznaczam jako pozostałych członków składu następujących
sędziów: SSN Grzegorza Misiurka SSN Władysława Pawlaka. b) funkcję
przewodniczącego powierzam SSN Dariuszowi Dończykowi.” Po wydaniu tego
zarządzenia sędzia sprawozdawca zarządzeniem z 8 stycznia 2026 r. wyznaczył
w sprawie III CZP 26/25 termin posiedzenia jawnego na dzień 9 lutego 2026 r.,
wskazując w jego punkcie drugim imiona i nazwiska sędziów Sądu Najwyższego
III CZP 26/25
9
tworzących skład orzekający z oznaczeniem, że jest również sędzia sprawozdawcą
i przewodniczącym składu orzekającego.
W związku z wyżej przedstawioną sekwencją czynności związanych
z wyznaczeniem składu orzekającego Sądu Najwyższego do rozpoznania
zagadnienia prawnego powstała wątpliwość - spowodowana wadliwą obsadą
stanowiska Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej - czy skład
ten został prawidłowo wyznaczony, a w konsekwencji czy możliwe jest rozpoznanie
przedstawionego zagadnienia prawnego przez tak sformowany skład Sądu
Najwyższego. Co do okoliczności uzasadniających stanowisko o wadliwym
obsadzeniu funkcji Prezesa Sądu Najwyższego przez sędzię Sądu Najwyższego
Joannę Misztal-Konecką – powołaną z dniem 1 października 2024 r. na kolejną
kadencję na stanowisku Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby
Cywilnej – jak również co do skutków wynikających z wyznaczania przez
nieprawidłowo powołanego Prezesa Sądu Najwyższego składów Sądu
Najwyższego do rozpoznania poszczególnych spraw należy w pełni odwołać się do
argumentacji przedstawionej m.in. w uzasadnieniach wyroków Sądu Najwyższego
z 10 stycznia 2025 r., II CSKP 172/24 i II CSKP 2111/22. W uzasadnieniach obu
tych orzeczeń wyjaśniono także przyczyny, z powodu których pomimo wad
w prawidłowym wyznaczeniu składów orzekających Sądu Najwyższego w tych
sprawach mogły one je rozpoznać. W szczególności wskazano na konieczność
zapewnienia przez Państwo stronom postępowań sądowych rozpoznania sprawy
zarówno przez sąd powołany na podstawie przepisów ustawy, bezstronny
i niezawisły - a więc spełniający kryteria określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji,
art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 47 Karty praw
podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie, dnia 4 listopada
1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) - jak również na obowiązek zapewnienia
przez Państwo rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Powołano się także na
konieczność wykonywania przez Sąd Najwyższy powierzonych mu mocą przepisów
Konstytucji RP zadań. Dodać należy, że do chwili wydania przez Sąd Najwyższy
orzeczenia kończącego postępowanie przed tym Sądem żadna ze stron nie
podniosła zarzutu wadliwej jego obsady z wyżej wskazanych przyczyn.
III CZP 26/25
10
II. Przedstawione zagadnienie prawne dotyczy wykładni przepisów art. 777
§ 1 k.p.c. w zw. z art. 776 k.p.c. z uwzględnieniem przepisów kodeksu cywilnego
oraz ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne dotyczących postępowań
sądowych, w których dochodzi do rozgraniczenia nieruchomości. Zgodnie z art. 776
k.p.c., podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy. Tytułem wykonawczym jest tytuł
egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa stanowi
inaczej. Artykuł 777 stanowi, że tytułami egzekucyjnymi są m.in. orzeczenie sądu
prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda
zawarta przed sądem oraz inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy
podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej (art. 777 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c.).
Artykuł 153 k.c. stanowi, że jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu
prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego
stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić,
a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między
interesowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może
przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną. Natomiast
art. 1 pkt 7 u.p.g.k. stanowi, że ustawa (prawo geodezyjne i kartograficzne) reguluje
rozgraniczanie nieruchomości. W ustawie tej zamieszczono rozdział 6 zatytułowany
„Rozgraniczanie nieruchomości” (art. 29 – 39). Według art. 29 ust. 1 u.p.g.k.,
rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez
określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami
granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. W myśl
art. 29 ust. 3, rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie,
prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy. Z dalszych
przepisów u.p.g.k. wynika, że postępowanie rozgraniczeniowe może toczyć się
w trybie administracyjnym albo sądowym. W odniesieniu do postępowania
rozgraniczeniowego toczącego się w trybie administracyjnym przewidziano, że
może ono być wszczęte z urzędu albo na wniosek strony (art. 30 ust. 1). Czynności
ustalania przebiegu granic wykonuje wówczas geodeta upoważniony przez wójta,
burmistrza albo prezydenta miasta (art. 31 ust. 1). Z czynności ustalenia przebiegu
granic sporządza się protokół graniczny lub akt ugody (art. 32 ust. 5). W art. 32 ust.
6 u.p.g.k. przewidziano delegację dla Ministra właściwego do spraw budownictwa,
III CZP 26/25
11
planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa,
w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi, do określenia,
w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad rozgraniczania nieruchomości,
określenia w szczególności rodzajów dokumentów stanowiących podstawę
ustalania przebiegu granic oraz sposobu i trybu wykonywania przez geodetę
czynności ustalania przebiegu granic i sporządzania dokumentacji przy
rozgraniczaniu nieruchomości z uwzględnieniem dążenia do ugodowego
rozstrzygnięcia sporu oraz poszanowania prawa własności nieruchomości
uczestników postępowania. Na jej podstawie zostało wydane przez Ministrów
Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
rozporządzenie z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości
(Dz.U. z 1999 r. Nr 45, poz. 453, dalej: „r.r.n.”). Postępowanie administracyjne
kończy się zawarciem ugody stron albo wydaniem decyzji o rozgraniczeniu
nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody,
a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub
zgodnego oświadczenia stron (art. 33 ust. 1 i art. 31 ust. 4). Ugoda zawarta przed
geodetę posiada moc ugody sądowej i jest zawiera w razie sporu co do przebiegu
linii granicznych (art. 31 ust. 4).
W dalszych przepisach u.p.g.k. przewidziano dwie sytuacje, w których po
wszczęciu administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego może być ono
przekazane do sądu. Po pierwsze, wtedy, gdy w razie wydania decyzji
administracyjnej o rozgraniczeniu nieruchomości strona niezadowolona z ustalenia
przebiegu granicy zażąda w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej
sprawie, przekazania sprawy sądowi (art. 33 ust. 3). Po drugie, gdy w razie sporu
co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw
do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, tj. decyzji o rozgraniczeniu
nieruchomości. Wówczas umarza się postępowanie administracyjne i przekazuje
sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 2 i ust. 1). W takim przypadku,
jak stanowi art. 34 ust. 3, sąd rozpatruje sprawy o rozgraniczenie nieruchomości
w trybie postępowania nieprocesowego. Ustawa przewiduje, że wyjątkowo sprawa
o rozgraniczenie nieruchomości będzie toczyć się z pominięciem postępowania
administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 36 u.p.g.k., sąd, przed którym toczy się
III CZP 26/25
12
sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy
również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest
potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym wypadku sąd
w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości.
Artykuł 37 u.p.g.k. stanowi, że wykonanie orzeczeń sądowych
o rozgraniczeniu nieruchomości odbywa się z udziałem geodety (ust. 1),
a prawomocne orzeczenia i ostateczne decyzje ustalające przebieg granic
nieruchomości sąd lub organ rozstrzygający przesyła z urzędu w terminie 30 dni do
sądów rejonowych właściwych do prowadzenia ksiąg wieczystych i do właściwych
starostów, w celu ujawnienia ich w księgach wieczystych oraz w ewidencji gruntów
i budynków (ust. 2).
Należy mieć też na uwadze, że przed wejściem w życie ustawy z dnia
17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne do 1 lipca 1989 r. obowiązywały
przepisy dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz.U.
z 1946 r. Nr 53, poz. 298, dalej – „d.r.n.”), które w podobny sposób, co przepisy
obecnie obowiązującej ustawy, regulowały postępowanie rozgraniczeniowe.
W szczególności przewidywały administracyjne postępowanie rozgraniczeniowe
przed władzą mierniczą (art. 3 i art. 9 dekretu), w którym mogło dojść do zawarcia
ugody w razie sporu co do granic (art. 7) albo orzeczenia o rozgraniczeniu (art. 8
ust. 1) oraz sądowe postępowanie rozgraniczeniowe, jeżeli nie doszło do zawarcia
ugody (art. 14 ust. 1). Ponadto art. 15 ww. dekretu przewidywał, że sąd, przed
którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części,
właściwym jest także do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie granic
jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy. W tym przypadku sąd
zamieści w sentencji wyroku także rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu. Natomiast
według art. 17 d.r.n. wykonanie orzeczeń sądowych o rozgraniczeniu
nieruchomości odbywa się z udziałem mierniczego, wyznaczonego przez
powiatową władzę mierniczą. Artykuł 11 dekretu stanowił, że prawomocne
orzeczenia władzy mierniczej o rozgraniczeniu wydane w trybie dekretu (a więc
administracyjne) mają moc wyroków sądowych.
III CZP 26/25
13
Przedstawione wyżej regulacje prawne dotyczące rozgraniczania
nieruchomości obowiązują w zasadzie w niezmienionej co do istoty treści od
kilkudziesięciu lat. W tym czasie Sąd Najwyższy wypowiadał się co do zagadnienia
prawnego przedstawionego przez Sąd Rejonowy. W części orzeczeń przyjęto,
zgodnie z zapatrywaniem Sądu przedstawiającego zagadnienie prawne, że
orzeczeniu sądu o rozgraniczeniu, w którym nie zawarto obowiązku wydania części
nieruchomości będącej przedmiotem rozgraniczenia, nie może być nadana klauzula
wykonalności, gdyż nie podlega ono wykonaniu w drodze egzekucji. Stanowisko to
wyprowadzane jest z założenia, że istota rozgraniczenia polega nie tylko na
ustaleniu położenia na gruncie znaków granicznych określających zakres
przestrzenny prawa własności nieruchomości podlegających rozgraniczeniu, ale
także zawiera w sobie (implicite) wydanie nieruchomości posiadanej przez jednego
z właścicieli nieruchomości poza wytyczone granice jego nieruchomości.
W szczególności takie stanowisko wynika z uchwały Sądu Najwyższego
z 20 grudnia 1968 r., III CZP 102/68 (OSNC 1969, nr 9, poz. 155), zgodnie z którą,
jeżeli w wyniku postanowienia o rozgraniczeniu grunt przypada uczestnikowi, który
nie włada tym gruntem, a sąd w postanowieniu o rozgraniczeniu nie orzekł również
w sprawie wydania tego gruntu, niezbędne jest wytoczenie powództwa
windykacyjnego o jego wydanie. Sąd Najwyższy wskazał, że przepisem, który
stanowi punkt wyjścia rozważań, jest art. 1 d.r.n. Istota rozgraniczenia polega na
oznaczeniu, do jakiej granicy sięga w terenie prawo korzystania i rozporządzenia
przyległymi do niej gruntami, w tym - przypadłym wnioskodawcy lub uczestnikowi
przedmiotem rozgraniczenia, cel zaś gospodarczy rozgraniczenia zostaje
osiągnięty dopiero przez wydanie wnioskodawcy lub uczestnikowi tego przedmiotu.
Inaczej mówiąc, rozgraniczenie staje się niejako zupełne dopiero z chwilą, gdy
przedmiot rozgraniczenia przejdzie we władanie wnioskodawcy lub uczestnika,
któremu przypada. Samo oznaczenie granicy, do której sięga prawo własności do
gruntów, nie realizuje jeszcze celu gospodarczego rozgraniczenia i nie zaspokaja
interesu prawnego wnioskodawcy lub uczestnika, który nie jest we władaniu
obszaru znajdującego się pomiędzy gruntem przez niego posiadanym o oznaczoną
granicą. Już powyższe przesłanki społeczno-gospodarcze uzasadniają pogląd, że
ustawodawca, regulując rozgraniczenie, miał na myśli oznaczenie granic
III CZP 26/25
14
w najszerszym tego słowa znaczeniu, to znaczy ze wszystkimi jego
konsekwencjami, a więc łącznie z obowiązkiem wydania przez uczestnika lub
wnioskodawcę posiadanej przez niego przestrzeni, która z mocy postanowienia
o rozgraniczeniu znalazła się poza oznaczoną granicą, wnioskodawcy lub
uczestnikowi, któremu ta przestrzeń przypadła. Przeciwna wykładnia imputowałaby
ustawodawcy, że zamiarem jego było uregulowanie postępowania ułomnego, nie
liczącego się z potrzebami życia. Skoro zaś art. 17 dekretu głosi, że wykonanie
orzeczenia sądowego o rozgraniczeniu nieruchomości odbywa się z udziałem
geodety, wyznaczonego przez organ do spraw geodezji, a w myśl art. 1 dekretu
oznaczenie granic polega na określeniu położenia punktów i linii granicznych,
utrwaleniu ich na gruncie oraz sporządzeniu odpowiednich dokumentów, wskutek
czego następuje określenie, że do tych punktów i linii sięga prawo własności
gruntami - to tym samym powołane przepisy zakładają logicznie wcześniejszą
potrzebę orzeczenia w sprawie wydania wnioskodawcy lub uczestnikowi obszaru
znajdującego się między oznaczoną w postanowieniu granicą a posiadanym przez
niego gruntem. Uzasadniona jest wykładnia, w myśl której sąd w postanowieniu
o rozgraniczeniu nie tylko określa na podstawie planu położenie gruntów i linii
granicznych pomiędzy sąsiadującymi nieruchomościami, ale także powinien orzec
w sprawie wydania przypadłej wnioskodawcy lub uczestnikowi przestrzeni, przy
czym podstawę prawną tego orzeczenia stanowi przepis art. 17 w związku z art. 1
dekretu. Ponadto w orzeczeniu tym wskazano, że z istoty tytułu egzekucyjnego,
który ma stanowić podstawę przymusowego wykonania określonego świadczenia,
wynika, że tytuł ten powinien określać rodzaj świadczenia, osobę dłużnika
i wierzyciela, a ponadto zawierać wyraźne sformułowanie obowiązku świadczenia.
Bez takiego sprecyzowania tytuł ten nie nadawałby się do wykonania, gdyż
rozstrzygnięcie sporu, przynajmniej w pewnej części, przekazywałby organowi
egzekucyjnemu, co godziłoby w przepis art. 2 § 1 k.p.c., w myśl którego sprawcy
cywilne rozstrzygają sądy. W związku z powyższym postanowienie o rozgraniczeniu
może być uznane za tytuł egzekucyjny w rozumieniu art. 13 § 2 w związku z art.
777 pkt 3 k.p.c. (art. 777 pkt 3 k.p.c. stanowił wówczas, że tytułami egzekucyjnymi
są inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu
w drodze egzekucji sądowej), tylko o tyle, o ile w treści swej zawiera także
III CZP 26/25
15
orzeczenie co do wydania przedmiotu rozgraniczenia. Ponieważ orzeczenie
w sprawie wydania wspomnianego przedmiotu należy do istoty rozgraniczenia,
przeto orzeczenie to sąd powinien zamieścić w postanowieniu o rozgraniczeniu bez
względu na to, czy takie żądanie objęte było wnioskiem lub czy zostało następnie
zgłoszone w toku postępowania. W razie niezamieszczenia orzeczenia co do
wydania wnioskodawca lub uczestnik może zgłosić wniosek o uzupełnienie
postanowienia w trybie art. 13 § 2 w zw. z art. 351 § 1 k.p.c. Po upływie
dwutygodniowego terminu przewidzianego w tym przepisie wnioskodawca lub
uczestnik, któremu z mocy postanowienia o rozgraniczeniu przypadła pewna
przestrzeń, którą nie włada, musi dla realizacji swego prawa własności wytoczyć
powództwo windykacyjne o jej wydanie, wobec bowiem nieuzyskania
odpowiedniego tytułu w postępowaniu o rozgraniczenie znajduje się on w takiej
sytuacji, w jakiej znajduje się każdy inny właściciel pozbawiony władania
przedmiotem tej własności.
W kontekście tej uchwały należy przytoczyć także wcześniejsze orzeczenie
Sądu Najwyższego z 6 października 1958 r., 2 CR 872/58 (OSNCK 1960, nr 3, poz.
68), w którym rozważano pojęcie rozgraniczenia nieruchomości na gruncie
obowiązujących wówczas przepisów dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo
rzeczowe (Dz.U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319, dalej: „Prawo rzeczowe””) oraz art. 1
d.r.n. Przyjęto, że art. 41 Prawa rzeczowego przewiduje ustalenie granicy także
wtedy, gdy da się stwierdzić ostatni spokojny stan posiadania. W takim wypadku
roszczenie o ustalenie granicy mieści w sobie z reguły żądanie wydania
przygranicznego pasa gruntu poza strefą posiadania osoby żądającej ustalenia
granicy. Skoro jednak ustawa i ten wypadek zalicza do wypadków ustalenia granicy,
to przepis powyższy, jako szczególny, nakazuje uznać, że w takim wypadku
roszczenie o ustalenie granicy niejako pochłania roszczenie windykacyjne i do
roszczenia takiego właściwe jest postępowanie rozgraniczeniowe. Roszczenie
o ustalenie granicy jest przy tym odmienne od windykacyjnego przez to, że sąd jest
uprawniony do ustalenia granicy także na niekorzyść wnioskodawcy, mianowicie do
odebrania mu - na korzyść sąsiada - posiadanego pasa pogranicznego. Takiemu
rozumieniu przepisu art. 41 Prawa rzeczowego nie przeczy art. 15 powołanego
dekretu. Dotyczy on w związku z przepisem art. 41 Prawa rzeczowego wypadków,
III CZP 26/25
16
kiedy w sprawie nie jest podstawowym problemem, czy przygraniczny pas gruntu
należy do jednego, czy też do drugiego z sąsiadów jako część jego działki gruntu,
np. gdy powód wydzierżawił pozwanemu swoją działkę gruntu przylegającą do
gruntu pozwanego, a ten ją złączył ze swym gruntem, tak że granice się zatarły.
W wypadku takim, po wygaśnięciu stosunku dzierżawy, powód ma prawo wyboru
pomiędzy roszczeniem obligacyjnym o zwrot przedmiotu dzierżawy a roszczeniem
windykacyjnym; jeżeli wybierze to drugie, władny jest sąd (art. 15 dekretu)
w wyroku uwzględniającym powództwo dokonać zarazem koniecznego wówczas
rozgraniczenia.
W postanowieniu Sądu Najwyższego z 7 czerwca 1972 r., III CRN 115/72
(OSNC 1973, nr 2, poz. 34) przyjęto natomiast, że orzeczenie o rozgraniczeniu
nieruchomości, w którym oznaczono jedynie ich granice, stanowi tytuł egzekucyjny
podlegający zaopatrzeniu w klauzulę wykonalności i wykonaniu w zakresie, jaki
określa art. 1 d.r.n. i z tych względów przepisy art. 776, 777 i 781 k.p.c. w związku
z art. 14 ust. 2 cyt. dekretu oraz art. 13 § 2 k.p.c. mają tu odpowiednie
zastosowanie. Zdaniem Sądu Najwyższego, orzeczenia rozstrzygające co do
oznaczenia granic sąsiadujących nieruchomości mają charakter tytułów
egzekucyjnych, a zatem podlegają również przymusowemu wykonaniu. Słuszność
tego poglądu wynika wprost z art. 17 w związku z art. 1 d.r.n. Zgodnie bowiem
z cytowanymi przepisami orzeczenia sądowe o rozgraniczeniu nieruchomości
podlegają wykonaniu z obowiązkowym udziałem mierniczego, wyznaczonego przez
powiatową władzę mierniczą. Stanowisko to przesądza o tym, że orzeczenia
sądowe, w których rozgraniczono sąsiadujące ze sobą nieruchomości, podlegają
wykonaniu w drodze egzekucji sądowej, uregulowanej w części drugiej księdze
drugiej kodeksu postępowania cywilnego (art. 776 i 777 k.p.c. w związku z art. 14
ust. 2 cyt. dekretu oraz art. 13 § 2 k.p.c.). Wskazano również, że wykonanie
postanowienia rozgraniczającego na mocy art. 17 cyt. dekretu stanowi szczególny
rodzaj egzekucji, jakkolwiek nie można pominąć faktu, że postanowienie
rozgraniczające zawiera także pewne cechy świadczenia, ponieważ strony muszą
znosić wzajemnie ustaloną przez sąd granicę. Ten szczególny charakter wynika
z istoty i funkcji postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, które to
postępowanie nie spełniłoby swego zadania, gdyby wydane w tym postępowaniu
III CZP 26/25
17
orzeczenie nie podlegało przymusowemu wykonaniu przez utrwalenie na gruncie
linii granicznych. Orzeczenie zatem o rozgraniczeniu nieruchomości, w którym
oznaczono jedynie ich granice, stanowi tytuł egzekucyjny podlegający zaopatrzeniu
w klauzulę wykonalności i wykonaniu w zakresie, jaki określa art. 1 cyt. dekretu,
i z tych względów przepisy art. 776, 777 i 781 k.p.c. w związku z art. 14 ust. 2 cyt.
dekretu oraz art. 13 § 2 k.p.c. mają tu odpowiednie zastosowanie. Jednocześnie
w uzasadnieniu tego orzeczenia zauważano, że pogląd, że orzeczenie sądowe
o rozgraniczeniu nieruchomości stanowi tytuł egzekucyjny, wypowiedział już Sąd
Najwyższy w uchwale z 20 grudnia 1968 r., III CZP 102/68, która jednak dotyczyła
nieco innego stanu faktycznego, a mianowicie sytuacji, gdy w wyniku
postanowienia o rozgraniczeniu grunt przypada uczestnikowi, który nie włada
gruntem. Wówczas, jak to wyjaśnia cyt. uchwała, sąd powinien w postanowieniu
o rozgraniczeniu orzec również w sprawie o wydanie tego gruntu. Bez takiego
sprecyzowania tytuł egzekucyjny nie nadawałby się do wykonania, gdyż
rozstrzygnięcie sporu, przynajmniej w pewnej części, przekazywałby organowi
egzekucyjnemu, co godziłoby w przepis art. 2 § 1 k.p.c., w myśl którego sprawy
cywilne rozstrzygają sądy. Jeżeli jednak w postępowaniu rozgraniczeniowym
chodzi jedynie o oznaczenie granicy i nie zachodzi potrzeba wydania gruntu przez
jednego uczestnika postępowania drugiemu uczestnikowi, postanowienie wydane
w tym postępowaniu przez sąd stanowi tytuł egzekucyjny, któremu sąd na wniosek
uczestnika postępowania powinien nadać klauzulę wykonalności.
Na pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z 7 czerwca
1972 r., III CRN 115/72 powołano się w późniejszym postanowieniu tego Sądu
z 15 kwietnia 1986 r., III CRN 40/86 (OSNC 1987, nr 7 poz. 102). Ponadto
18 września 1989 r. zapadła uchwała Sądu Najwyższego III CZP 79/89 (OSNC
1990, nr 7-8, poz. 95), zgodnie z którą orzeczenie o rozgraniczeniu nieruchomości,
w którym oznaczono ich granicę z utrwaleniem na gruncie, podlega zaopatrzeniu
w klauzulę wykonalności i wykonaniu w drodze egzekucji prowadzonej przez
komornika. Uchwała ta zapadła na kanwie sprawy, w której prawomocnym
postanowieniem Sąd Rejonowy ustalił granicę między działką stanowiącą własność
wierzycielki, a działkami dłużników, jako przebiegającą zgodnie ze stanem
prawnym uwidocznionym na wyrysie z mapy ewidencyjnej biegłego geodety.
III CZP 26/25
18
Granica ta została oznaczona na gruncie, w toku postępowania
rozgraniczeniowego, poprzez umieszczenie odpowiednich graniczników - zgodnie
z obowiązującą mapą ewidencyjną. Przebiegała ona zgodnie ze stanem prawnym,
z niewielkimi (od 5 do 25 cm) odchyleniami od stanu posiadania. Wierzycielka, po
uzyskaniu klauzuli wykonalności, wystąpiła do komornika Sądu Rejonowego
o przeprowadzenie egzekucji na podstawie powyższego orzeczenia, podnosząc, że
obecnie na odcinku styku jej działki z innymi działkami znaki graniczne już nie
istnieją lub zostały przesunięte niezgodnie z ustaloną linią graniczną, co uzasadnia
odtworzenie granicy na tym odcinku i zastabilizowanie tej granicy stałymi znakami
granicznymi, zgodnie z treścią postanowienia rozgraniczeniowego. Komornik,
z udziałem biegłego geodety, przeprowadził czynności egzekucyjne, zmierzające
do wykonania orzeczenia rozgraniczeniowego. Z protokołu obrazującego czynności
egzekucyjne na gruncie wynikało, że tylko częściowo dokonano zastabilizowania
znaków granicznych, gdyż jednego brakującego punktu nie pozwoliła
zastabilizować wierzycielka. Na czynności komornika dokonane z udziałem geodety
złożyła skargę wierzycielka. Sąd Najwyższy podzielił wyrażone już w orzecznictwie
stanowisko, zgodnie z którym orzeczenie o rozgraniczeniu nieruchomości, w którym
oznaczono jedynie granicę, stanowi tytuł egzekucyjny podlegający zaopatrzeniu
w klauzulę wykonalności i wykonaniu w zakresie, jaki określał art. 1 d.r.n.,
a obecnie określa art. 39 ust. 1 obowiązującej od dnia 1 lipca 1986 r. u.p.g.k. Istotą
bowiem sporu o rozgraniczenie jest przebieg granic sąsiadujących z sobą
nieruchomości, a rozgraniczenie polega na określeniu punktów i linii granicznych
z utrwaleniem ich na gruncie oraz ze sporządzeniem odpowiednich dokumentów.
W tym kontekście należy przyjąć, że postanowienie rozgraniczające nieruchomości
zawiera także pewne cechy świadczenia, gdyż uczestnicy tego postępowania
muszą znosić wzajemnie ustaloną przez sąd granicę. Wykonanie takiego
orzeczenia stanowi zatem szczególny rodzaj egzekucji, do której mają odpowiednie
zastosowanie przepisy z art. 776, 777, 781 i 816 k.p.c. w związku z art. 34 ust. 3
u.p.g.k. (uprzednio art. 14 ust. 2 wymienionego dekretu) oraz art. 13 § 2 k.p.c. Ten
szczególny rodzaj egzekucji wynika z istoty i funkcji postępowania
rozgraniczeniowego, które nie spełniałoby swojej roli, gdyby wydane w tym
postępowaniu postanowienie nie podlegało przymusowemu wykonaniu przez
III CZP 26/25
19
utrwalenie na gruncie linii granicznej. Stąd też przy wykonaniu przez komornika
sądu orzeczenia sądowego o rozgraniczeniu nieruchomości obligatoryjny jest udział
geodety (por. art. 37 ust. 1 u.p.g.k. oraz art. 17 obowiązującego do dnia 30 czerwca
1989 r. powołanego dekretu), którego to udziału nie należy mylić z rolą geodety
w uprzednich fazach postępowania rozgraniczeniowego, kiedy to utrwalane przez
niego punkty graniczne mogą mieć charakter tymczasowy (por. art. 34 u.p.g.k.).
W tym również kontekście Sąd Najwyższy zaakcentował, że w myśl art. 39 ust. 1
u.p.g.k. można nawet po wykonaniu orzeczenia rozgraniczeniowego wznowić
ustalone uprzednio znaki graniczne, które zostały przesunięte, uszkodzone lub
zniszczone - bez przeprowadzenia ponownego postępowania rozgraniczeniowego.
Stanowisko wyrażone w tej uchwale zostało także podzielone
w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z 26 czerwca 2002 r., III CZP 38/02
(OSNC 2003, nr 7-8, poz. 97), zgodnie z którą postanowienie o ustanowieniu drogi
koniecznej nie jest tytułem egzekucyjnym podlegającym zaopatrzeniu w klauzulę
wykonalności. W uzasadnieniu tej uchwały zaakcentowano argumenty, które
zostały przywołane przez Sąd Rejonowy w zagadnieniu prawnym przedstawionym
Sądowi Najwyższemu w odniesieniu do postanowienia o rozgraniczeniu.
W szczególności to, że z istoty tytułu egzekucyjnego, który po zaopatrzeniu
w klauzulę wykonalności staje się tytułem wykonawczym, stanowiącym podstawę
przymusowego wykonania świadczenia, wynika, że powinien on określać rodzaj
tego świadczenia, osobę dłużnika i wierzyciela oraz – ewentualnie czas
wykonalności świadczenia. Przede wszystkim jednak tytuł egzekucyjny musi
zawierać wyraźne sformułowanie obowiązku świadczenia, wyrażające się
najczęściej słowami polecającymi konkretne zachowanie się dłużnika (np. zasądza,
nakazuje, zobowiązuje itp.). Bez tych elementów tytuł nie nadaje się do wykonania,
a jego przekazanie organowi egzekucyjnemu oznaczałoby powierzenie mu,
przynajmniej w pewnym zakresie, rozstrzygnięcia sporu, co - rzecz jasna -
naruszałoby art. 2 § 1 k.p.c. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Postanowienie
o ustanowieniu służebności drogi koniecznej jest orzeczeniem konstytutywnym,
tworzącym - po uprawomocnieniu się - nowy stosunek prawnorzeczowy pomiędzy
każdoczesnym właścicielem nieruchomości izolowanej (władnącej)
a każdoczesnym właścicielem nieruchomości obciążonej; nie kreuje ono obowiązku
III CZP 26/25
20
określonego świadczenia, lecz - ustanawiając prawo - określa co najwyżej jego
zakres oraz sposób wykonywania. Tak więc postanowienie, o jakim mowa, nie
nakłada na właściciela nieruchomości obciążonej obowiązku jakiegokolwiek
świadczenia czy też zachowania się, a jego sytuacja prawna zostaje ukształtowana
jedynie w takim zakresie, w jakim ograniczone prawo rzeczowe ustanowione na
rzecz służebnie uprawnionego ingeruje w przysługujące mu prawo do
nieruchomości obciążonej. W tej sytuacji, w razie zaistnienia na nieruchomości
obciążonej stanu rzeczy sprzecznego z treścią ustanowionego prawa rzeczowego
(por. także art. 287-289 k.c.), służebnie uprawniony uzyskuje określone roszczenia,
których może dochodzić w odrębnym postępowaniu (art. 222 w związku z art. 251
k.c. albo art. 344 § 1 w związku z art. 352 § 2 k.c.). Dopiero wyrok wydany w tym
postępowaniu stać się może tytułem egzekucyjnym i - po nadaniu klauzuli
wykonalności - stanowić podstawę egzekucji; w żadnym wypadku tytułem tym nie
jest postanowienie o ustanowieniu drogi koniecznej. Sąd Najwyższy zauważył
ponadto – co jest istotne z perspektywy obecnie rozpatrywanego pytania prawnego
Sądu Rejonowego - że ilekroć ustawodawca zamierza nadać orzeczeniu
ingerującemu w stosunki prawnorzeczowe moc tytułu egzekucyjnego, bez
konieczności zamieszczania odrębnego, wyraźnego rozstrzygnięcia w tym
zakresie, tylekroć czyni to expressis verbis (por. art. 999 § 1 k.p.c. lub art. 37 ust. 1
w związku z art. 19 ust. 1 i art. 39 ust. 1 u.p.g.k., poprzednio art. 17 d.r.n.). Tymi
właśnie unormowaniami – jak wskazał - należy tłumaczyć wielokrotnie wyrażany
pogląd Sądu Najwyższego, że orzeczenie o rozgraniczeniu nieruchomości,
w którym oznaczono jedynie ich granice, stanowi tytuł egzekucyjny podlegający
zaopatrzeniu w klauzulę wykonalności.
W świetle wyżej przedstawionego przeglądu orzecznictwa wynika, że
przedstawione przez Sąd Rejonowy zagadnienie prawne było przedmiotem wielu
wypowiedzi Sądu Najwyższego na przestrzeni kilkudziesięciu lat przy
niezmienionym istotnie stanie prawnym określonym przepisami d.r.n., a następnie
u.p.g.k. Analiza orzecznictwa tego Sądu prowadzi do wniosku, że od czasu
podjęcia uchwały z 18 września 1989 r., III CZP 79/89 Sąd Najwyższy nie
wypowiedział się za odmiennym kierunkiem rozwiązania rozważanego zagadnienia
prawnego niż przyjętym w tej uchwale. Przeciwnie potwierdził ten kierunek wykładni
III CZP 26/25
21
rozstrzygając zagadnienie prawne w uchwale z 26 czerwca 2002 r., III CZP 38/02.
Ustabilizowany przez znaczny okres sposób wykładni przepisów i rozwiązania
określonego zagadnienia prawnego jest istotną okolicznością przemawiającą za ich
utrzymaniem w sytuacji braku jednoznacznych argumentów przemawiających
przeciwko zasadności dotychczasowego stanowiska. Ukształtowana linia
orzecznicza w dłuższym okresie wywiera bowiem wpływ na zachowania i czynności
zarówno podmiotów stosunków cywilnoprawnych, jak również organów stosujących
prawo.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie ujawniła się sprzeczność stanowisk
co do tego, że postanowienie sądu o rozgraniczeniu nieruchomości jest
orzeczeniem, które może stanowić tytuł egzekucyjny i któremu w konsekwencji
można nadać klauzulę wykonalności. W szczególności taka sytuacja zachodzi
wówczas, gdy oprócz określenia granicy pomiędzy nieruchomościami orzeczenie
sądu zawiera także obowiązek wydania przez jednego bądź kliku właścicieli części
przylegających do granicy nieruchomości. Różnice stanowisk dotyczą tylko
możliwości nadania klauzuli wykonalności postanowieniu sądu o rozgraniczeniu
nieruchomości, jeżeli nie zawiera ono obowiązku wydania części nieruchomości
posiadanych przez jednego lub kilku właścicieli nieruchomości będących
przedmiotem rozgraniczenia i ogranicza się do określenia przebiegu samej granicy.
Nie budzi jednak wątpliwości prawidłowość założenia, że postanowienie
o rozgraniczeniu nieruchomości nie stanowi tytułu do egzekucji obowiązku dłużnika
wydania części nieruchomości będącej przedmiotem rozgraniczenia – ponad
zakres przysługującego temu właścicielowi prawa własności – jeżeli obowiązek ten
nie został wprost wyartykułowany w jego treści. W tym więc zakresie orzeczeniu
temu nie można nadać klauzuli wykonalności, co jest zgodne z uchwałą Sądu
Najwyższego z 20 grudnia 1968 r., III CZP 102/68, że jeżeli w wyniku
postanowienia o rozgraniczeniu grunt przypada uczestnikowi, który nie włada tym
gruntem, a sąd w postanowieniu o rozgraniczeniu nie orzekł również w sprawie
wydania tego gruntu, niezbędne jest wytoczenie powództwa windykacyjnego o jego
wydanie, o ile wcześniej nie dojdzie do uzupełnienia postanowienia
o rozgraniczeniu o obowiązek wydania części nieruchomości przez jednego (lub
kliku) z właścicieli nieruchomości będącej (będących) przedmiotem rozgraniczenia.
III CZP 26/25
22
W świetle jednak późniejszego orzecznictwa Sądu Najwyższego, które podziela
Sąd Najwyższy w obecnym składzie, brak w postanowieniu o rozgraniczeniu
rozstrzygnięcia określającego obowiązek wydania części nieruchomości nie
oznacza, że orzeczenie to w zakresie, w jakim określa przebieg granicy pomiędzy
nieruchomościami, nie podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej.
Rozgraniczenie nieruchomości, w myśl art. 29 ust. 1 u.p.g.k. - także to będące
przedmiotem orzeczenia sądu –polega bowiem nie tylko na ustaleniu przebiegu ich
granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, ale także na
utrwaleniu tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzeniu
odpowiednich dokumentów. Sam ustawodawca przesądził w art. 37 u.p.g.k., że
orzeczenia sądowe o rozgraniczeniu nieruchomości podlega wykonaniu, co odbywa
się z udziałem geodety. Jest to regulacja szczególna wobec ogólnej regulacji,
wynikającej z przepisów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji
ustawowej zawartej w art. 32 ust. 6 u.p.g.k. W przypadku rozgraniczenia
nieruchomości dokonywanego w ramach postępowania administracyjnego nie
zachodzi bowiem potrzeba utrwalania znaków granicznych po zakończeniu tego
postępowania z tej przyczyny, że następuje to w fazie poprzedzającej wydanie
decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1 u.p.g.k., a co wynika z § 11 pkt 2 r.r.n. Jak
trafnie zauważono w piśmiennictwie prawniczym, w postępowaniu
rozgraniczeniowym zakończonym w fazie administracyjnej nie pojawia się tym
samym problem sporu przy wyznaczaniu i stabilizacji punktów granicznych.
Z perspektywy dokonywania wykładni logiczno-językowej przepisów dotyczących
rozgraniczenia istotne znaczenie ma też sformułowanie zawarte w art. 37 u.p.g.k.,
że wykonanie orzeczeń sądowych o rozgraniczeniu nieruchomości „odbywa się
z udziałem geodety”. Przepis ten nie przewiduje więc, że geodeta wykonuje
samodzielnie orzeczenia sądowe o rozgraniczeniu nieruchomości, lecz, iż odbywa
się to z jego udziałem. Innymi słowy, geodeta nie jest jedynym uczestnikiem tych
czynności, w których powinien wziąć także inny podmiot, jak przyjęto
w orzecznictwie Sądu Najwyższego, komornik sądowy.
Należy też uwzględnić ulokowanie przepisu ujętego w art. 37 u.p.g.k.,
umieszczonego na końcu rozdziału o rozgraniczeniu nieruchomości, po wszystkich
przepisach regulujących sytuacje, w których dochodzi do rozgraniczenia
III CZP 26/25
23
nieruchomości przez sąd (art. 33 ust. 3, art. 34 ust. 2 oraz art. 36). Przepis zawarty
w art. 37 u.p.g.k. nie został więc ograniczony jedynie do sytuacji uregulowanej
w u.p.g.k., w której sąd w orzeczeniu o rozgraniczeniu nieruchomości oprócz
ustalenia granicy nakazuje również wydać przygraniczne pasy gruntu.
O zasadności stanowiska, według którego postanowienie sądu
o rozgraniczeniu nieruchomości podlega wykonaniu także wtedy, gdy jest ono
ograniczone do ustalenia punktów i linii granicznych nie przekonują jedynie wyżej
powołane argumenty wynikające z wykładni językowej oraz systemowej.
Orzeczenie sądu o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli nie zawiera obowiązku
wydania części nieruchomości, zawiera wyłącznie ustalenie przebiegu ich granic
przez określenie położenia punktów i linii granicznych – przez odesłanie do
odpowiednich dokumentów sporządzonych w trakcie postępowania sądowego
przez geodetę ustanowionego biegłym sądowym. Uprawomocnienie się orzeczenia
sądowego w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości nie powoduje ex lege
skutku w postaci utrwalenia punktów rozgraniczenia znakami granicznymi na
gruncie. Powyższe wymaga fizycznego dokonanego na gruntach ustabilizowania
znaków granicznych oraz sporządzenia odpowiedniej dokumentacji opisującej
i potwierdzającej dokonanie tej czynności. W tym zakresie postanowienie sądu
o rozgraniczeniu nieruchomości powinno być więc wykonane z udziałem geodety
(art. 37 u.p.g.k.).
Wykonanie orzeczenia o rozgraniczeniu nieruchomości, tak jak każdego
innego orzeczenia sądu stanowiącego tytuł egzekucyjny zawierającego
skonkretyzowany obowiązek określonego zachowania dłużnika wobec wierzyciela,
może nastąpić dobrowolnie przy współudziale właścicieli nieruchomości
podlegających rozgraniczeniu bez potrzeby uruchamiania egzekucji sądowej.
Oznacza to jednak konieczność zgodnego ustalenia przez tych właścicieli osoby
geodety, akceptacji jego wynagrodzenia za dokonane czynności oraz zasad
partycypacji w tych kosztach przez właścicieli nieruchomości podlegających
rozgraniczeniu, uzgodnienia terminu wykonania na gruncie przez geodetę
czynności utrwalenia punktów granicznych oraz akceptacji przez wszystkich
właścicieli nieruchomości podlegających rozgraniczeniu sposobu wykonania tej
czynności przez geodetę. Samo obowiązywanie unormowania zawartego w art. 152
III CZP 26/25
24
k.c., zgodnie z którym właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do
współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych
znaków granicznych oraz ponoszenia kosztów rozgraniczenia po połowie nie
przesądza o tym, że w każdej sytuacji właściciele przyległych i podlegających
rozgraniczeniu nieruchomości dobrowolnie zastosują się do norm wynikających
z powołanego wyżej przepisu. Abstrahując w tym miejscu uzasadnienia od stanu
faktycznego występującego na gruntach podlegających rozgraniczeniu w sprawie,
w której przedstawiono zagadnienie prawne, okoliczności wykonania orzeczenia
sądu o rozgraniczeniu mogą być więc różne. W szczególności mogą zdarzyć się
sytuacje, w których punkty graniczne usytuowane są niezgodnie z zakresem
posiadania poszczególnych właścicieli nieruchomości podlegających
rozgraniczeniu; punkty te mogą znajdować się na gruntach za ogrodzeniami, czy
niekiedy nawet wewnątrz znajdujących się na gruntach budynków o charakterze
stałym lub tymczasowym. Brak możliwości przymusowego wykonania
postanowienia sądu o rozgraniczeniu nieruchomości przy oporze i braku
współdziałania chociażby jednego z właścicieli nieruchomości podlegających
rozgraniczeniu (pozostawienie zamkniętych bram, furtek, budynków czy
pozostawienie na nieruchomości niebezpiecznych zwierząt itp.) utrudniałby albo
wręcz uniemożliwiał dokonanie stabilizacji znaków granicznych zgodnie
z postanowieniem sądu o rozgraniczeniu i to pomimo posiadanych przez osoby
wykonujące prace geodezyjne uprawnień określonych w art. 13 u.p.g.k.
i skorelowanych z tymi uprawnieniami obowiązkami osób władających
nieruchomościami wobec osób wykonujących prace geodezyjne umożliwienia
podmiotom, o których mowa w art. 11, wykonywanie prac geodezyjnych
i kartograficznych (art. 14 u.p.g.k.). Wśród tych podmiotów wymienione są także
osoby wykonujące funkcję biegłego sądowego (art. 11 ust. 1 i 3 u.p.g.k.).
W kontekście tych wyżej wymienionych przepisów procedury stabilizacji punktów
granicznych oraz sporządzenia odpowiednich dokumentów nie można postrzegać
wąsko wyłącznie jako procedury technicznej dokonywanej z udziałem geodety,
z którymi nie są związane określone wyżej obowiązki uczestników postępowania
rozgraniczeniowego. Uwzględniając, że podłożem wydania orzeczeń sadowych
w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości są zazwyczaj spory właścicieli
III CZP 26/25
25
przylegających do siebie nieruchomości nie można wykluczyć sytuacji
konfliktowych także na etapie wykonania orzeczenia sądu o rozgraniczeniu,
tj. zarówno co do wszczęcia postępowania mającego na celu stabilizację punktów
granicznych, jak również co do stabilizacji w określonych miejscach punktów
granicznych. W takich przypadkach procedura skargi na czynności komornika
umożliwia sądową kontrolę tych czynności. Po ustabilizowaniu znaków granicznych
poszczególni właściciele nieruchomości, które podlegały rozgraniczeniu, muszą
znosić tak określony zakres przestrzenny ich prawa własności nieruchomości.
Dodać należy, że nie zawsze tytuł egzekucyjny wprost i jednoznacznie określa jego
zakres przedmiotowy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zaakceptowano
stanowisko, zgodnie z którym określony obowiązek dłużnika niewyartykułowany
wprost w treści tytułu wykonawczego może być wyprowadzony z jego istoty.
Dotyczyło to np. sytuacji uregulowanej w art. 999 § 1 k.p.c. co do obowiązku
wydania nieruchomości jej nabywcy, pomimo że z treści postanowienia
o przysądzeniu własności nieruchomości (będącego tytułem wykonawczym) wprost
taki obowiązek nie wynika (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 10 lutego 2006 r.,
III CZP 127/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 2), a z treści przepisu, wyżej powołanego,
wynika jedynie, że postanowienie to podstawę do wprowadzenia nabywcy
w posiadanie nieruchomości i opróżnienia znajdujących się na tej nieruchomości
pomieszczeń.
Dla rozważanej kwestii prawnej w okolicznościach rozpoznawanej sprawy
irrelewantne jest, że w sprawie zakończonej postanowieniem o rozgraniczenie
ustalono, że przebieg granicy określony tym orzeczeniem pokrywa się ze stanem
posiadania gruntów przez wnioskodawczynię i uczestniczkę postępowania jako
właścicieli nieruchomości będących przedmiotem rozgraniczenia. Należy
zauważyć, że takie ustalenie wynika z akt postępowania o rozgraniczenie
nieruchomości, nie zaś z samej treści postanowienia o rozgraniczeniu
nieruchomości jako tytułu egzekucyjnego. Kwestia, jaki jest stan posiadania
właścicieli nieruchomości podlegających rozgraniczeniu w stosunku do ustalonej
granicy, nie podlega badaniu przez sąd w postępowaniu o nadanie klauzuli
wykonalności prawomocnemu orzeczeniu sądu, którego zakres jest ograniczony do
zbadania kwestii formalnych związanych z istnieniem samego tytułu egzekucyjnego
III CZP 26/25
26
i ustaleniem czy wniosek o nadanie klauzuli wykonalności złożył podmiot do tego
uprawniony (wierzyciel). Poza tym stan faktyczny na nieruchomościach
podlegających rozgraniczeniu, ustalony zgodnie z art. 316 k.p.c. na chwilę wydania
postanowienia kończącego postępowanie o rozgraniczenie, nie musi odpowiadać
stanowi faktycznemu na chwilę wydania postanowienia sądu o nadaniu klauzuli
wykonalności temu prawomocnemu orzeczeniu sądu. Nie można bowiem
wykluczyć sytuacji, w których zakres posiadania nieruchomości będących
przedmiotem rozgraniczenia przez ich poszczególnych właścicieli zmieni się już po
dokonaniu rozgraniczenia orzeczeniem sądu.
Wykonanie orzeczenia o rozgraniczeniu nieruchomości ograniczone do
samej stabilizacji punków granicznych i sporządzenia odpowiedniej dokumentacji
ma także znaczenie w sytuacjach, w których zakres władania nieruchomościami
przez poszczególnych ich właścicieli wykracza poza zakres ich prawa własności
wynikający z orzeczenia sądu o rozgraniczeniu. W takich wypadkach nie ma
bowiem przeszkód, aby właściciel nieruchomości, który włada nieruchomością poza
jej granicami wynikającymi z postanowienia sądu o rozgraniczeniu
i ustabilizowanymi znakami granicznymi na nieruchomości, dobrowolnie wydał
część nieruchomości, którą włada poza wytyczonymi granicami bez konieczności
oczekiwania na orzeczenie sądu nakazującego mu wydanie tej części
nieruchomości. Wykonanie postanowienia o rozgraniczeniu, pomimo że
ograniczone do wytyczenia przebiegu samej granicy może więc sprzyjać
ograniczeniu sporów windykacyjnych bądź posesoryjnych wobec uwidocznienia na
przyległych gruntach zastablizowanymi znakami granicznymi zakresu
przestrzennego prawa własności poszczególnych właścicieli przyległych do siebie
nieruchomości.
Dokonując analizy przedstawionego zagadnienia prawnego nie można także
pominąć kwestii ponoszenia kosztów wykonania orzeczenia sądu o rozgraniczeniu.
Można bowiem podnieść, że uznanie, iż postanowienie o rozgraniczeniu
nieruchomości podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej powoduje
nadmierne uprzywilejowanie właściciela nieruchomości wszczynającego
przymusowe wykonanie postanowienia sądu o rozgraniczeniu wskutek
przerzucenia kosztów rozgraniczenia na dłużnika, a więc w zakresie szerszym niż
III CZP 26/25
27
to przewiduje art. 152 k.c. W odniesieniu do tego argumentu należy podnieść, że
jest to konsekwencją określonego statusu wierzyciela i dłużnika, jaki posiadali oni
wcześniej w postępowaniu rozpoznawczym, w którym doszło do wydania
postanowienia o rozgraniczeniu. Poza tym art. 770 k.p.c. – dotyczący ponoszenia
kosztów postępowania egzekucyjnego – jest wystarczająco elastyczny, aby
przeciwdziałać nieuzasadnionemu obciążaniu dłużnika kosztami egzekucyjnymi,
gdy ten nie dał powodu wierzycielowi do wszczęcia egzekucji.
Biorąc pod uwagę powyższe argumenty należy wyprowadzić wniosek, że
postanowienie sądu o rozgraniczeniu nieruchomości zawierające jedynie ustalenie
przebiegu granic pomiędzy nieruchomościami z chwilą jego uprawomocnienia się
powinno być wykonane, co dotyczy konieczności ustabilizowania punktów
granicznych. Zgodnie ze stanowiskiem wynikającym z uzasadnienia uchwały Sądu
Najwyższego z 18 września 1989 r., III CZP 79/89, jest to szczególny rodzaj
egzekucji, w którym wydane przez sąd w postępowaniu o rozgraniczenie
postanowienie podlega przymusowemu wykonaniu przez utrwalenie na gruncie linii
granicznej. Z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia z jego istoty wynika więc
obowiązek uczestników postępowania rozgraniczeniowego przedsięwzięcia
odpowiednich działań lub powstrzymania się od tego rodzaju działań w ramach
wykonywania prawa własności nieruchomości, które uniemożliwiałyby albo
utrudniały przeprowadzenie czynności stabilizacji znaków granicznych na punkcie.
Z chwilą zaś ich usytuowania – jak to wskazano w orzecznictwie Sądu
Najwyższego – obowiązek respektowania tak ustalonego zakresu przestrzennego
prawa własności. Powyższa wykładnia sprzyja ochronie prawnej interesów
uczestników postępowania rozgraniczeniowego na etapie wykonania orzeczenia
o rozgraniczeniu nieruchomości. Uwzględniając to, że wyżej przedstawione
stanowisko jest od wielu lat przyjmowane w orzecznictwie, a wątpliwości wskazane
przez Sąd Rejonowy były już wcześniej przedmiotem analizy Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy uznał, że brak jest istotnych argumentów, aby odstąpić od
stanowiska wyrażonego w uchwale z 18 września 1989 r., III CZP 79/89, co
uzasadniało odmowę udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne,
o czym orzeczono na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.
o Sądzie Najwyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 622), jak w sentencji.
III CZP 26/25
28
Grzegorz Misiurek
(A.G.)
[r.g.]
Dariusz Dończyk
Władysław Pawlak
