II KS 46/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 5 marca 2025 r.
SSN Marek Motuk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Anna Dziergawka
SSN Stanisław Stankiewicz
w sprawie J.G.
oskarżonego o czyn z art. 207 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 5 marca 2025 r.
skargi prokuratora w trybie art. 539a § 1 k.p.k.
od wyroku sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie
z dnia 27 września 2024 r., sygn. akt VI Ka 1266/23
uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Legionowie
z dnia 7 sierpnia 2023 r., sygn. akt II K 460/23
i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania
1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Okręgowemu Warszawa-Praga w Warszawie do ponownego
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;
2. pozostawia bez rozpoznania wniosek obrońcy J.G. o
przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu,
udzielonej oskarżonemu w postępowaniu wywołanym
wniesieniem skargi – jako przedwczesny.
II KS 46/24
2
Anna Dziergawka Marek Motuk Stanisław Stankiewicz
UZASADNIENIE
J.G. został oskarżony o to, że:
1. w bliżej nieustalonych dniach, nie wcześniej jednak niż od 1 stycznia 2020 r.,
ale nie później niż do 1 lipca 2022 r. w miejscowości J., gm. S., woj. [...], we
wspólnie zajmowanym domu znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoją
matką A.G. oraz ojcem M.G.w ten sposób, że będąc pod wpływem alkoholu
wszczynał awantury domowe, podczas których wyzywał pokrzywdzonych
słowami wulgarnymi i obelżywymi, znieważał, poniżał, upokarzał
pokrzywdzonych, wyrzucał z domu, a nadto stosował przemoc fizyczną wobec
matki i ojca w postaci szarpania za ubranie, uderzania otwartą ręką i pięścią
w różne części ciała, a także wypowiadał wobec ww. pokrzywdzonych oraz
małoletniego brata M.G. groźby pozbawienia życia i zdrowia, tj. o czyn z art.
207 § 1 k.k.;
2. w dniu 1 lipca 2022 r. w miejscowości J., gm. S., woj. [...], znęcał się, działając
ze szczególnym okrucieństwem, nad gołębiem w ten sposób, że obciął
nożyczkami skrzydła żywemu gołębiowi, tj. o czyn z art. 35 ust. 1a i 2 ustawy
z dnia 25 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt.
Sąd Rejonowy w Legionowie wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2023 r., sygn. akt II K 460/23:
1. oskarżonego J.G. uznał za winnego popełnienia zarzuconych mu czynów – i
za to, za czyn opisany w pkt 1 aktu oskarżenia, na podstawie art. 207 § 1 k.k.,
wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia wolności, zaś za czyn opisany w pkt 2
aktu oskarżenia, na podstawie art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 25 sierpnia 1997 r.
o ochronie zwierząt, wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;
2. na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. ww. kary jednostkowe połączył
i wymierzył oskarżonemu karę łączną w wysokości 1 roku i 4 miesięcy
pozbawienia wolności;
3. na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary
pozbawienia wolności zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia wolności;
II KS 46/24
3
4. na podstawie art. 41a § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego – w związku
z popełnieniem czynu z pkt 1 aktu oskarżenia – do opuszczenia lokalu
zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi A.G. i M.G. w J., gm. S., ul. (…),
oraz orzekł zakaz zbliżania się do pokrzywdzonych na odległość mniejszą niż
10 metrów na okres 6 lat;
5. na podstawie art. 35 ust. 3b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ochronie
zwierząt, orzekł wobec oskarżonego – w związku z popełnieniem czynu z pkt
2 aktu oskarżenia – tytułem środka karnego, zakaz posiadania przez
oskarżonego zwierząt na okres 6 lat;
6. zasądził na rzecz obrońcy należność z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej z urzędu.
7. zwolnił w całości oskarżonego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów
sądowych.
Wyrokiem z dnia 27 września 2024 r. (sygn. akt VI Ka 1266/23) Sąd Okręgowy
Warszawa-Praga w Warszawie – po rozpoznaniu apelacji obrońcy – uchylił ww.
wyrok Sądu Rejonowego w Legionowie i sprawę przekazał temu sądowi do
ponownego rozpoznania.
Skargę w trybie art. 539a § 1 k.p.k. od ww. wyroku Sądu Okręgowego
Warszawa-Praga w Warszawie wniósł prokurator, zaskarżając to orzeczenie w
całości (na niekorzyść oskarżonego).
Skarżący zarzucił: „rażącą obrazę prawa procesowego - art. 437 § 2 k.p.k.
poprzez błędne przyjęcie przez Sąd odwoławczy, że naruszenia procesowe Sądu
Rejonowego w Legionowie w toku procedowania w sprawie II K 460/23 wymagały
przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości, co skutkowało uchyleniem
wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpatrzenia,
podczas gdy podnoszone uchybienia procesowe polegające w szczególności na
niezbyt dokładnym przesłuchaniu pokrzywdzonego M.G. oraz świadka I.G. nie tylko
mogły, ale także powinny być konwalidowane w drodze uzupełniającego
przesłuchania pokrzywdzonego i świadka, zaś kwestia błędnych ustaleń faktycznych
Sądu Rejonowego, czy też błędnej oceny dowodów nie stanowią podstawy do
wydania wyroku kasatoryjnego”.
II KS 46/24
4
Zarzucając powyższe, prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu.
Obrońca w pisemnej odpowiedzi na zaprezentowane przez prokuratora stanowisko,
wniósł o oddalenie wniesionej skargi oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej z urzędu, udzielonej oskarżonemu w postępowaniu wywołanym wniesieniem
przedmiotowej skargi.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego
uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego
rozpoznania, może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub
z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Skargę tę może wnieść również
strona, która nie zaskarżyła wyroku sądu pierwszej instancji (na co wskazuje brak
odesłania w art. 539f k.p.k. do ograniczeń ujętych w art. 520 § 2 k.p.k.). Przepis art.
539a § 3 k.p.k. został powiązany z przepisem art. 437 § 2 k.p.k., zgodnie z którym
uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może
nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub
jeżeli konieczne jest przeprowadzenie na nowo przewodu w całości (por. m.in. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2019 r., IV KS 3/19, LEX nr 2616241).
Dokonując analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku należy podzielić
stanowisko skarżącego prokuratora, że w niniejszej sprawie nie zmaterializowała się
żadna z przesłanek, które ustawodawca wymienił w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. Co
prawda sąd odwoławczy w pisemnych motywach rzeczonego wyroku zwerbalizował
konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, niemniej przedstawione
przezeń zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania – takiej
potrzeby nie uzasadniają. Kompleksowa lektura tego wywodu wskazuje, że
uchybienia, które zdaniem sądu ad quem zaistniały w postępowaniu
pierwszoinstancyjnym, generują de facto konieczność uzupełnienia postępowania
dowodowego. Z przedmiotowego uzasadnienia wprost bowiem wynika, że sąd
odwoławczy – w zakresie czynu z pkt 1 aktu oskarżenia – dostrzega jedynie
konieczność komplementarnego przesłuchania osób, uprzednio już zeznających
w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, na okoliczność fizycznego znęcania się
II KS 46/24
5
przez oskarżonego nad rodzicami. Z drugiej strony jednocześnie potwierdza
zupełność materiału dowodowego i prawidłowość ustaleń sądu a quo co do
psychicznego znęcania się nad nimi. Natomiast na płaszczyźnie czynu z pkt 2 aktu
oskarżenia, sąd ad quem widzi potrzebę dookreślenia w materiale dowodowym, czy
zwierzę wskazane w przedmiotowym zarzucie – w momencie odcinania mu skrzydeł
– było żywe, wskazując także w tym zakresie na potrzebę przesłuchania
interweniujących w dniu zdarzenia funkcjonariuszy Policji, w tym na okoliczność
zabezpieczenia materiału zdjęciowego.
Choć zaakcentowane wątpliwości są bezspornie doniosłe dla prawidłowego
ustalenia zakresu odpowiedzialności karnej J.G., to jednak nie można uznać, aby
wskazane przez sąd ad quem czynności procesowe powodowały konieczność
przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego. W przedmiotowej sprawie nie
zachodził bowiem przypadek nieprawidłowego przeprowadzenia wszystkich (czy
większości) dowodów na etapie pierwszoinstancyjnym, lecz – jak wynika z
uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia – zachodziła jedynie potrzeba wnikliwszego
i precyzyjniejszego zbadania pewnych okoliczności, a rezultat czynności
dowodowych zrealizowanych przez organ a quo, nie został pozbawiony przydatności.
W realiach niniejszej sprawy nic nie stało na przeszkodzie, by sąd drugiej instancji –
dostrzegając potrzebę dokonania określonych czynności i ustaleń – przeprowadził
oraz poczynił je samodzielnie, do czego zresztą obligował go aktualny model
postępowania odwoławczego. Jak zasadnie wskazano w orzecznictwie Sądu
Najwyższego: „zmiany legislacyjne dokonywane stopniowo przez ustawodawcę
latach 2013-2016 spowodowały zasadniczą reorientację modelu postępowania
odwoławczego. Akcent został obecnie przesunięty przez ustawę na »apelacyjność«
postępowania odwoławczego, z szeroką możliwością prowadzenia postępowania
dowodowego, a wprowadzone do kompleksu przepisów normujących postępowanie
apelacyjne w znaczący sposób ograniczyły dopuszczalność orzekania o charakterze
kasatoryjnym z powodów związanych z koniecznością uzupełnienia postępowania
dowodowego” (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2023 r., IV KS 6/23,
LEX nr 3512808). W obowiązującym stanie prawnym, kompetencje do prowadzenia
postępowania dowodowego nie są zatem wyłącznie domeną sądu pierwszej instancji,
a sąd odwoławczy nie jest już tylko organem procesowym, którego obowiązki
II KS 46/24
6
ograniczają się do funkcji kontrolnej. Obecnie sąd ad quem spełnia także rolę sądu
meriti, gdy tylko w postępowaniu odwoławczym ujawnia się potrzeba i możliwość
uzupełniającego przeprowadzenia dowodów albo konieczność ponownej oceny
dotychczas zgromadzonych dowodów.
Skoro zatem sąd drugiej instancji dostrzegł potrzebę poszerzenia
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, to samodzielnie powinien ten
materiał uzupełnić, a następnie dokonać jego całościowej oceny przez pryzmat
zarzutów podniesionych w apelacji obrońcy. W przedmiotowej sprawie sąd
odwoławczy uchylił się bezpodstawnie od takiej aktywności.
Reasumując, motywy zaskarżonego orzeczenia kasatoryjnego nie pozwalają
uznać, by w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności wskazane w art. 437 § 2 zd. 2
k.p.k., które uzasadniałyby – zgodnie z treścią tego przepisu – uchylenie orzeczenia
pierwszoinstancyjnego. W tym stanie rzeczy, zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy
Warszawa-Praga w Warszawie dyspozycji art. 437 § 2 k.p.k., okazał się zasadny.
Na obecnym etapie postępowania za przedwczesny uznać należało – zawarty
w replice na skargę – wniosek obrońcy o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej z urzędu, udzielonej w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi.
Trafnie bowiem podniesiono w orzecznictwie, że postępowanie skargowe jest
postępowaniem nadzwyczajnym, które toczy się jednak w ramach postępowania
karnego zasadniczego, i to w układzie, gdy nie zostało wydane orzeczenie kończące
postępowanie, a tylko wtedy sąd rozstrzyga o kosztach postępowania (art. 626 § 1
k.p.k.). Samo zaś postępowanie skargowe ma na celu rozstrzygnięcie tylko tego,
przed jakim sądem dalej będzie się toczyć postępowanie karne (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2020 r., V KS 21/20, Lex nr 3130115; wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 21 lipca 2021 r., III KS 14/21, LEX nr 3304210.). W tym stanie
rzeczy, wnioskowane przez obrońcę koszty powinny zostać rozważone w orzeczeniu
kończącym postępowanie karne.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.
Anna Dziergawka
[WB]
r.g.
Marek Motuk
Stanisław Stankiewicz
II KS 46/24
7
