Art. 626.

Co stanowi przepis

Artykuł 626 Kodeksu postępowania karnego określa podstawowe zasady rozstrzygania o kosztach procesu karnego w orzeczeniach kończących postępowanie. Zgodnie z paragrafem pierwszym sąd, wydając wyrok lub inne orzeczenie kończące sprawę, musi wskazać, kto ponosi koszty procesu, w jakiej części oraz w jakim zakresie każda ze stron je ponosi. Paragraf drugi przewiduje sytuację, w której orzeczenie kończące nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach albo gdy konieczne jest dodatkowe ustalenie ich wysokości lub rozstrzygnięcie o kosztach postępowania wykonawczego - wówczas kompetencję do wydania takiego orzeczenia ma odpowiednio sąd pierwszej instancji, sąd odwoławczy, a w zakresie dodatkowego ustalenia wysokości kosztów także referendarz sądowy właściwego sądu. Paragraf trzeci reguluje środek zaskarżenia: na orzeczenie w przedmiocie kosztów przysługuje zażalenie, chyba że strona wniosła apelację - wtedy zażalenie rozpoznaje sąd odwoławczy łącznie z apelacją. Przepis ten pełni funkcję porządkującą, zapewniając, że kwestia kosztów procesu nie pozostaje nierozstrzygnięta ani niejasna dla stron postępowania.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Artykuł 626 znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy sąd karny wydaje orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, niezależnie od tego, czy jest to wyrok skazujący, uniewinniający, czy postanowienie o umorzeniu postępowania. Przepis stosuje się także w sytuacjach wtórnych, gdy pierwotne orzeczenie pominęło kwestię kosztów albo gdy po jego wydaniu okazuje się, że konieczne jest doprecyzowanie wysokości kosztów, na przykład po otrzymaniu rachunku biegłego lub tłumacza. Ma zastosowanie również w postępowaniu wykonawczym, gdy trzeba rozstrzygnąć o kosztach powstałych już po prawomocnym zakończeniu sprawy, na przykład związanych z odroczeniem wykonania kary. Paragraf trzeci znajduje zastosowanie zawsze, gdy strona chce zaskarżyć rozstrzygnięcie o kosztach, przy czym forma tego zaskarżenia zależy od tego, czy jednocześnie wnoszona jest apelacja.

Przykład zastosowania

Wyobraźmy sobie sprawę, w której sąd rejonowy skazuje oskarżonego za wykroczenie drogowe i w wyroku zasądza od niego koszty sądowe, w tym opłatę oraz wydatki poniesione przez Skarb Państwa w toku postępowania. Jeżeli okaże się, że w wyroku zabrakło informacji o wysokości wynagrodzenia biegłego, który sporządzał opinię w sprawie, sąd pierwszej instancji wyda odrębne postanowienie uzupełniające to rozstrzygnięcie, powołując się na art. 626 § 2. Skazany, który nie zgadza się z wysokością ustalonych kosztów, a nie wnosił apelacji od wyroku, może złożyć zażalenie na to postanowienie, zgodnie z art. 626 § 3. Gdyby jednak strona równocześnie wniosła apelację od wyroku, sąd odwoławczy rozpoznałby zażalenie na koszty łącznie z apelacją, w ramach jednego postępowania.

Częste nieporozumienia

Wielu uczestników postępowania mylnie zakłada, że brak rozstrzygnięcia o kosztach w wyroku oznacza, iż nikt nie musi ich ponosić - tymczasem art. 626 § 2 wprost przewiduje mechanizm uzupełnienia takiego braku przez sąd. Innym błędem jest przekonanie, że każde postanowienie w przedmiocie kosztów można zaskarżyć niezależnie od tego, czy wniesiono apelację - w rzeczywistości, jeśli apelacja została złożona, zażalenie na koszty nie jest rozpoznawane osobno, lecz łącznie z apelacją. Niektórzy nie zdają sobie sprawy, że w zakresie dodatkowego ustalenia wysokości kosztów kompetencje ma również referendarz sądowy, a nie wyłącznie sędzia. Warto też pamiętać, że przepis dotyczy rozstrzygnięcia o zasadzie i wysokości kosztów, a nie samych stawek czy taryf, które regulowane są w odrębnych aktach prawnych. W indywidualnych sprawach dotyczących wysokości lub zasadności obciążenia kosztami procesu warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena okoliczności konkretnej sprawy może wpływać na sposób rozstrzygnięcia.