I KK 429/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 lutego 2026 r.
SSN Marek Siwek (przewodniczący)
SSN Igor Zgoliński
SSN Paweł Kołodziejski (sprawozdawca)
w sprawie P. B. (B.)
skazanego z art. 178a § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 26 lutego 2026 r.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Głubczycach
z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II K 185/24
uchyla wyrok w zaskarżonej części, tj. w zakresie orzeczonego
na podstawie art. 44b § 2 k.k. przepadku równowartości pojazdu
mechanicznego (pkt IV wyroku), a kosztami postępowania
kasacyjnego obciąża Skarb Państwa.
Paweł Kołodziejski
Marek Siwek
Igor Zgoliński
I KK 429/25
2
UZASADNIENIE
P. B. został oskarżony o to, że „w dniu 14 czerwca 2024 roku w miejscowości
N. prowadził w ruchu lądowym pojazd mechaniczny marki A. o nr rej. [...], znajdując
się w stanie nietrzeźwości, przy zawartości 0,26 mg/l alkoholu w wydychanym
powietrzu”, tj. o czyn z art. 178a § 1 k.k.
Sąd Rejonowy w Głubczycach – uwzględniając wniosek prokuratora złożony
w trybie art. 335 § 2 k.p.k. – wyrokiem z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II K 185/24:
I. uznał oskarżonego P. B. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu
opisanego w części wstępnej wyroku, stanowiącego występek z art. 178a
§ 1 k.k. i za to, na podstawie art. 178a § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 37a
§ 1 k.k., wymierzył oskarżonemu karę 200 dziennych stawek grzywny,
ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 60 zł;
II. na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego P. B. środek karny
w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii „B”
prawa jazdy na okres 3 lat;
III. na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego P. B. środek
karny w postaci świadczenia pieniężnego w kwocie 5.000 zł na rzecz
Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej;
IV. na podstawie art. 44b § 2 k.k. orzekł „od oskarżonego P. B. przepadek na
rzecz Skarbu Państwa kwoty 2000 złotych jako przepadek równowartości
pojazdu prowadzonego przez oskarżonego”;
V. na podstawie art. 626 k.p.k., art. 627 k.p.k. i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23
czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych zasądził od oskarżonego
na rzecz Skarbu Państwa kwotę 80 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych
oraz obciążył go opłatą sądową w kwocie 1.200 zł.
Wyrok ten – wobec braku jego zaskarżenia – uprawomocnił się w dniu
29 stycznia 2025 r.
I KK 429/25
3
W dniu 29 października 2025 r. (data prezentaty) kasację od ww. wyroku
wywiódł Prokurator Generalny, zaskarżając to orzeczenie „w zakresie, zawartego w
pkt IV jego części dyspozytywnej, rozstrzygnięcia o orzeczeniu przepadku
równowartości pojazdu mechanicznego”, na korzyść oskarżonego P. B..
Skarżący zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie
przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 343 § 6 i § 7 k.p.k. w zw.
z art. 335 § 2 k.p.k., poprzez niezasadne uwzględnienie w całości wadliwego wniosku
prokuratora o wydanie wobec P. B. wyroku skazującego za występek z art. 178a § 1
k.k., polegający na prowadzeniu w dniu 14 czerwca 2024 r. pojazdu mechanicznego
w stanie nietrzeźwości wynoszącym 0,26 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu
pomimo, iż wniosek prokuratora w zakresie propozycji orzeczenia za ten czyn, na
podstawie art. 44b § 2 k.k., środka karnego w postaci przepadku równowartości
pojazdu został sformułowany z naruszeniem dyspozycji art. 178a § 5 in principio k.k.,
który stanowi, że sąd orzeka przepadek, o którym mowa w art. 44b, w razie
popełnienia przestępstwa określonego w § 1 lub 4, chyba że zawartość alkoholu w
organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5 promila we
krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego
stężenia, co skutkowało wydaniem zaskarżonego wyroku z rażącą i mającą istotny
wpływ na jego treść obrazą przywołanych przepisów prawa materialnego, a
mianowicie art. 44b § 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k., w związku z orzeczeniem
wobec P. B. przepadku równowartości prowadzonego przez niego pojazdu
mechanicznego, podczas gdy zawartość alkoholu w organizmie oskarżonego, w
czasie popełnienia przez niego przestępstwa kwalifikowanego z art. 178a § 1 k.k.
była niższa, niż zakreślony ustawowo stopień stanu nietrzeźwości, w konsekwencji
czego przedmiotowy przepadek równowartości pojazdu nie powinien zostać
orzeczony”.
W związku z powyższym, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku w
zaskarżonej części, tj. w zakresie zawartego w pkt IV rozstrzygnięcia w przedmiocie
orzeczenia przepadku równowartości pojazdu mechanicznego.
I KK 429/25
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, tym
samym mogła zostać rozpoznana i uwzględniona na posiedzeniu w trybie art. 535 §
5 k.p.k.
Rację ma skarżący, powołując się w tym zakresie na utrwalone orzecznictwo
Sądu Najwyższego, że sąd rozpoznający wniosek prokuratora złożony na podstawie
art. 335 § 2 k.p.k. (podobnie jak wniosek w trybie art. 335 § 1 k.p.k.) winien
przeprowadzić jego kontrolę zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym,
a zatem również sprawdzić, czy zawarte w tym wniosku propozycje są zgodne z
ustaleniami stron, a także czy respektują obowiązujące przepisy prawa materialnego.
Stwierdzenie wadliwości w tym obszarze, obliguje sąd albo do jej usunięcia w trybie
określonym w art. 343 § 3 k.p.k. albo – stosownie do treści art. 343 § 7 k.p.k. – do
odmowy uwzględnienia wniosku i – w zależności od rodzaju wniosku – do zwrotu
sprawy prokuratorowi bądź skierowania jej do rozpoznania na zasadach ogólnych
(zob. m.in. wyroki SN: z 12 grudnia 2024 r., II KK 499/24; z 4 kwietnia 2024 r., V KK
75/24; z 16 listopada 2022 r., V KK 379/22; z 6 października 2021 r., IV KK 459/21).
Przeprowadzenia takiej kontroli Sąd Rejonowy w Głubczycach jednak w
rozpatrywanej sprawie zaniechał, o czym świadczy fakt, że zaaprobował wniosek
złożony w trybie art. 335 § 2 k.p.k. i orzekł w pkt IV zaskarżonego wyroku – na
podstawie art. 44b § 2 k.k. – od P. B. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2.000 zł tytułem
przepadku równowartości pojazdu mechanicznego, który skazany prowadził w ruchu
lądowym w stanie nietrzeźwości. W dacie orzekania przez sąd meriti kwestia
przesłanek orzekania takiego przepadku – w związku z popełnieniem występku z art.
178a § 1 lub § 4 k.k. w zakresie prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości –
uregulowana była w przepisach zawartych w art. 44b § 1-5 k.k. oraz art. 178a § 5
k.k., które dodane zostały do Kodeksu karnego na mocy art. 1 pkt 14 i pkt 68 lit. c
ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych
ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 2600) i weszły w życie w dniu 14 marca 2024 r.
Zauważyć należy, że od dnia 29 stycznia 2026 r. warunki orzeczenia przepadku
pojazdu (bądź nawiązki na rzecz Skarbu Państwa) m.in. w razie skazania sprawcy
za przestępstwo określone w art. 178a § 1 lub 4 k.k. regulują przepisy art. 44b k.k. w
I KK 429/25
5
brzmieniu nadanym ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w
celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1872; dalej:
nowelizacja z 2026 r.). Niemniej jednak prawidłowość rozstrzygnięcia wydanego w
pkt IV zaskarżonego wyroku należało oceniać w kontekście przepisów zawartych w
art. 44b k.k. oraz art. 178a § 5 k.k., które obowiązywały zarówno w czasie popełnienia
przez P. B. występku z art. 178a § 1 k.k., jak też w dacie wyrokowania w przedmiocie
tego czynu przez sąd meriti.
Przepis art. 44b k.k. – w brzmieniu obowiązującym od 14 marca 2024 r. do
dnia 28 stycznia 2026 r. – w § 1 stanowił, że „w wypadkach wskazanych w ustawie
sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w
ruchu lądowym”. Jeżeli natomiast w czasie popełnienia przestępstwa pojazd ten nie
stanowił wyłącznej własności sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca
zbył, darował lub ukrył podlegający przepadkowi pojazd, należało orzec przepadek
równowartości pojazdu (art. 44b § 2 zd. 1 k.k.). Orzeczenie przepadku pojazdu
mechanicznego (lub jego równowartości) ustawodawca – w stanie prawnym sprzed
nowelizacji z 2026 r. – przewidywał m.in. w art. 178a § 5 k.k. Zgodnie z tym przepisem
sąd zobligowany był orzec przepadek, o którym mowa w art. 44b k.k., w razie
popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 1 lub 4 k.k., „chyba że zawartość
alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5
promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do
takiego stężenia”. Jednocześnie w art. 178a § 5 in fine k.k. ustawodawca wskazał,
że „sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek,
uzasadniony szczególnymi okolicznościami”. Respektując zasadę zakazu
stosowania wykładni rozszerzającej na niekorzyść sprawcy, przy interpretacji art. 44b
k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k. (w stanie prawnym sprzed nowelizacji z 2026 r.) należy
wnioskować, że gdy zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa
określonego w § 1 była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w
wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia, sąd nie mógł w
ogóle orzec przepadku pojazdu mechanicznego (zob. M. Budyn-Kulik [w:] Kodeks
karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2025, art. 178a; J.
Lachowski [w:] Kodeks karny. Komentarz, wyd. IV, red. V. Konarska-Wrzosek,
Warszawa 2023, art. 178a; D. Szeleszczuk [w:] M. Królikowski, R. Zawłocki (red.),
I KK 429/25
6
Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz do artykułów 117–221. Tom II, Legalis,
wyd. 5, 2023, art. 178a). Uprawnienie takie istnieje dopiero od dnia 29 stycznia
2026 r., na co wskazuje zmienione brzmienie przepisu art. 44b § 1 k.k. w związku z
treścią dodanego w tym artykule § 1a.
Słusznie zatem dostrzegł skarżący, że przesłanki orzeczenia przepadku
pojazdu mechanicznego lub jego równowartości, określone w obowiązującym
wówczas art. 178a § 5 k.k. nie zostały spełnione w niniejszej sprawie. P. B.
przypisano bowiem popełnienie występku zakwalifikowanego z art. 178a § 1 k.k.,
polegającego na kierowaniu pojazdem mechanicznym w stanie nietrzeźwości
ustalonym bezpośrednio po zakończeniu jazdy na poziomie 0,26 mg/l alkoholu w
wydychanym powietrzu, co zgodnie z brzmieniem wówczas obowiązującego art.
178a § 5 in principio k.k. nie dawało podstawy do zastosowania dyspozycji art. 44b
§ 1 i 2 k.k. Wobec tego, orzeczenie przepadku równowartości pojazdu nie było
prawidłowym postąpieniem wobec P. B. jako sprawcy występku z art. 178a § 1 k.k.,
skoro zawartość alkoholu w organizmie oskarżonego, w czasie popełnienia przez
niego przestępstwa, była niższa niż zakreślony ustawowo stopień stanu
nietrzeźwości. W konsekwencji przedmiotowy przepadek równowartości pojazdu nie
powinien zostać orzeczony. Sąd rejonowy, dokonując kontroli wniosku prokuratora
powinien był dostrzec powyższą nieprawidłowość i uzależnić uwzględnienie wniosku
od dokonania w nim stosownej modyfikacji (art. 343 § 3 k.p.k.) lub rozpoznać sprawę
na zasadach ogólnych (art. 343 § 7 k.p.k.). Bezkrytyczne uwzględnienie wniosku
prokuratora sprawiło, że zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem
prawa materialnego, tj. art. 44b § 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k. w stanie prawnym
sprzed nowelizacji z 2026 r. Uchybienie to miało istotny wpływ na jego treść, gdyż
skutkowało orzeczeniem wobec oskarżonego ww. środka, w sytuacji braku podstawy
faktycznej i prawnej do jego zastosowania.
Nie tracąc również z pola widzenia zmian dokonanych na mocy ustawy z dnia
4 grudnia 2025 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 1872) należało stwierdzić, że z uwagi na
nakaz stosowania ustawy obowiązującej poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla
sprawcy (art. 4 § 1 k.k.), przepisy obowiązujące od dnia 29 stycznia 2026 r.,
regulujące kwestię orzeczenia przepadku pojazdu lub nawiązki (art. 44b § 1, § 1a, §
I KK 429/25
7
5 i § 6 k.k.), w niniejszej sprawie nie mogły stanowić podstawy rozstrzygnięcia w tym
przedmiocie. Nadto należy uwzględnić, że kasacja Prokuratora Generalnego została
wniesiona na korzyść skazanego.
Z wyżej przedstawionych względów, na podstawie art. 537 § 2 k.p.k., uchylono
zaskarżony wyrok części obejmującej orzeczenie przepadku równowartości pojazdu
mechanicznego, bez wydawania zbędnego w tej sytuacji rozstrzygnięcia
następczego.
O wydatkach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł w oparciu o
przepis art. 638 k.p.k.
[J.J.]
[r.g.]
Paweł Kołodziejski
Marek Siwek
Igor Zgoliński
