PrawMi

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

Art. 42.

Aktualizacja: 21 lipca 2026

  • Treść przepisu
  • Wyjaśnienie
  • 10 orzeczeń

§ 1.Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji.

§ 1a.Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w razie skazania za przestępstwo określone w art. 177 § 2a, art. 178b, art. 178c § 1 pkt 2, art. 178d lub art. 180a.

§ 2.Sąd orzeka, na okres nie krótszy niż 3 lata, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa wymienionego w § 1 był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia określonego w art. 173, art. 174 lub art. 177 lub po takim zdarzeniu, a przed poddaniem go przez uprawniony organ badaniu w celu ustalenia zawartości alkoholu lub środka odurzającego w organizmie, spożywał alkohol lub zażywał środek odurzający.

§ 3.Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 4 lub art. 244, jeżeli czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych lub jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 173, którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 lub 2a lub art. 355 § 2 był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, lub po takim zdarzeniu, a przed poddaniem go przez uprawniony organ badaniu w celu ustalenia zawartości alkoholu lub środka odurzającego w organizmie, spożywał alkohol lub zażywał środek odurzający, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

§ 4.Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie ponownego skazania osoby prowadzącej pojazd mechaniczny w warunkach określonych w § 3.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Orzecznictwo do tego przepisu

Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.

VII K 58/16Sąd Rejonowy w Olsztynie

Jazda w stanie nietrzeźwości – wyrok SR w Olsztynie

Fragment uzasadnienia

… 100 (stu) stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 (dziesięciu) złotych każda stawka, II. Na podstawie art. 42§2kk orzeka środek karny zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres lat 4 (czterech) III. Na podstawie art. 43 a §2 kk orzeka środek karny świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w kwocie 5000 złotych, IV. Na podstawie…
Czytaj orzeczenie
VII K 1030/15Sąd Rejonowy w Olsztynie

Jazda w stanie nietrzeźwości – wyrok SR w Olsztynie

Fragment uzasadnienia

… na podstawie art. 70§1 kk wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesza oskarżonemu na okres lat 3 (trzech) tytułem próby, III na podstawie art. 42§2 kk orzeka wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres lat 4 (czterech), IV na podstawie art. 43a§2 kk orzeka od oskarżonego świadczenie pieniężne w kwocie 5000 (pięć tysięcy) złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym…
Czytaj orzeczenie
II K 490/15Sąd Rejonowy w Szczytnie

Jazda po alkoholu mimo zakazu – 10 lat zakazu prowadzenia

Fragment uzasadnienia

… roku w sprawie o sygn. akt II K 552/14, za popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. , tj. przestępstwa z art. 178a §4 k.k. Za powyższy czyn Sąd na podstawie art. 42 §2 i §3 k.k. wymierzył oskarżonemu środek karny 10 lat zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych oraz na podstawie art. 49 §2 k.k. zobowiązał go do uiszczenia świadczenia pieniężnego w kwocie 7.000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i…
Czytaj orzeczenie
II K 567/15Sąd Rejonowy w Myszkowie

Prowadzenie po alkoholu i mimo cofnięcia uprawnień

Fragment uzasadnienia

… kwoty 10000 zł ( dziesięciu tysięcy złotych) na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej ; 3. na mocy art. 42§3 kk orzeka wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio; 4. na mocy art. 627 kpk i art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 23.06.1973r. o opłatach w sprawach karnych zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe…
Czytaj orzeczenie

Wyświetlone orzeczenia: 4

PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 42: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.

Podsumuj orzecznictwo

Wyjaśnienie przepisu

Art. 42 Kodeksu karnego umożliwia sądowi nałożenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na osobę skazaną za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Przepis ten określa cztery podstawowe sytuacje, w których taki zakaz może zostać orzeczony, różniące się rodzajem pojazdów objętych zakazem oraz okresem jego trwania. W paragrafie pierwszym ustawodawca przewidział możliwość zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, jeśli okoliczności popełnionego przestępstwa wskazują na zagrożenie bezpieczeństwa ruchu. Paragraf 1a dotyczy obligatoryjnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych po skazaniu za szczególne przestępstwa wymienione w kodeksie, jak np. przestępstwa określone w artykułach 177 § 2a, 178b, 178c § 1 pkt 2, 178d i 180a.

Z kolei paragraf drugi przewiduje obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów na co najmniej trzy lata, jeżeli sprawca przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w ruchu drogowym był w czasie zdarzenia pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, a następnie dodatkowo spożywał te substancje przed przeprowadzeniem badania na ich obecność albo zbiegł z miejsca zdarzenia. Paragraf trzeci ustanawia dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów w szczególnych przypadkach, zwłaszcza gdy przestępstwo polegało na złamaniu wcześniejszego zakazu, gdy sprawca był nietrzeźwy, czy gdy doszło do tragicznych skutków takich jak śmierć lub poważne uszczerbki na zdrowiu. Wyjątkiem może być tzw. wyjątkowy wypadek uzasadniony specyficznymi okolicznościami.

Ostatni paragraf dotyczy recydywy – czyli ponownego skazania w warunkach opisanych w paragrafie trzecim, gdzie sąd jest zobligowany do orzeczenia dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.

Przepis ten jest zatem narzędziem prawnym mającym na celu ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez sankcjonowanie osób, które swoim zachowaniem zagrażają innym uczestnikom ruchu. Praktyczne zastosowanie tego przepisu można zobaczyć w sytuacji kierowcy prowadzącego pojazd po spożyciu alkoholu, który spowodował wypadek skutkujący ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu – sąd w takim przypadku może orzec dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów.

Częstym błędem jest nieprawidłowe rozumienie rodzajów zakazów, np. mylenie zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju z zakazem wszelkich pojazdów mechanicznych, co ma znaczenie dla uprawnień kierującego. Inny problem to pomijanie obowiązku orzeczenia okresowego zakazu prowadzenia pojazdów przy spełnieniu przesłanek określonych w paragrafie drugim. Należy także pamiętać, że orzeczenie zakazu może mieć różny czas trwania i różny zakres w zależności od okoliczności sprawy i rodzaju popełnionego czynu.

W razie konkretnych wątpliwości co do zastosowania Art. 42 KK w indywidualnym przypadku zaleca się konsultację z prawnikiem, który pomoże prawidłowo ocenić sytuację i doradzić dalsze kroki.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów?

Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów po skazaniu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, gdy prowadzenie pojazdu zagraża bezpieczeństwu.

Czy sąd może nałożyć dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów?

Tak, dożywotni zakaz może być orzeczony w przypadkach określonych w § 3 i § 4 art. 42 KK, np. po popełnieniu szczególnie ciężkich przestępstw drogowych.

Co oznacza zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju?

Oznacza to, że sąd zakazuje prowadzenia tylko wybranych typów pojazdów, a nie wszystkich pojazdów mechanicznych.

Jaki jest minimalny okres zakazu prowadzenia pojazdów przy stanie nietrzeźwości?

Minimalny okres to 3 lata, gdy sprawca był nietrzeźwy lub pod wpływem środka odurzającego, a także spełnił inne przesłanki z art. 42 § 2 KK.

Czy można się odwołać od zakazu prowadzenia pojazdów?

Tak, zakaz prowadzenia pojazdów orzeczony przez sąd jest decyzją sądową, od której w określonych przypadkach przysługuje odwołanie zgodnie z procedurą sądową.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 42
← Wróć do pełnej ustawy