I CSK 3164/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
18 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń spółki akcyjnej
w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku
z 29 kwietnia 2024 r., III Ca 752/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. obciąża pozwaną kosztami postępowania kasacyjnego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 12 kwietnia 2023 r. Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku
zasądził od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń spółki akcyjnej z siedzibą w W. na
rzecz powoda M.K. kwotę 58.836,16 zł wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie od 12 października 2021 r. do dnia zapłaty oraz orzekł o kosztach
procesu.
I CSK 3164/24
2
2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem
z 29 kwietnia 2024 r. oddalił apelację i rozstrzygnął o kosztach postępowania
apelacyjnego.
3. Od wyroku sądu drugiej instancji skargę kasacyjną wywiódł pozwany.
Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się
na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 4 k.p.c. Podał, że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w zakresie zarzutu naruszenia art. 236
§ 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. Ponadto skarżący
stwierdził, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające
na konieczności odpowiedzi na następujące pytanie: czy sprawcy szkody, który
spełnił na rzecz poszkodowanego świadczenie z art. 46 § 2 k.k. pomimo ugody
zawartej uprzednio pomiędzy poszkodowanym a ubezpieczycielem (zawierającej
oświadczenie poszkodowanego o zrzeczeniu się dalszych roszczeń względem
ubezpieczyciela i sprawcy szkody) przysługuje wobec zakładu ubezpieczeń
na podstawie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej
posiadaczy pojazdów mechanicznych (art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach
obowiązkowych, art. 822 § 1 k.c.) roszczenie o zapłatę kwoty stanowiącej
równowartość tegoż świadczenia, czy też sprawcy przysługuje roszczenie
względem poszkodowanego o zwrot świadczenia nienależnego (410 k.c.).
4. Powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie od strony
pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.
postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
I CSK 3164/24
3
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,
nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający
rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg
pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie
służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna
mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania,
że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 4 k.p.c.
uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.
7. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
na przesłance unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga powołania się
na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa
materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego
do jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono
widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej,
bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu
wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał
zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie
oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet
oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny,
że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie SN
I CSK 3164/24
4
z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12). Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć
w uzasadnieniu wniosku wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się
"oczywista zasadność" skargi i przedstawić odpowiednie argumenty (postanowienie
SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Do przyjęcia skargi do rozpoznania
na podstawie wskazanej przyczyny kasacyjnej nie jest wystarczające samo
kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu.
Przytoczone przez skarżącego okoliczności powinny zatem jednoznacznie
wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie
rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła (zob. postanowienie SN
z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).
8. Uzasadnienie wniosku skarżącego nie odpowiada tym warunkom.
Skarżący twierdzi, że Sąd Okręgowy wydal orzeczenie bez rozpoznania wniosku
pozwanego o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach
sprawy II K 5/16 Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku na okoliczność
treści wniosków oskarżycielki posiłkowej składanych w zakresie żądania
zasądzenia na jej rzecz nawiązki oraz ustaleń dokonanych w tym zakresie przez
sąd. Skarżący nie podał jednak przekonujących argumentów wskazujących,
iż miało to wpływ na rozstrzygnięcie sprawy; ograniczył się do stwierdzenia,
iż uwzględnienie tego wniosku dowodowego mogło prowadzić do uzupełnienia
postępowania dowodowego oraz że prawdopodobne jest, że Sąd Okręgowy
w oparciu o wnioskowany dowód uwzględniłby apelację uznając, że wykonując
obowiązek zapłaty nawiązki na podstawie wyroku karnego zapadłego
w ww. sprawie powód spełnił świadczenie nienależne. Należy przede wszystkim
mieć na względzie, że kwestia nawiązki została prawomocnie rozstrzygnięta. Sądy
obu instancji orzekały przy tym mając świadomość, że oskarżyciela posiłkowa
otrzymała odszkodowanie od ubezpieczyciela. Wyrok sądu karnego w kwestii
zastosowania środka kompensacyjnego wywiera skutki analogiczne jak wyrok sądu
cywilnego orzekającego odszkodowanie lub zadośćuczynienie, wiąże zatem
również inne sądy (art. 365 k.p.c.). Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, iż sąd
orzekający w niniejszej sprawie nie miał możliwości oceny skuteczności orzeczenia
nawiązki przez sąd karny i w konsekwencji uznania, że spełnione z tego tytułu
I CSK 3164/24
5
świadczenie było nienależne. Tym bardziej brak argumentów za tym, aby
nieuwzględnienie wniosku dowodowego mającego na celu ustalanie określonych
uwarunkowań dotyczących rozpoznania w postępowaniu karnym wniosku
o orzeczenie nawiązki stanowiło oczywiste naruszenie przepisów postępowania.
9. W niniejszej sprawie nie występuje także istotne zagadnienie prawne
w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Kwestię przysługiwania sprawcy szkody,
który wykonał obowiązek kompensacyjny orzeczony wyrokiem karnym, roszczenia
o zwrot równowartości spełnionego świadczenia względem ubezpieczyciela, należy
uznać za rozstrzygniętą w judykaturze. W starszym orzecznictwie Sądu
Najwyższego wyrażone zostało stanowisko, iż sprawca wypadku komunikacyjnego,
od którego zasądzono nawiązkę na podstawie art. 46 § 2 i art. 48 k.k., nie może
domagać się od ubezpieczyciela – na podstawie umowy ubezpieczenia
odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody
powstałe w związku z ruchem tych pojazdów – zwrotu nawiązki zapłaconej
pokrzywdzonemu (zob. uchwała SN z 21 grudnia 2006 r., III CZP 129/06).
Rozstrzygnięcie to zapadło jednak na gruncie wcześniej obowiązujących
przepisów, w świetle których nawiązka stanowiła środek karny. Sąd Najwyższy
zmienił stanowisko w tej kwestii w uchwale z 13 lipca 2011 r., III CZP 31/11,
uznając że sprawca wypadku komunikacyjnego, wobec którego zastosowano
środek karny polegający na obowiązku naprawienia szkody (art. 46 § 1 w związku
z art. 39 pkt 5 k.k.), może domagać się od ubezpieczyciela – na podstawie umowy
ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych
za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów – zwrotu świadczenia
zapłaconego na rzecz pokrzywdzonego. Obecnie, wobec uznawania środków
kompensacyjnych przewidzianych w art. 46 k.k. za instytucje prawa cywilnego,
kwestia ta nie budzi wątpliwości. O istnieniu w niniejszej sprawie istotnego
zagadnienia prawnego nie przesądza dodatkowa okoliczność, iż poszkodowany
zawarł z ubezpieczycielem ugodę. Kwestia skutków ugody stanowi bowiem
problem interpretacyjny w konkretnym stanie faktycznym, który może zostać
rozstrzygnięty przez sąd orzekający. W niniejszej sprawie sądy meriti trafnie uznały,
iż ugoda - jako czynność prawna wywierająca skutki prawne tylko między stronami
I CSK 3164/24
6
- nie powoduje zwolnienia ubezpieczyciela z odpowiedzialności na podstawie
umowy ubezpieczenia wobec podmiotu odpowiedzialnego za szkodę.
10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108
§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
(G.N.-J.)
[a.ł]
