IV KS 7/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 kwietnia 2025 r.
SSN Andrzej Stępka
po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu bez udziału stron
w sprawie A. B.
oskarżonej o czyn z art. 244 k.k.,
skargi obrońcy oskarżonej
na wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku
z dnia 17 grudnia 2024 r., sygn. akt VIII Ka 613/24,
uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 13 maja 2024 r., sygn. akt III K 1946/23
- i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. a contrario
postanowił
oddalić skargę, a kosztami sądowymi postępowania skargowego
obciążyć oskarżoną A. B .
UZASADNIENIE
A. B. oskarżona została o to, że w dniu 2 sierpnia 2023 r. w B. na ul. S. na
drodze publicznej prowadziła w ruchu lądowym pojazd mechaniczny marki M. o nr
rej. […]. nie stosując się do orzeczonego wyrokiem Sądu Rejonowego w O., sygn.
akt II W […]/23, zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych kategorii
B, tj. o czyn z art 244 k.k.
IV KS 7/25
2
Sąd Rejonowy w Białymstoku na mocy wyroku z dnia 13 maja 2024 r., sygn.
akt III K 1946/23, na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. umorzył
postępowanie karne wobec oskarżonej A. B. , kosztami procesu obciążając Skarb
Państwa.
Na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora od tego wyroku, Sąd
Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 17 grudnia 2024 r., sygn. akt VIII Ka
613/24, zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania
Sądowi Rejonowemu w Białymstoku.
Na powyższy wyrok Sądu odwoławczego skargę wniósł obrońca A. B. , który
na podstawie art. 539a § 3 k.p.k. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił obrazę
przepisów postępowania, a mianowicie art. 437 § 1 i 2 k.p.k. poprzez błędne
przyjęcie, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia przewodu na nowo w całości,
podczas gdy istniały podstawy do utrzymania w mocy wyroku Sądu I instancji w
sytuacji wadliwie sformułowanego przez prokuratora zarzutu naruszenia prawa
materialnego.
W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy Sądowi Okręgowemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga wniesiona przez obrońcę okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 539a § 1 i 3 k.p.k. skargę na wyrok sądu odwoławczego
uchylający wyrok sądu I instancji i przekazujący sprawę do ponownego
rozpoznania można wnieść, gdy wydanie na etapie postępowania apelacyjnego
orzeczenia o charakterze kasatoryjnym naruszało art. 437 k.p.k. lub też, gdy przy
wydaniu tego orzeczenia wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439
§ 1 k.p.k. Z treści powyższych przepisów wynika, że rozpoznanie skargi musi
ograniczać się do zbadania, czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza
z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnych
przeszkód określonych w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego oraz czy
jest konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine
k.p.k.). Przedmiotem kontroli w tym postępowaniu jest więc jedynie stwierdzenie,
czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji z przekazaniem sprawy do
ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się podstawami wydania
IV KS 7/25
3
wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie
rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne. Natomiast niedopuszczalne
jest, aby Sąd Najwyższy w trybie art. 539a k.p.k. ponownie, samodzielnie ocenił,
czy zachowanie oskarżonego/oskarżonej wyczerpuje znamiona czynu
zabronionego, doszedł do odmiennych wniosków i z tego powodu uchylił
zaskarżony wyrok (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2017 r.,
IV KS 6/16, LEX nr 2204960).
Sąd Najwyższy w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na wyrok
sądu odwoławczego nie może więc oceniać, czy zaistniały merytoryczne podstawy
określone w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego – nie jest bowiem
władny na podstawie przepisu art. 539a § 1 k.p.k. do oceniania materiału
dowodowego przedstawionego w sprawie – rozpoznanie sprawy w tym zakresie
należy bowiem do sądów powszechnych. Interwencja Sądu Najwyższego w ten
zakres orzekania stanowiłaby naruszenie ich kompetencji do rozpoznania sprawy.
W konsekwencji, nie może w niniejszym przypadku ocenić, czy wnioski wysnute
przez Sąd odwoławczy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału
dowodowego są prawidłowe.
Sąd I instancji umorzył postępowanie wobec oskarżonej A. B. na podstawie
art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., konkludując dokonaną ocenę materiału dowodowego w ten
sposób, że chociaż „od strony formalnej oskarżona rzeczywiście prowadziła pojazd
mechaniczny wbrew orzeczonemu przez Sąd zakazowi”, to jednak uznał, iż
„postępowanie o wykroczenie z art. 94 § 1 k.w. w stosunku do oskarżonej A. B. w
związku z kontrolą drogową z dnia 2.03.2023 r. nie powinno być prowadzone”;
zatem „skoro z naruszeniem wszelkich zasad zostało przeprowadzone
postępowanie o wykroczenie z art. 94 § 1 k.w. i zapadł wyrok nakazowy orzekający
zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, to w ocenie Sądu naruszenie tego
zakazu przez oskarżoną nie może być uznane za szkodliwe w stopniu większym
niż znikomy, inna ocena tej sytuacji byłaby sprzeczna z zasadami sprawiedliwości,
obiektywizmu”. W rezultacie uznał ten Sąd, że nie zaistniały przesłanki do innej
oceny społecznej szkodliwości czynu niż znikoma, a ukaranie oskarżonej byłoby
zwyczajnie niesprawiedliwe.
IV KS 7/25
4
Natomiast z treści uzasadnienia Sądu odwoławczego wynika, że Sąd ten dokonał
zupełnie odmiennej oceny materiału dowodowego. Wskazał bowiem: „Należy przy tym
również zwrócić uwagę, że Sąd I Instancji w swojej ocenie społecznej szkodliwości
zupełnie pomija dotychczasową postawę oskarżonej oraz pozostałe okoliczności
mające wpływ na ocenę jej zachowania. Innymi słowy traktuje materiał dowodowy
w sposób wyrywkowy, wybiórczy. Z akt sprawy wynika, że w przypadku oskarżonej
nie można mówić o incydentalnym charakterze nieprzestrzegania przez nią
porządku prawnego. A. B. w ciągu ostatnich 2 lat od popełnienia zarzucanego jej
czynu była wielokrotnie karana za wykroczenia drogowe (k. 12-14), m.in. za
przekraczanie prędkości czy też wyprzedzanie w niedozwolonym miejscu. Warto
zwrócić uwagę, że oskarżona już drugi raz w przedziale czasowym 8 miesięcy
dopuściła się naruszenia norm prawnych obowiązujących w społeczeństwie i
prowadziła pojazd mechaniczny w sytuacji, gdy wydano wobec niej odpowiednio
decyzje o cofnięciu uprawnień do prowadzenia pojazdów, jak i ww. wyrok
nakazowy, w którym orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia
pojazdów mechanicznych kategorii B. Wobec takich okoliczności wniosek Sądu I
Instancji, że oskarżona nie powinna być ukarana za naruszenie prawa z uwagi na
znikomą społeczną szkodliwość popełnionego przez nią czynu nie znajduje
potwierdzenia w żadnym elemencie niniejszej sprawy”.
Sąd II instancji wskazał następnie jednoznacznie, że: „Sąd Okręgowy z
przyczyn wskazanych w poprzednich częściach uzasadnienia uwzględnił zarzut
apelacyjny prokuratora. Z uwagi na okoliczność, iż postępowanie w I instancji
zostało umorzone. Sąd Okręgowy, stosowanie do treści art. 454 § 1 k.p.k. i
wynikającej z niego reguły ne peius, nie mógł wydać wyroku reformatoryjnego,
dlatego też, uwzględniając wniosek apelującego, uchylił wyrok i przekazał sprawę
Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania”.
W rezultacie, obrońca A. B. bezpodstawnie wywodzi, że błędnie „Sąd
Odwoławczy uchylił rozstrzygnięcie Sądu I instancji wyłącznie w oparciu o
sformułowany w apelacji wniesionej na niekorzyść oskarżonej zarzut naruszenia
prawa materialnego, a mianowicie art. 115 § 2 k.k., przy braku zaskarżenia w
apelacji ustaleń faktycznych”. Jednak w niniejszej sprawie Sąd II instancji
uzasadnił, na jakiej podstawie uznał, iż twierdzenie o winie oskarżonej (niezależnie
IV KS 7/25
5
od tego, czy opiera się ono na odmiennej interpretacji dotychczas
przeprowadzonych dowodów, czy też jest ono wynikiem dopuszczenia przez sąd
ad quem dodatkowych dowodów, uzupełnienia przewodu sądowego i dokonania
oceny dotychczasowego materiału dowodowego w świetle dowodów
dopuszczonych i przeprowadzonych na etapie postępowania odwoławczego) jawi
się jako bezsporne i mające pełne oparcie w przeprowadzonych w sprawie
dowodach (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 października 2023 r., IV KS
26/23, LEX nr 3620731).
W rezultacie, konieczne było uchylenie wyroku Sądu I instancji, skoro
zgodnie z art. 454 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który
został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji
umorzono postępowanie. W takim wypadku kontrola skargowa przeprowadzana
przez Sąd Najwyższy w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 539a k.p.k.
obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania tego przepisu pod kątem spełnienia
warunku, że sąd odwoławczy „nie może skazać oskarżonego”. A zatem Sąd
odwoławczy nie miał możliwości dalszego procedowania w sytuacji, w której uznał, że
zachodzą podstawy do wydania wyroku pogarszającego sytuację prawną oskarżonej. Z
analizy treści uzasadnienia Sądu odwoławczego wynika przy tym, że podstawą uchylenia
wyroku Sądu I instancji nie była wyłącznie sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w
ponownym postępowaniu przed sądem I instancji, a realne przekonanie o konieczności
bezwarunkowego skazania oskarżonej (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18, OSKNKW 2018, z. 11, poz. 73;
wyrok SN z dnia 24 lipca 2019 r., IV KS 30/19, LEX nr 269538).
Nie jest przy tym możliwe ocenienie w trybie skargi wniesionej na podstawie
art. 539a § 1 k.p.k. przez Sąd Najwyższy, czy zaistniały merytoryczne podstawy
określone w art. 454 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego i skazującego – nie
jest bowiem władny na podstawie przepisu art. 539a § 1 k.p.k. do oceniania
materiału dowodowego przedstawionego w sprawie – a tym bardziej oceniania
stopnia społecznej szkodliwości czynu zarzucanego oskarżonej. Analiza sprawy
natomiast nie wykazała, by doszło do naruszenia art. 437 k.p.k. – co jest jedyną
płaszczyzną oceny dokonywanej w trybie przepisu art. 539a § 1 i 3 k.p.k. Na
marginesie można wskazać, że dopuszczalne jest podniesienie zarzutu obrazy prawa
materialnego w postaci art. 115 § 2 k.k. – jednak tylko wtedy, gdy skarżący wykaże,
IV KS 7/25
6
że przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu pominięto okoliczności (lub
okoliczność) wymienione w powołanym wyżej przepisie lub wzięto pod uwagę
okoliczności (lub okoliczność) w nim niewymienione (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 19 lipca 2023 r., I KZ 21/23, LEX nr 3586102). Tak też w
niniejszej sprawie Sąd odwoławczy takie okoliczności wykazał i na nie się powołał.
Mając powyższe na względzie na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
postanowiono jak w części wstępnej postanowienia. Rozstrzygnięcie co do kosztów
postępowania znajduje uzasadnienie w treści art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 2
k.p.k.
[J.J.]
[a.ł]
