IV KS 1/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 12 marca 2025 r.
SSN Piotr Mirek
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 12 marca 2025 r.,
w sprawie S. B.
oskarżonego z art. 286 § 1 k.k. i in.
skargi obrońcy
na wyrok sądu odwoławczego - Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt II AKa 201/24,
uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach
z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt IV K 187/21,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić skargę,
2. obciążyć oskarżonego kosztami
skargowego.
sądowymi
postępowania
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Gliwicach, wyrokiem z dnia 18 października 2023 r., sygn.
akt IV K 187/21, uniewinnił oskarżonego S. B. od popełnienia zarzucanych mu
przestępstw, polegających na tym, że:
1. działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru,
w dniach 13 marca 2017 r., 15 marca 2017 r., 12 kwietnia 2017 r., 6 lipca 2017
r., 30 sierpnia 2017 r., 20 października 2017 r., w R. , w celu osiągnięcia
korzyści majątkowej, jako pełnomocnik C. Sp. z o.o. z siedzibą w M. ,
IV KS 1/25
2
doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia przez Prezesa oraz członków
Zarządu K. S.A. z siedzibą w R. mieniem tej spółki w łącznej kwocie 627.050,11
zł poprzez wprowadzenie w błąd co do możliwości i zamiaru wywiązania się z
umów polegających na doprowadzeniu do wykonywania przez K. S.A.
kontraktów handlowych w Iranie, wykonania tłumaczenia kart katalogowych
produktów K. S.A. na język arabski i perski, uzyskania koncesji na obrót
towarami w Iraku, pozyskania dla K. S.A. zamówienia na przeprowadzenie
badan laboratoryjnych na rzecz podmiotów w Iraku, tj. czynu z art. 286 § 1 k.k.
w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.;
2. w dniu 15 października 2018 r. w R. , w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,
działając jako pełnomocnik C. Sp. z o.o., doprowadził do niekorzystnego
rozporządzenia przez Prezesa oraz członków Zarządu K. S.A. z siedziba w R.
mieniem tej spółki w kwocie 255.060,23 zł, poprzez wprowadzenie w błąd co do
możliwości i zamiaru wywiązania się z umowy polegającej na zobowiązaniu się
do wykonania umów zawartych z K. S.A. w dniach 15 marca 2017 r., 12
kwietnia 2017 r., 6 lipca 2017 r., 30 sierpnia 2017 r., 20 października 2017 r.
poprzez spółkę K. s.r.o. zarejestrowaną w Czechach po uiszczeniu przez tę
spółkę opłaty rejestracyjnej w ww. kwocie w Iranie, którą to opłatę w imieniu C.
sp. z o.o. zobowiązał się zwrócić K. S.A. w terminie 5 dni od jej uiszczenia, tj.
czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.;
3. w czasie bliżej nieustalonym, nie wcześniej niż 15 marca 2017 r. i nie później niż
15 października 2018 r., w R. , w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,
doprowadził B. K. do niekorzystnego rozporządzenia swoim mieniem w kwocie
30.000 dolarów amerykańskich poprzez wprowadzenie go w błąd co do
możliwości i zamiaru wywiązania się z umowy pożyczki z przeznaczeniem na
cele przyspieszenia realizacji kontraktu, który miał zawrzeć za jego
pośrednictwem K. S.A. z siedzibą w R. z kontrahentami w Iranie oraz Iraku, tj.
czynu z art. 286 § 1 k.k.
Powyższy wyrok został zaskarżony przez prokuratora, w całości, na
niekorzyść oskarżonego. Skarżący zarzucił mu obrazę przepisów postępowania, a
to art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k., polegającą na niezgodnej ze wskazaniami
IV KS 1/25
3
wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego ocenie zebranego w sprawie materiału
dowodowego poprzez:
1. pominięcie takich okoliczności jak: charakter umów zawieranych przez K. S.A. z
C. Sp. z o.o. jako umów o osiągniecie określonego rezultatu, zawartego w tych
umowach bardzo krótkiego terminu zwrotu zainwestowanych przez
pokrzywdzoną pieniędzy (w jednym wypadku 5 dni), nieuzasadnionego
przeniesienia siedziby oddziału zagranicznego C. Sp. z o.o. E. do miasta S. w
czerwcu 2020 r.;
2. odniesienie zasad profesjonalizmu w obrocie gospodarczym wyłącznie do
pokrzywdzonej, która nie miała żadnego doświadczenia w działaniu na rynkach
krajów Bliskiego Wschodu, kiedy to oskarżony przedstawiał się pokrzywdzonej
jako profesjonalista, znawca rynku irańskiego i irackiego posiadającego tam
liczne kontakty;
3. uznanie za fakt notoryjnie znany, że w okresie relewantnym dla sprawy nie było
możliwości przedstawienia jakichkolwiek dokumentów wskazujących na
przystąpienie do realizacji zawartych umów, a w szczególności tłumaczenia kart
katalogowych z uwagi na działania militarne w tym rejonie, kiedy w
rzeczywistości faktem notoryjnie znanym jest to, że w owym czasie możliwe
było przedstawienie dokumentów zarówno za pośrednictwem poczty jak również
Internetu, a nadto usługa tłumaczenia kart katalogowych na język arabski lub
perski jest zupełnie oderwana od tych okoliczności i mogła być wykonana z
powodzeniem w każdym miejscu;
4. uznanie za wiarygodne wyjaśnień oskarżonego, które tylko w ogólnym zrębie
odpowiadają faktom, w szczególności z powodu pominięcia takich okoliczności,
które wynikają ze słusznie uznanych za wiarygodne zeznań świadków oraz
wydruków korespondencji, że oskarżony w trakcie realizacji umów i przed
zawarciem kolejnych – związanych z dodatkowym wynagrodzeniem – zapewniał
pokrzywdzoną, że już otrzymał/posiada część pieniędzy od kontrahentów
zagranicznych lub nawet dokonał ich przelewu, oraz uwzględnienie w całości
argumentacji oskarżonego odnośnie trudności w wykonaniu umowy z uwagi na
wprowadzenie sankcji gospodarczych na Iran bez szerszej analizy tego
zagadnienia, a prima facie pominięcia, ze sankcje tego rodzaju zostały
IV KS 1/25
4
wprowadzone w dniu 6 sierpnia 2018 r., kiedy to większość umów została
zawarta jeszcze w 2017 r. i nigdy nie przedstawiono żadnych dokumentów
wskazujących na choćby przystąpienie do ich realizacji,
co doprowadziło Sąd do błędu w ustaleniach faktycznych, stanowiących podstawę
orzeczenia, mającego wpływ na jego treść, poprzez uznanie, że w świetle
ujawnionego materiału dowodowego niezasadne jest przyjęcie, aby S.B., działając
umyślnie, w celu osiągnięcie korzyści majątkowej, wprowadził pokrzywdzoną w
błąd co do możliwości i zamiaru wywiązania się z zaciągniętych zobowiązań i w ten
sposób doprowadził pokrzywdzoną do niekorzystnego rozporządzenia swoim
mieniem, kiedy w rzeczywistości całokształt materiału dowodowego zebranego w
sprawie jednoznacznie prowadzi do wniosku przeciwnego.
Mając na względzie powyższe zarzuty prokurator wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gliwicach do
ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt II AKa 201/24, Sąd
Apelacyjny w Katowicach uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gliwicach.
Skargę na powyższy wyrok wniósł obrońca oskarżonego, zaskarżając go w
całości i podnosząc zarzut naruszenia prawa procesowego, a to art. 437 § 2 k.p.k.
w zw. z art. 545 k.p.k. poprzez:
a. błędne uznanie, że sama ponowna ocena dowodów może stanowić podstawę
uchylenia wyroku do ponownego rozpoznania, podczas gdy nie jest wymieniona
w podstawach wskazanych w przepisie art. 437§ 2 k.p.k. i nie mieści się w
katalogu zamkniętym podstaw wyroku kasatoryjnego, przy jednoczesnym
stwierdzeniu przez Sąd odwoławczy przedwczesności wyroku uniewinniającego
(str. 4 uzasadnienia) wobec naruszeń art. 7 k.p.k. i potrzebie przeprowadzenia
niektórych, wskazanych przez Sąd odwoławczy dowodów, o których mowa w
części uzasadnienia 5.3.2, co świadczy co najmniej o pochopności uchylenia
wyroku uniewinniającego i zaniechaniu przeprowadzenia sugerowanych
dowodów przez Sąd drugiej instancji przed wydaniem rozstrzygnięcia;
IV KS 1/25
5
b. błędne uznanie, że w sprawie zachodzą podstawy do przeprowadzenia na nowo
przewodu sądowego w całości, podczas gdy Sąd odwoławczy wskazał de facto
jedynie na potrzebę złożenia dodatkowych wyjaśnień przez oskarżonego i
przesłuchanie jego żony w zakresie wątpliwości Sądu odwoławczego oraz o
ewentualne zwrócenia się o informacje do trzech wskazanych podmiotów, co
świadczy konieczność przeprowadzenia dowodów jedynie w ograniczonym
zakresie, którego Sąd odwoławczy zaniechał wydając przedwczesne
orzeczenie.
Wskazując na powyższe uchybienia skarżący wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach
do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Wbrew
sformułowanemu w skardze zarzutowi, Sąd odwoławczy, uchylając wyrok Sądu
pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, nie dopuścił
się obrazy art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k.
W obowiązującym obecnie modelu postępowania odwoławczego zasadą jest
merytoryczne orzekanie w postępowaniu apelacyjnym, które doznaje ograniczenia
w ściśle określonych wypadkach wskazanych w art. 437 § 2 k.p.k. Jednym z tych
wypadków jest zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. W przypadku wyroku
uniewinniającego, co do którego zakaz ten wyklucza odmienne orzekanie co do
istoty przez sąd drugiej instancji, możliwość wydania orzeczenia kasatoryjnego
zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w wyniku usunięcia stwierdzonych
uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt
1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu
prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) -
stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na
przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Patrząc z tej perspektywy na
rozstrzygnięcie kasatoryjne Sądu odwoławczego, stwierdzić trzeba, że Sąd
Apelacyjny spełnił ciążące na nim obowiązki. Lektura uzasadnienia zaskarżonego
wyroku nie daje podstaw do twierdzenia, że przeprowadzona przez Sąd
IV KS 1/25
6
odwoławczy kontrola instancyjna była nierzetelna. To, że nie wyrażono w nim
wprost konieczności uznania winy oskarżonego i wydania wyroku skazującego, nie
oznacza, że wyrok Sądu Okręgowego uchylono z innego powodu niż niemożność
skazania w postępowaniu odwoławczym oskarżonego, który został uniewinniony w
pierwszej instancji. Zauważyć zresztą trzeba, że takie wskazanie nie byłoby
wiążące, gdyż przekonanie Sądu drugiej instancji o istnieniu podstaw do wydania
wyroku skazującego, co w postępowaniu odwoławczym nie jest dopuszczalne ze
względu na zakaz z art. 454 § 1 k.p.k., nie wyklucza wydania po ponownym
przeprowadzeniu postępowania przez Sąd pierwszej instancji wyroku
uniewinniającego. Wobec tego, że przyczyną uchylenia wyroku Sądu pierwszej
instancji była wadliwość oceny materiału dowodowego skutkująca dokonaniem
błędnych ustaleń faktycznych, poglądy wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego
wyroku nie mogą ograniczać swobody Sądu pierwszej instancji w ocenie materiału
dowodowego i determinować treści ustaleń stanowiących podstawę faktyczną jego
rozstrzygnięcia. Wynika to wprost z treści art. 442 § 3 k.p.k., w którym wyraźnie
stwierdzono, że wskazania sądu odwoławczego co do dalszego postępowania nie
mogą dotyczyć sposobu oceny poszczególnych dowodów.
O tym, że Sąd odwoławczy wykazał, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała
przyczyna uchylenia orzeczenia określona w art. 454 § 1 k.p.k. świadczy nie tylko
zaznaczenie tego przepisu w formularzu uzasadnienia zaskarżonego wyroku, ale
jednoznaczna w swej wymowie argumentacja Sądu odwoławczego. W pisemnych
motywach swojego rozstrzygnięcia Sąd odwoławczy przedstawił wywód, który
doprowadził go do wniosku, że uniewinnienie oskarżonego od popełnienia
zarzucanych mu czynów jest niezasadne. Analiza całości treści uzasadnienia
zaskarżonego wyroku nie pozostawia wątpliwości, że tym co zdecydowało o
kasatoryjnym rozstrzygnięciu Sądu odwoławczego był nieakceptowalny dla tego
Sądu wynik przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji oceny dowodów w
postaci błędnych ustaleń faktycznych i własna ocena materiału dowodowego,
prowadząca Sąd odwoławczy do wniosku, że daje on podstawę do wydania w
stosunku do oskarżonego wyroku skazującego. W obszernym, szczegółowym i
rzeczowym wywodzie przedstawionym w pkt 3.1. uzasadnienia zaskarżonego
wyroku zawarto szereg argumentów, wskazujących nieomal wprost, że w ocenie
IV KS 1/25
7
Sądu odwoławczego oskarżony dopuścił się realizacji znamion zarzucanych mu
przestępstw i obalających zdaniem Sądu odwoławczego wiarygodność wersji
zdarzeń lansowanej przez oskarżonego, a przyjętej bezrefleksyjnie przez Sąd
pierwszej instancji. W tej kwestii stanowisko Sądu odwoławczego zostało wyrażone
w sposób zgodny z regułami postępowania karnego. Odnosząc się w tym miejscu
do wyrażonych w uzasadnieniu skargi zastrzeżeń dotyczących merytorycznej
trafności stanowiska Sądu odwoławczego, stwierdzić trzeba, iż pozostają one bez
znaczenia dla wyniku postępowania skargowego. Dotyczą bowiem problematyki,
która nie jest właściwa postępowaniu prowadzonemu w oparciu o przepisy
rozdziału 55a Kodeksu postępowania karnego. Sąd Najwyższy w tym
postępowaniu nie jest uprawniony do badania i merytorycznej oceny słuszności
stanowiska Sądu odwoławczego w przedmiocie odpowiedzialność oskarżonego i
do jego kompetencji nie należy orzekanie co do istoty sprawy.
Zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na
wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1 k.p.k., ogranicza się do
zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do
wydania orzeczenia kasatoryjnego. W przypadku powołania się przez sąd
odwoławczy na regułę ne peius z art. 454 § 1 k.p.k., kontrola skargowa obejmuje
ocenę prawidłowości wykazania przez sąd drugiej instancji, że wyniki
przeprowadzonej przez niego kontroli instancyjnej dają podstawy do wydania
wyroku skazującego, co jednak nie jest dopuszczalne w instancji odwoławczej z
uwagi na zakaz zawarty w wymienionym wyżej przepisie.
Zaskarżonego orzeczenia nie można uznać za przedwczesne z powodu
wskazania przez Sąd odwoławczy na konieczność przeprowadzenia na nowo
przewodu w całości, mimo że – jak podniesiono w skardze – Sąd Apelacyjny uznał
za konieczne uzupełnienie materiału dowodowego jedynie w ograniczonym
zakresie. Pojęcie przewodu sądowego nie jest tożsame z postępowaniem
dowodowym, a konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości jest
naturalną konsekwencją uchylenia wyroku uniewinniającego z powodu zakazu
określonego w art. 454 § 1 k.p.k.
IV KS 1/25
8
Niezasadnym jest podnoszenie w skardze, że ponowna ocena dowodów nie
może stanowić podstawy uchylenia wyroku, gdyż nie jest wymieniona w
podstawach wskazanych w art. 437 § 2 k.p.k. Taka interpretacja podstaw orzekania
kasatoryjnego jest nieuprawnionym uproszczeniem. W rozpoznawanej przez Sąd
Apelacyjny sprawie, o wadliwości rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji nie
decydowały braki postępowania dowodowego, czego zresztą nie podnoszono w
apelacji, czy też stwierdzenie takich naruszeń prawa procesowego, które
skutkowały nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą
potrzebę powtórzenia wszystkich czynności procesowych składających się na
przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji, lecz wadliwie przeprowadzona przez
Sąd Okręgowy ocena zgromadzonych dowodów, co miało skutkować dokonaniem
błędnych ustaleń faktycznych. Jest zatem rzeczą oczywistą, że w takiej sytuacji
celem przekazania sprawy do ponownego rozpoznania jest przeprowadzenie przez
Sąd pierwszej instancji ponownej oceny dowodów.
Niczego w ocenie prawidłowości zaskarżonego wyroku nie zmienia fakt
zawarcia w jego uzasadnieniu zaleceń dotyczących uzupełnienia postępowania
dowodowego. Stanowisko Sądu odwoławczego przedstawione w pkt 5.3.2.
uzasadnienia jego wyroku nie świadczy o dostrzeżeniu braków dowodowych
uniemożliwiających rozstrzygnięcie kwestii odpowiedzialności oskarżonego.
Przekonuje o tym chociażby uwzględnienie przez Sąd odwoławczy uprawnień
procesowych przysługujących oskarżonemu i jego żonie – jako świadkowi, a także
pozostawienie w gestii Sądu pierwszej instancji decyzji co do przeprowadzenia
pozostałych sugerowanych przez Sąd Apelacyjny dowodów.
sentencji. Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy postanowił, jak w
[J.J.]
[a.ł]
IV KS 1/25
9
