IV KO 132/22
POSTANOWIENIE
Dnia 27 marca 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Kala
w sprawie B. M.
skazanego za czyn z art. 197 § 3 pkt 2 k.k. w zw. z § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 marca 2023 r.
kwestii przyjęcia wniosku skazanego o wznowienie postępowania zakończonego
prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt II AKa 462/15,
utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku – Białej
z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt III K 57/14
na podstawie art. 545 § 3 k.p.k.
p o s t a n o w i ł
odmówić przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania wobec
jego oczywistej bezzasadności.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt III K 57/14, Sąd Okręgowy w
Bielsku-Białej uznał B. M. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 197 § 3 pkt 2
k.k. w zw. z § 2 k.k. w zw. z art.64 § 1 k.k. i za to skazał go na karę 6 lat
pozbawienia wolności określając, na podstawie art. 62 k.k., że ww. powinien ją
odbywać w zakładzie karnym typu zamkniętego dla recydywistów penitencjarnych
w systemie terapeutycznym dla skazanych za przestępstwo popełnione w związku
z zaburzeniami preferencji seksualnych. Ponadto na mocy art. 93g § 3 k.k. orzekł
wobec oskarżonego środek zabezpieczający w postaci pobytu po odbyciu kary
pozbawienia wolności w zakładzie psychiatrycznym dla sprawców preferencyjnych
IV KO 132/22
2
przestępstw przeciw wolności seksualnej, z zaburzeniami osobowości, a na
podstawie art. 41 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz zbliżania się do
pokrzywdzonej I. M. na odległość mniejszą niż 100 metrów na okres 5 lat. Wyrok
zawiera również rozstrzygnięcia w przedmiocie zaliczenia oskarżonemu na poczet
orzeczonej kary pozbawienia wolności okresu rzeczywistego pozbawienia wolności
w sprawie oraz w przedmiocie kosztów procesu (k.2150-2151).
Po rozpoznaniu apelacji wywiedzionej przez obrońcę skazanego od tego
orzeczenia, Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 10 grudnia 2015 r.,
sygn. akt II AKa 462/15, utrzymał je w mocy (k. 2442).
Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt 194/16, Sąd
Najwyższy oddalił jako oczywiście bezzasadną kasację wywiedzioną przez obrońcę
skazanego od ww. wyroku Sądu Apelacyjnego (k. 2688).
Pismami z dnia 19 grudnia 2022 r. oraz 23 stycznia 2023 r. uzupełnionymi –
w odpowiedzi na wezwanie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2022 r. (k. 26 – 28)
- pismem z dnia 2 marca 2023 r., skazany B. M. wniósł o wznowienie
postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sąd Apelacyjnego w
Katowicach z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt II AKa 462/15. Jako podstawy, w
oparciu o które domaga się wznowienia postępowania, skazany wskazał fakt, że w
ww. postępowaniu dopuszczono się przestępstwa (art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.) oraz
okoliczność, że sąd błędnie nie zastosował w wyroku art. 31 § 1 i 2 k.k., nie
uwzględnił okoliczności łagodzących i błędnie przyjął okoliczności wpływające na
obostrzenie kary. Skarżący podał nadto że „są nowe okoliczności, świadkowie
nieznani dotychczas sądowi” (R. M., D. M.), „na okoliczność, iż w przeddzień dnia
oraz w kolejny dzień, gdzie miało dojść niby do przestępstwa, nie opuszczał i był
obecny w miejscu zamieszkania, tj. B. ul. […] Wskazał także, że dowiedział się z
Komisariatu w Policji w B., że w miejscowości tej jest osoba podobna do niego,
która – w ocenie skazanego - mogła popełnić przestępstwo. Rozmawiał o tym z
dzielnicowym Komisariatu Policji w B., który powinien być przesłuchany.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Złożony przez skazanego wniosek o wznowienie postępowania nie mógł
zostać przyjęty.
IV KO 132/22
3
Zgodnie bowiem z art. 545 § 3 k.p.k., sąd orzekając jednoosobowo, odmawia
przyjęcia wniosku niepochodzącego od osoby wymienionej w § 2 art. 545 k.p.k.
(czyli prokuratora, adwokata, radcy prawnego albo radcy Prokuratorii Generalnej
Rzeczypospolitej Polskiej), bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych,
jeżeli z treści wniosku, w szczególności odwołującego się do okoliczności, które
były już rozpoznawane w postępowaniu o wznowienie postępowania, wynika jego
oczywista bezzasadność. Na postanowienie o odmowie przyjęcia wniosku
przysługuje zażalenie do tego samego sądu, orzekającego w składzie trzech
sędziów.
Pod pojęciem „oczywistej bezzasadności wniosku” należy rozumieć (poza
sytuacją wymienioną wprost w powołanym przepisie, a związaną ze swoistym
stanem rei iudicatae) takie przypadki, w których w rzeczonym wniosku, jako
przyczynę wznowienia postępowania wskazano okoliczność niemieszczącą się w
ustawowych podstawach wznowienia postępowania, albo też w ogóle nie podano
żadnych podstaw wznowienia. Oczywiście bezzasadny jest również wniosek, w
którym co prawda formalnie odwołano się do wskazanej w kodeksie postępowania
karnego podstawy wznowieniowej, ale nie wyeksponowano konkretnych
okoliczności przemawiających za wznowieniem postępowania albo przywołano
okoliczności, które w powołanej podstawie wznowieniowej ewidentnie się nie
mieszczą. Z ostatnio opisaną sytuacją mieliśmy do czynienia w przedmiotowej
sprawie.
Po pierwsze, zgodnie z przepisem art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 541
k.p.k., aby wniosek o wznowienie postępowania oparty na podstawie propter falsa
mógł okazać się skuteczny wnioskodawca musiałby wykazać nie tylko to, że w
związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa i istnieje uzasadniona
podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia (art. 540 § 1
pkt 1 k.p.k.), ale nadto potwierdzić fakt popełnienia przestępstwa prawomocnym
wyrokiem skazującym (art. 541 k.p.k.) lub orzeczeniem wskazującym, że
rozstrzygnięcie takie nie może zapaść z powodu przyczyn wymienionych w art. 17
§ 1 pkt 3-11 lub w art. 22 k.p.k. Przepis art. 541 § 2 k.p.k. wyraźnie stanowi bowiem,
że wniosek o wznowienie postępowania oparty na podstawie z art. 540 § 1 pkt 1
k.p.k. powinien wskazywać wyrok skazujący lub orzeczenie zapadłe w
IV KO 132/22
4
postępowaniu karnym, stwierdzające niemożność wydania wyroku skazującego. W
przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, by tego rodzaju orzeczenie
kiedykolwiek zapadło.
Odnosząc się natomiast do podstawy wznowieniowej propter nova (art. 540
§ 1 pkt 2 lit. a i b k.p.k.) należy wskazać, że po zmianach wprowadzonych do
kodeksu postępowania karnego, które weszły w życie w dniu 1.07.2015 r., nowe
fakty lub dowody stanowiące podstawę wznowienia muszą być uprzednio nieznane,
nie tylko sądowi, ale również stronie. Oznacza to, że wnioskodawca, który powołuje
się na ww. podstawę, zobowiązany jest wskazać, że owe fakty lub dowody nie były
znane ani jemu ani sądowi przed datą uprawomocnienia się orzeczenia. Trzeba
także pamiętać, że wznowienie w oparciu o ww. podstawę może nastąpić tylko
wówczas, gdy treść nowego dowodu lub faktu, konfrontowana z pozostałym
materiałem, który był podstawą dowodową kwestionowanego rozstrzygnięcia,
stwarza przypuszczenie, że podsądnego skazano mimo, że nie popełnił on czynu
albo czyn jego nie stanowił przestępstwa lub nie podlegał karze, skazano go za
przestępstwo zagrożone karą surowszą albo nie uwzględniono okoliczności
zobowiązujących do nadzwyczajnego złagodzenia kary albo też błędnie przyjęto
okoliczności wpływające na nadzwyczajne obostrzenie kary,
Ciężar
uprawdopodobnienia zasadności wniosku o wznowienie postępowania spoczywa
przy tym na wnioskodawcy, a to z uwagi na fakt, że prawomocnym wyrokiem
skazującym zostało przecież obalone domniemanie niewinności. Nie wystarczy
zatem samo powoływanie się przez autora wniosku na nowy fakt czy dowód.
Wnioskodawca powinien przedstawić co najmniej tzw. dowód swobodny
świadczący o błędności skazania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15
kwietnia 2008 r., II KO 84/07). Postępowanie wznowieniowe nie służy bowiem
prowadzeniu na nowo kontroli ustaleń i ocen prawnych dokonanych w ramach
zwykłego toku instancji. Uruchomienie tego postępowania może nastąpić tylko w
wypadku przedstawienia sądowi konkretnych i poddających się weryfikacji faktów
oraz dowodów potwierdzających, że dotychczasowe rozstrzygnięcie było błędne, a
postępowanie powinno zostać ponowione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 7 grudnia 2020 r., V KZ 55/20). Nowe fakty lub dowody, aby stały się podstawą
wznowienia, muszą zatem wskazywać na wysokie prawdopodobieństwo błędności
IV KO 132/22
5
prawomocnego wyroku, a więc – mając na uwadze przywołaną przez autora
wniosku argumentację – na realną możliwość uniewinnienia względnie skazania za
inne, zagrożone łagodniejszą karą przestępstwo. Innymi słowy, muszą w sposób
wiarygodny podważać ustalenia faktyczne przyjęte w prawomocnie zakończonym
postępowaniu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2014 r., III
KO 20/14).
Na takie fakty lub dowody skazany w sposób oczywisty nie wskazał. W
szczególności za takie wskazanie nie może być uznane zgłoszenie potrzeby
przesłuchania w charakterze świadka dzielnicowego Komisariatu Policji w B., co
uzasadniono ogólnikowym stwierdzeniem, że skazany dowiedział się, że w B. „jest
osoba podobna do niego, która mogła popełnić przestępstwo” (na co miał
wskazywać fakt, że policjanci z Komisariatu Policji w B. otrzymali informację, że
przebywa on na wolności i go widziano). Jeśli chodzi natomiast o dowód z zeznań
świadków R. M. i D. M. to pomijając fakt, że skazany nie zaznaczył, by te dowody
nie były wcześniej znane i jemu, to proste wskazane na ww. świadków i okoliczność,
jaką mieliby potwierdzić, nie może być uznane za przedstawienie co najmniej tzw.
dowodu swobodnego, świadczącego o błędności skazania. Co więcej oświadczenia
skazanego w kwestii „nowych faktów lub dowodów” nie mogą być uznane za
wskazujące na wysokie prawdopodobieństwo błędności prawomocnego wyroku,
jeśli wziąć pod uwagę skrupulatne analizy sądu pierwszej instancji co do kwestii
miejsca przebywania oskarżonego w chwili popełnienia przestępstwa (s. 10 – 14
uzasadnienia wyroku sadu pierwszej instancji). Wnioskodawca nie dostrzega
również sprzeczności, jaka występuje pomiędzy jego twierdzeniem, że w dniu
popełnienia przestępstwa i dzień wcześniej „nie opuszczał i był obecny w miejscu
swojego zamieszkania, tj. w B. ”, a jego wyjaśnieniami składanymi w toku
postępowania, którego wznowienia się domaga („na co dzień przebywam w
noclegowni przy ul. […]. Przebywam tam od sierpnia 2013 r. Nocuję tam, trzymam
tam swoje rzeczy osobiste, ubrania. Ja co dzień wychodzę z noclegowni, idę na
autobus nr 10, jadę do rodziców, którzy mieszkają w M. ul. […]. Wsiadam na ul. […]
i jadę bezpośrednio do rodziców, nie przesiadam się. Z noclegowni wychodzę o
7.30, autobus mam o 7.55 i tak jeżdżę od poniedziałku do niedzieli. Czasami
IV KO 132/22
6
zdarza się, że jak przyjedzie do rodziców ktoś z rodzeństwa to zostaję w
noclegowni” – k. 51).
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, kierując się treścią art. 545 § 3 k.p.k.,
odmówił przyjęcia osobistego wniosku skazanego o wznowienie postępowania, bez
podjęcia działań zmierzających do usunięcia braków formalnych, z uwagi na
oczywistą bezzasadność tego wniosku.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w części dyspozytywnej
postanowienia.
