IV KO 121/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 13 marca 2025 r.
SSN Jacek Błaszczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jarosław Matras
SSN Zbigniew Puszkarski
w sprawie K. B.
skazanego z art. 286 § 1 k.k. i inne
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 13 marca 2025 r.,
wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania zakończonego
prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 lipca 2021 r.,
sygn. akt II AKa 501/19, utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w
Katowicach z dnia 27 maja 2019 r., sygn. akt XXI K 241/15,
na podstawie art. 544 § 2 i § 3 k.p.k. w zw. z art. 540b § 2 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić wniosek;
2. obciążyć skazanego kosztami
wznowieniowego.
sądowymi
postępowania
Jarosław Matras
Jacek Błaszczyk
Zbigniew Puszkarski
UZASADNIENIE
W dniu 28 października 2024 r., do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek
obrońcy K. B. – adw. A. S. , z dnia 17 października 28 października 2024 r. o
wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt II AKa 501/19, utrzymującym w
IV KO 121/24
2
mocy wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 maja 2019 r., sygn. akt XXI
K 241/15, na podstawie którego K. B. został skazany na karę 1 roku i 6 miesięcy
pozbawienia wolności.
Jako podstawę wznowienia postępowania obrońca wskazała art. 540b § 1
pkt.1 k.p.k., art. 542 § 1 k.p.k., art. 544 § 2 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o wznowienie postępowania nie jest zasadny.
Zgodnie z treścią art. 540b § 1 k.p.k. postępowanie sądowe zakończone
prawomocnym orzeczeniem można wznowić na wniosek oskarżonego, złożony w
terminie zawitym miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o zapadłym wobec
niego orzeczeniu, jeżeli sprawę rozpoznano pod nieobecność oskarżonego,
któremu nie doręczono zawiadomienia o terminie posiedzenia lub rozprawy albo
doręczono je w inny sposób niż osobiście, gdy wykaże on, że nie wiedział o
terminie oraz o możliwości wydania orzeczenia pod jego nieobecność.
Natomiast, stosownie do unormowania z art. 540b § 2 k.p.k., przepisu § 1
(art. 540b k.p.k.) nie stosuje się w wypadkach, o których mowa w art. 133 § 2 k.p.k.,
art. 136 § 1 k.p.k. oraz art. 139 § 1 k.p.k., a także jeżeli w rozprawie lub
posiedzeniu uczestniczył obrońca.
W przypadku skazanego K. B. doręczenia zawiadamiające o
poszczególnych czynnościach procesowych w postępowaniu sądowym były
dokonywane w trybie określonym w art. 133 § 2 k.p.k. i art. 139 § 1 k.p.k., a więc -
jako prawidłowe - wywołały określone skutki procesowe, tym samym ziściła się
jedna z negatywnych przesłanek wznowienia postępowania, a określonych w
przepisie art. 540b § 2 k.p.k.
W toku postępowania przygotowawczego w trakcie przesłuchania w
charakterze podejrzanego K. B. wskazał jako adres do doręczeń: XX-XXX . ul. C. u
H. i A. W.. Taki adres podejrzany wskazał w obecności swojej obrońcy z wyboru
adw. K. W., która była obecna w trakcie przeprowadzanej czynności procesowej (k.
IV KO 121/24
3
5606, tom XXIX). W trakcie tego przesłuchania K. B. złożył wniosek o skazanie go
bez przeprowadzania rozprawy.
Przepis art. 133 § 2 k.p.k. przewiduje, że w wypadku przesłania pisma za
pośrednictwem operatora pocztowego i niemożliwości jego doręczenie w sposób
wskazany w art. 132 k.p.k. (do rąk własnych albo za pośrednictwem dorosłego
domownika, administracji domu, dozorcy lub sołtysa) doręczający umieszcza
zawiadomienie w skrzynce do doręczania korespondencji bądź na drzwiach
mieszkania adresata lub w innym widocznym miejscu ze wskazaniem, gdzie i kiedy
pismo pozostawiono oraz, że należy je odebrać w ciągu 7 dni; w razie
bezskutecznego upływu tego terminu, należy czynność zawiadomienia powtórzyć
jeden raz. W wypadku dokonania tych czynności pismo uznaje się za doręczone.
Z kolei, stosownie do treści art. 139 § 1 k.p.k., jeżeli strona, nie podając
nowego adresu, zmienia miejsce zamieszkania lub nie przebywa pod wskazanym
przez siebie adresem, w tym także z powodu pozbawienia wolności w innej sprawie,
pismo wysłane pod tym adresem uważa się za doręczone. Dotyczy to także strony,
która zgłosiła wniosek o dokonywanie doręczeń na adres oznaczonej skrytki
pocztowej i nie zawiadomiła organu o zmianie tego adresu lub zaprzestaniu
korzystania z niego.
Obie te sytuacje zmaterializowały się w niniejszej sprawie.
Wysyłane do K. B. pisma w sprawie wysyłano na wskazany powyżej adres
do doręczeń – wskazany przez samego skazanego.
Doręczenie zawiadomienia o rozprawie przed Sądem pierwszej instancji
wraz z aktem oskarżenia okazało się - pomimo podejmowanych dwukrotnie prób i
pozostawiania wezwania w drzwiach, nieskuteczne (k. 6197, t. XXXII), co w sposób
dostateczny uprawdopodobniało wystąpienie sytuacji o jakiej mowa w przepisie art.
139 § 1 k.p.k. W toku kolejnych, licznych terminów rozprawy stwierdzano, że
oskarżony K. B. nie stawił się, ale uznawano, że został prawidłowo o terminie
powiadomiony. Nie stawiała się także jego obrońca, powiadomiona o terminie
rozprawy.
IV KO 121/24
4
Wymieniony nie odbierał również kierowanej do niego w toku postępowania
okołoinstancyjnego i apelacyjnego korespondencji (k. 8262, k. 8333, t. XLIII; k.
8501, t. XLIV), a jak wynika z treści dokumentacji zawartej w aktach sprawy
każdorazowo dopełniano w tych wypadkach wymagań określonych w ustawie (art.
133 § 2 k.p.k.).
W protokole rozprawy odwoławczej w dniu 15 lipca 2021 r. (k. 8504 – 8504v.)
zapisano: Nie stawił się oskarżony K. B. – przesyłka nie podjęta w terminie,
podwójnie awizowana, prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy.
W tym stanie rzeczy uznać należy, że nastąpiło skuteczne wyłączenie
możliwości wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 540b § 1 k.p.k. w
związku z zaistnieniem okoliczności wskazanych w § 2 tego przepisu. Zasady tej,
jak słusznie wskazał prokurator w pisemnej odpowiedzi na wniosek o wznowienie
postępowania, nie znosi fakt, że ówczesny obrońca o nowym miejscu zamieszkania
skazanego wiedział, nie zawiadamiając jednak Sądu rozpoznającego sprawę. Sam
obrońca w uzasadnieniu wniosku o wznowienie stwierdził (s. 6): „Podnieść należy,
iż wprawdzie doręczenia w przedmiotowej sprawie następowały w trybie art. 139
par. 1 k.p.k. jednakże Skazany podał nowy adres zamieszkania swojej ówczesnej
obrońcy, która to zaniechała powiadomienia o tym fakcie organów prowadzących
postępowanie...”. Obrońca wskazał we wniosku o wznowienie, że skazany „liczył”
na to, że jego ustanowiony wtedy obrońca przekaże organom ścigania dane co do
nowego adresu pobytu, co nie nastąpiło. Zdaniem wnioskodawcy, w takim układzie,
nie powinien mieć wobec K. B. zastosowanie art. 139 § 1 k.p.k. i przewidziana tam
fikcja doręczeń.
Nie jest takie stanowisko trafne, albowiem - wskazując adres do doręczeń
w kraju to oskarżony ma obowiązek sprawdzać dostarczaną na ten adres
korespondencję, licząc się z tym, że w przypadku dwukrotnego awizowania
przesyłki, zostanie ona uznana za prawidłowo doręczoną, ze wszystkimi tego
procesowymi konsekwencjami (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21
grudnia 2021 r., II KK 568/21). Ponadto trudno uznać za przekonujące, aby
oskarżony K. B. , nie miał możliwości bezpośrednio Sądowi podania nowego
IV KO 121/24
5
adresu miejsca zamieszkania, pobytu, czy do doręczeń, i aby był w tym zakresie
ograniczony co do podjęcia niezbędnych i w pełni możliwych do realizacji działań.
Jak wskazano, zgodnie z dyspozycją art. 139 § 1 zd. pierwsze k.p.k., jeżeli
strona, nie podając nowego adresu, zmienia miejsce zamieszkania lub nie
przebywa pod wskazanym przez siebie adresem, w tym także z powodu
pozbawienia wolności w innej sprawie, pismo wysłane pod tym adresem uważa się
za doręczone (fikcja doręczenia pod ostatnio aktualny adres zamieszkania strony).
Wynika stąd, że strona — zmieniając w toku postępowania miejsce zamieszkania
lub pobytu — powinna pomyśleć o zadbaniu (skądinąd we własnym, dobrze
pojętym interesie procesowym), by organ prowadzący postępowanie dysponował
jej aktualnymi danymi adresowymi, a zatem (jeśli chce, żeby pisma były doręczane
na aktualny adres zamieszkania, pobytu czy adres skrzynki pocztowej) musi podać
organowi procesowemu ten nowy i aktualny adres do doręczeń. Jeśli bowiem
strona nie poda nowego miejsca zamieszkania (pobytu, nowego adresu skrzynki
pocztowej) musi się liczyć z tym, że zostanie zastosowany mechanizm fikcji
doręczenia z uwagi na brak aktywności w zakresie bieżącego informowania organu
procesowego o aktualnym adresie do doręczeń. Z treści art. 139 § 1 zd. pierwsze
k.p.k. — interpretowanego w sposób systemowy, tj. z adekwatnym uwzględnieniem
kontekstu normatywnego w którym się znajduje, a więc Rozdziału 15 Doręczenia,
Działu IV Czynności procesowe, ustawy Kodeks postępowania karnego (ale
również brzmienia przepisu art. 75 § zd. pierwsze 1 k.p.k.) wyraźnie wynika, że to
na stronie spoczywa ciężar zatroszczenia się o to, by w razie zmiany adresu, pod
który mają być wysyłane pisma podlegające doręczeniu (zmiany miejsca
zamieszkania czy miejsca pobytu strony), organ procesowy dysponował aktualnymi
danymi adresowymi strony, umożliwiającymi organowi doręczanie pism objętych
obowiązkiem doręczania w taki sposób, by dotarły one do strony, tj. na aktualny
adres zamieszkania czy pobytu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26
lutego 2021 r., IV KZ 7/21).
Brak jest podstaw do podzielania argumentacji obrońcy mającej
usprawiedliwić bierność K. B. , będącego wtedy oskarżonym. Wobec
jednoznacznego stanowiska zajętego w trakcie przesłuchania w toku postępowania
IV KO 121/24
6
przygotowawczego (przyznania się w całości do popełnienia zarzuconych mu
czynów i złożenia wniosku o skazanie go bez przeprowadzenia rozprawy) nie
można też przyjąć, aby K. B. nie wiedział o możliwości wydania wobec niego
orzeczenia pod jego nieobecność (art. 133 § 1 in fine k.p.k.). Brak jest zasadnych
powodów wyłączających moc procesową takiego oświadczenia woli oskarżonego
złożonego w toku prowadzonego przeciwko niemu postępowania, i wynikających z
tego konsekwencji prawnych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11
lipca 2022 r., IV KO 42/22).
Podsumowując powyższe rozważania skonkludować należy, że wprawdzie
sprawę rozpoznano pod nieobecność oskarżonego, jednak możliwość wznowienia
w tej sprawie postępowania karnego wyklucza fakt prawidłowego, tym samym
skutecznego zawiadamiania K. B. o kolejnych terminach rozpraw (w Sądach a quo i
ad quem) w trybie określonym w art. 133 § 2 k.p.k. oraz w art. 139 § 1 k.p.k.
Kierując się wskazanymi względami, postanowiono jak w części
dyspozytywnej postanowienia, obciążając jednocześnie skazanego – stosownie do
treści art. 639 k.p.k. – kosztami postępowania wznowieniowego.
[J.J.]
Jarosław Matras
Jacek Błaszczyk
Zbigniew Puszkarski
