IV KK 93/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 kwietnia 2025 r.
SSN Igor Zgoliński (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marek Siwek
SSN Paweł Kołodziejski
w sprawie A. K. ,
skazanego z art. 284 § 2 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 16 kwietnia 2025 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego
od prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Siemianowicach
Śląskich z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II K 437/24,
uchyla zaskarżony wyrok i
Rejonowemu Siemianowicach
rozpoznania.
sprawę przekazuje Sądowi
Śląskich do ponownego
Paweł Kołodziejski
Igor Zgoliński
Marek Siwek
UZASADNIENIE
A. K. został oskarżony o to, że:
1. w dniu 24 czerwca 2024 r. w S., przy ul. B., dokonał przywłaszczenia
powierzonej mu rzeczy ruchomej w postaci pojazdu B.1 koloru czarnego, nr
IV KK 93/25
2
rej. […]., czym spowodował stratę na kwotę 2000 zł, na szkodę S. M. , przy
czym czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa
opisanego w art. 64 § 1 k.k., tj. o czyn z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1
k.k.,
2. w okresie od dnia 24 czerwca 2024 r. do dnia 16 lipca 2024 r. ukrywał
dokument w postaci dowodu rejestracyjnego o serii i numerze blankietu […]
przypisanego do pojazdu B. koloru czarnego, nr rej. […]., tj. o czyn z art. 276
k.k.
Wyrokiem nakazowym z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II K 437/24, Sąd
Rejonowy w Siemianowicach Śląskich uznał A. K. za winnego popełnienia
zarzuconego mu czynu opisanego w pkt 1, za który skazał go wymierzając określoną
w art. 34 § 1 i 1a pkt 1 k.k. i art. 35 § 1 k.k. karę roku ograniczenia wolności,
polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w
wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym; uznał nadto A. K. za winnego
zarzuconego mu czynu opisanego w pkt 2, za który skazał go wymierzając określoną
w art. 34 § 1 i 1a pkt 1 k.k. i art. 35 § 1 k.k. karę sześciu miesięcy ograniczenia
wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele
społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym, a następnie wymierzył
oskarżonemu karę łączną roku i 4 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na
wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30
godzin w stosunku miesięcznym. Wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron
i stał się prawomocny 31 grudnia 2024 r.
Od tego orzeczenia kasację w trybie art. 521 § 1 k.p.k. wywiódł na niekorzyść
skazanego Prokurator Generalny, zarzucając:
1. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego
procesowego, tj. art. 500 § 1 i 3 k.p.k., polegające na wydaniu wobec A. K. w
dniu 18 grudnia 2024 r. wyroku w postępowaniu nakazowym mimo, iż wina
oskarżonego oraz okoliczności popełnienia zarzuconego mu w akcie
oskarżenia czynu z art. 276 k.k. budziły wątpliwości wobec zaniechania
uwzględnienia w opisie ustawowego znamienia wymienionego występku
„którym nie miał prawa wyłącznie rozporządzać”, co powodowało konieczność
rozpoznania sprawy na rozprawie w celu wyjaśnienia wskazanych wątpliwości
IV KK 93/25
3
i ewentualnego dokonania modyfikacji opisu czynu, a co w efekcie, z rażącym
naruszeniem również art. 504 § 1 pkt 4 k.p.k. doprowadziło do wadliwego
określenia znamion czynu przypisanego przez sąd w wyroku skazującym,
2. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego
materialnego, tj. art. 37a § 1 i 2 k.k., polegające na wymierzeniu za
przestępstwo zakwalifikowane z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., przy
zastosowaniu art. 37a § 1 k.k., kary roku ograniczenia wolności, polegającej
na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w
wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym, podczas gdy z brzmienia art.
37a § 2 k.k. jednoznacznie wynika, że przepisu art. 37a § 1 k.k. nie stosuje się
m.in. do sprawców określonych w art. 64 § 1 k.k.
W konsekwencji tych zarzutów autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Siemianowicach Śląskich do
rozpoznania w postępowaniu zwyczajnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, gdyż zaskarżony wyrok
nakazowy zapadł z rażącym naruszeniem przepisów prawa karnego procesowego
i materialnego wskazanych w petitum tego środka zaskarżenia. Trafnie zwrócił
uwagę skarżący, odwołując się do wybranych judykatów Sądu Najwyższego, na
istotę procedowania w trybie nakazowym. Jest ono dopuszczalne przede wszystkim
wówczas, gdy analiza zebranego w postępowaniu przygotowawczym materiału
dowodowego nie nasuwa wątpliwości co do zasadności oskarżenia. Jest to instytucja
prawa karnego procesowego, zastrzeżona przez ustawodawcę do najbardziej
oczywistych przypadków, w których zebrany materiał dowodowy pozostaje na tyle
jednoznaczny, że uprawnia do kategorycznych wniosków co do winy i okoliczności
popełnienia zarzuconego czynu. Owa kategoryczność dotyczyć musi każdego
aspektu oceny prawnej inkryminowanego zachowania, a więc realizacji przez
oskarżonego wszystkich znamion zarzuconego mu czynu wymienionych w
konkretnym przepisie typizującym dane przestępstwo, jak również wyczerpania
pozostałych warunków odpowiedzialności karnej, ujętych w części ogólnej Kodeksu
IV KK 93/25
4
karnego, gdyż niemożliwe jest dokonywanie w tym trybie zmiany opisu czynu lub jego
kwalifikacji. Przypisany oskarżonemu w wyroku nakazowym czyn powinien
odpowiadać w pełni czynowi przyjętemu przez oskarżyciela w skardze (zob. np.
wyrok SN z dnia 28 lutego 2023 r., I KK 437/22).
Wyrokując w trybie nakazowym Sąd Rejonowy w Siemianowicach Śląskich
nie dostrzegł tego, że w opisie zarzuconego oskarżonemu czynu z art. 276 k.k.
zaniechano uwzględnienia ustawowego znamienia tego występku. W przepisie tym
mowa jest o dokumencie, co do którego sprawca nie posiada prawa wyłącznego
rozporządzania, co nie zostało ujęte w zarzucie. Implikowało to zatem wątpliwości w
rozumieniu art. 500 § 1 i 3 k.p.k. w zakresie winy A. K. i okoliczności popełnienia
tego czynu. Z tej przyczyny zastosowanie trybu nakazowego w niniejszej sprawie nie
było dopuszczalne, ponieważ dopiero po przeprowadzeniu postępowania
dowodowego orzekający sąd winien zweryfikować zasadność zarzutu z art. 276 k.k.
i w przypadku potwierdzenia popełnienia tego czynu uzupełnić jego opis poprzez
przypisanie oskarżonemu, że w okresie od dnia 24 czerwca 2024 r. do dnia 16 lipca
2024 r. ukrywał dokument w postaci dowodu rejestracyjnego o serii i numerze
blankietu […] przypisanego do pojazdu B. koloru czarnego, nr rej. […]., którym nie
miał prawa wyłącznie rozporządzać. Tylko w takim przypadku nie miałaby miejsca
dekompletacja znamion widoczna w opisie czynu. Słusznie podniósł autor kasacji, że
brak tego znamienia stanowił także rażące naruszenie art. 504 § 1 pkt 4 k.p.k., który
stanowi, że wyrok nakazowy powinien zawierać między innymi dokładne określenie
czynu przypisanego oskarżonemu, ze wskazaniem zastosowanych przepisów
ustawy karnej. Wymóg ten rozumieć należy jako obowiązek niepomijania w opisie
czynu żadnego elementu, od którego uzależnione jest uznanie danego zachowania
za bezprawne. Nie jest zatem dopuszczalne skazanie osoby, której nie przypisano
zachowania odpowiadającego określonym w ustawie wszystkim znamionom danego
typu czynu zabronionego (zob. np. wyrok SN z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt V
KK 109/18, wyrok SN z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt II KK 154/21). Choć zawarte w
powyższych judykatach rozważania dotyczą wymogów określonych w art. 413 § 2
pkt 1 k.pk., pozostają one w pełni aktualne również w zakresie obowiązku
dokładnego określenia czynu w postępowaniu nakazowym, zgodnie z art. 504 § 1
pkt 4 k.p.k.
IV KK 93/25
5
Z tych względów nie budzi wątpliwości, że opis zarzuconego oskarżonemu
czynu z art. 276 k.k. nie spełniał ustawowych wymogów określonych w art. 313 § 2
k.p.k., zaś czynu przypisanego przez sąd nie spełniał wymogów określonych w art.
504 § 1 pkt 4 k.p.k.
Nie była to wszelako jedyna stwierdzona wadliwość tego orzeczenia. Drugie z
uchybień dotyczyło orzeczenia o karze za czyn z art. 284 § 2 k.k., którego oskarżony
miał się dopuścić w warunkach określonych w art. 64 § 1 k.k. Na podstawie
nowelizacji - art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks
karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2022.2600), od dnia 1 października 2023
r. przepis art. 37a § 2 otrzymał następujące brzmienie: „przepisu § 1 nie stosuje się
do sprawców określonych w art. 64 § 1 lub do sprawców, którzy popełniają
przestępstwo działając w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu
popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, sprawców przestępstw o
charakterze terrorystycznym i sprawców przestępstwa określonego w art. 178a § 4”.
Przepis tej treści obowiązywał zarówno w dacie czynu - 24 czerwca 2024 r., jak
również w dacie orzekania - 18 grudnia 2024 r. Kwalifikacja prawna zarzuconego A.
K. czynu z art. 284 § 2 k.k. została natomiast prawidłowo uzupełniona o art. 64 § 1
k.k., gdyż faktycznie zachodziły niezbędne ku temu okoliczności. Wyrokiem z dnia 8
marca 2021 r. Sąd Rejonowy w Chorzowie, sygn. akt II K 940/20, uznał bowiem A.
K. za winnego dokonania czynów z art. 278 § 1 k.k. i art. 233 § 1 k.k., za które
wymierzył kary po 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę łączną 10 miesięcy
pozbawienia wolności (k. 97-98). Orzeczoną karę pozbawienia wolności A. K. odbył
w okresie od 22 kwietnia 2023 r. do 13 lutego 2024 r. (k. 99). Oznacza to, że
zastosowanie w niniejszej sprawie wobec A. K. konstrukcji prawnej określonej w art.
37a § 1 k.k. nie było z tego powodu dopuszczalne.
Każde z omówionych wyżej uchybień należało ocenić jako rażące i mające
istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego materialnego
oraz procesowego (art. 523 § 1 k.p.k.), których wystąpienie musiało skutkować
wydaniem orzeczenia kasatoryjnego. Zachodzi aktualnie konieczność
przeprowadzenia przewodu sądowego w niniejszej sprawie, celem wydania
orzeczenia wolnego od stwierdzonych mankamentów.
IV KK 93/25
[J.J.]
[a.ł]
Paweł Kołodziejski
6
Igor Zgoliński
Marek Siwek
