II ZK 67/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Paweł Wojciechowski
Dnia 23 lipca 2026 r.
w sprawie radcy prawnego W. S.
obwinionego o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego z art. 64 ust. 1 ustawy
z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych – dalej powoływanej jako: u.r.p. w zw. z
art. 6 w zw. z art. 11 ust. 2 i 3 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego – powoływanego
jako: KERP
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w dniu 23 lipca 2026 r.
na posiedzeniu bez udziału stron
kasacji wniesionej przez pełnomocnika pokrzywdzonego
od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych
w Warszawie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt [...], utrzymującego
w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców
Prawnych […] z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt [...]
postanowił:
1. na podstawie art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 529 k.p.k. i art.
530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.
w zw. z art. 741 u.r.p. pozostawić kasację bez rozpoznania;
2. wydatkami postępowania kasacyjnego w kwocie 20 zł
(dwudziestu złotych) obciążyć pokrzywdzonego Z. L.
UZASADNIENIE
Radca prawny W. S. został obwiniony o to, że: w dniu 21 maja 2015 r.
działając w imieniu Z. L. uczestniczył w podejmowaniu czynności, co do których
II ZK 67/24
2
radca prawny nie posiada uprawnień, polegających na przymusowym
wyegzekwowaniu obowiązku opróżnienia domu mieszkalnego położonego przy ul.
[...] zajmowanego przez Z. L., podczas gdy do opróżnienia domu doszło bez
wydanego prawomocnego wyroku sądu nakazującego eksmisję i bez udziału
komornika sądowego, tj. przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1
u.r.p. w zw. z art. 6 KERP w zw. z art. 11 ust. 2 i 3 KERP.
Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych
[…] orzeczeniem z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt [...], uniewinnił radcę prawnego
W. S. od stawianego mu zarzutu (pkt 1). Ponadto, kosztami postępowania przed
Okręgowym Sądem Dyscyplinarnym obciążył Okręgową Izbę Radców Prawnych
[…] (pkt 2).
Na skutek odwołania wniesionego przez adwokata K. K. - pełnomocnika
pokrzywdzonego Z. L., Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców
Prawnych w Warszawie orzeczeniem z dnia 9 grudnia 2021 r., sygn. akt […],
utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie w całości (pkt 1). Ponadto, kosztami
postępowania odwoławczego przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym obciążył
Krajową Izbę Radców Prawnych (pkt 2).
Po rozpoznaniu kasacji, którą złożył adwokat K. K. – pełnomocnik
pokrzywdzonego Z. L., Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 30 maja 2023 r., sygn. akt
II ZK 55/22, uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał Wyższemu Sądowi
Dyscyplinarnemu Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie do ponownego
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych
w Warszawie po ponownym rozpoznaniu sprawy, orzeczeniem z dnia 9 listopada
2023 r., sygn. akt [...], utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Okręgowego Sądu
Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […] z dnia 9 grudnia 2019 r.,
sygn. akt [...] w całości (pkt 1). Ponadto, kosztami postępowania odwoławczego
przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym obciążył Krajową Izbę Radców Prawnych
(pkt 2).
II ZK 67/24
3
Kasację od powyższego orzeczenia wniósł adwokat K. K. - pełnomocnik
pokrzywdzonego Z. L., zaskarżając je w całości na niekorzyść obwinionego radcy
prawnego W. S.. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił rażącą obrazę przepisów
postępowania, tj.:
1. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.p., mającą
istotny wpływ na jego treść, polegającą na rażąco nienależytym rozważaniu
przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny zarzutu z pkt 3 odwołania, dotyczącego
nieprawidłowej oceny dowodów, skutkującej błędnymi ustaleniami
faktycznymi, poprzez oczywiście nieuzasadnione:
1. podzielenie poglądu Sądu Dyscyplinarnego OIRP […] i przyjęcie za
podstawę rozpoznania zarzutu odwołania, iż zakres ustaleń faktycznych
wyznacza opis czynu tzw. historycznego, określony we wniosku o ukaranie,
zaś Sąd nie jest uprawniony do jego korekt zmieniających istotę zarzutu,
bowiem Sąd jedynie ocenia wniosek Rzecznika Dyscyplinarnego, a nie
uczestniczy w jego formułowaniu,
2. przyjęcie w związku z powyższym, iż zarzut z pkt 3 odwołania nie odnosi się
do treści zarzutu z wniosku o ukaranie, a jedynie do kwestii pobocznych,
które nie wiążą się z przedmiotem postępowania dyscyplinarnego,
podczas, gdy powyższe rozważania Sądu II instancji są rażąco
nieprawidłowe, bowiem:
1. pogląd o zakresie rozpoznania sprawy, w tym zarzutów apelacji, rażąco
narusza art. 14 § 1 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.p., bowiem zakres
rozpoznania sprawy, a zatem zakres ustaleń faktycznych, wyznacza nie opis
czynu we wniosku o ukaranie, a zdarzenie historyczne, będące przedmiotem
rozpoznania, zaś Sąd w ramach wniosku i określonego w nim zarzutu jest
uprawniony do zmiany opisu czynu, jak również jego kwalifikacji prawnej,
o ile nie wyjdzie poza ramy danego zdarzenia historycznego (vide: wyrok
Sądu Najwyższego z 30 września 2014 roku, II KK 234/14, LEX nr 1511136:
„Ramy postępowania jurysdykcyjnego są określone przez zdarzenie
historyczne opisane w akcie oskarżenia, a nie przez poszczególne elementy
II ZK 67/24
4
tego opisu. Zatem zasada skargowości nie ogranicza sądu w ustaleniach
wszystkich cech faktycznych tego zdarzenia oraz w zakresie oceny prawnej
rozpoznawanego czynu. Sąd nie jest więc związany ani szczegółowym
opisem czynu zawartym w zarzucie aktu oskarżenia, ani kwalifikacją prawną
nadaną temu czynowi przez oskarżyciela”),
2. zarzuty obrazy prawa procesowego, których efektem było błędne ustalenia
stanu faktycznego, w sposób ewidentny obejmowały zdarzenie historyczne,
objęte wnioskiem Rzecznika Dyscyplinarnego, co więcej miały kluczowe
znaczenie dla oceny świadomości obwinionego co do tego, iż uczestniczy
eksmisji, która nie jest oparta o tytuł wykonawczy, a nie stanowi przy tym
obrony koniecznej (art. 343 § 1 k.c.), ani dozwolonej samopomocy (art. 343
§ 2 k.c.), szczególnie, że Sąd w zasadzie nie odniósł się do istoty
poszczególnych błędów w ustaleniach faktycznych, a tylko pozornie je
rozpoznał, co jest szczególnie jaskrawe w zakresie informowania przez
obwinionego funkcjonariuszy Policji o tym, iż „jest to spór cywilny i nie
spełnia przesłanek przestępstwa”, a co podkreślał Sąd Najwyższy w wyroku
z 26 czerwca 2018 roku, SDI 24/18 (str. 4-5 uzasadnienia wyroku),
3. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.p., mającą
istotny wpływ na jego treść, polegającą na nienależytym rozważaniu przez
sąd odwoławczy zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia prawa
materialnego poprzez oczywiście błędne przyjęcie, iż udział obwinionego
w eksmisji pokrzywdzonego, prowadzonej przez osobę niedysponującą
tytułem wykonawczym uprawniającym do eksmisji z nieruchomości przy ul.
[...] w W., nie stanowił deliktu dyscyplinarnego, bowiem nie każda obecność
przy tego rodzaju czynnościach polegających na wywózce rzeczy musi być
poczytywana za pomocnictwo, a w kontekście przebiegu zdarzenia oraz
podejmowanych przez obwinionego czynności nie doszło na naruszenia
przepisów wskazanych w zarzucie odwołania, podczas gdy w realiach
niniejszej sprawy zachowanie obwinionego, polegające na obecności
podczas eksmisji pokrzywdzonego z nieruchomości bez tytułu
wykonawczego i bez zaistnienia przesłanek określonych w art. 343 § 1 i §
II ZK 67/24
5
2 k.c., a zatem udzielaniu Z.L. porad prawnych, rozpytywaniu Z. L. na
okoliczność posiadania tytułu prawnego do nieruchomości, uczestnictwie w
interwencji funkcjonariuszy Policji poprzez informowanie, iż spór ma
charakter cywilny i nie spełnia przesłanek przestępstwa, należy uznać za
naruszające
godność
zawodu
i podważające zaufanie do niego ze względu na fakt, iż:
1. stanowi wsparcie dla działań pozaprawnych, sprzecznych z powszechnie
obowiązującymi przepisami prawa, przez samą obecność i jest formą
wsparcia psychicznego dla takich działań,
2. angażuje radcę prawnego w konflikt, którego podstawę stanowią bezprawne
działania klienta, na zlecenie którego działa,
3. może skutkować koniecznością uczestnictwa w zdarzeniach z użyciem
przemocy, udziałem w utarczkach i przepychankach słownych,
4. może spowodować naruszenia przez radcę prawnego tajemnicy zawodowej
poprzez konieczność składania zeznań bądź wyjaśnień na okoliczności
związane z udzielaniem pomocy prawnej, co jest sprzeczne z art. 3 ust. 3
u.r.p.
Na podstawie tak skonstruowanych zarzutów, Skarżący wniósł
o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego
Krajowej Izby Radców Prawnych i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasację pełnomocnika pokrzywdzonego należało pozostawić bez
rozpoznania jako niedopuszczalną z mocy ustawy, gdyż została wniesiona na
niekorzyść obwinionego radcy prawnego, pomimo zaistnienia okoliczności
wyłączającej ściganie w postaci przedawnienia karalności przewinienia
dyscyplinarnego.
II ZK 67/24
6
Według art. 531 § 1 zdanie pierwsze k.p.k., mającym odpowiednie
zastosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym radców prawnych na gruncie art.
74¹ pkt 1 u.r.p. Sąd Najwyższy pozostawia bez rozpoznania przyjętą kasację, jeżeli
m.in. nie odpowiada ona przepisom wymienionym w art. 530 § 2 k.p.k., a więc w
szczególności art. 429 § 1 k.p.k., który obliguje do odmowy jej przyjęcia z powodu
wniesienia po terminie, przez osobę nieuprawnioną lub niedopuszczalności z mocy
ustawy.
Z kolei zgodnie z art. 529 k.p.k., znajdującym również zastosowanie na
gruncie niniejszego postępowania dyscyplinarnego mocą art. 74¹ pkt 1 u.r.p.,
wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na korzyść oskarżonego (odpowiednio na gruncie
postępowania dyscyplinarnego: obwinionego) nie stoi na przeszkodzie wykonanie
kary, zatarcie skazania, akt łaski, ani też okoliczność wyłączająca ściganie (a tym
samym przedawnienie karalności czynu) lub uzasadniająca zawieszenie
postępowania. A contrario, wystąpienie zatem którejkolwiek z uprzednio
wskazanych przesłanek nie tylko uniemożliwia rozpoznanie kasacji, ale samo jej
wniesienie na niekorzyść (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października
2013 r., III KK 44/13, LEX nr 1403981; postanowienie Sądu Najwyższego z 11
grudnia 2013 r., IV KK 337/13, LEX nr 1403902).
W orzecznictwie wprawdzie wskazuje się, iż w określonych sytuacjach
dopuszczalne jest przełamanie oddziaływania ujemnych przesłanek procesowych,
ale „może to nastąpić wyłącznie w jednym kierunku, tj. na korzyść oskarżonego”,
przy czym „warunkiem rozpoznawania kasacji w takiej sytuacji procesowej jest
dopuszczalność jej wniesienia, a więc wystąpienie ujemnej przesłanki procesowej
już po wniesieniu kasacji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2007
r., IV KK 434/06, LEX nr 475361).
W realiach niniejszej sprawy do przedawnienia karalności zarzucanego
radcy prawnemu W. S. przewinienia dyscyplinarnego doszło przed wydaniem
orzeczenia przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych w
Warszawie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt [...], a tym samym przed
wniesieniem kasacji. Radca prawny W. S. miał dopuścić się zarzucanego mu czynu
w dniu 21 maja 2015 r., a zatem karalność przewinienia dyscyplinarnego ustała z
II ZK 67/24
7
dniem 21 maja 2020 r., tworząc okoliczność wyłączającą postępowanie, określoną
w art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Wskazać bowiem należy, iż w postępowaniu
dyscyplinarnym radców prawnych, okres terminu przedawnienia zakreśla art. 70 ust.
1 i 2 u.r.p. Stosownie do jego treści, nie można wszcząć postępowania
dyscyplinarnego, jeżeli od czasu popełnienia przewinienia upłynęły trzy lata, a w
przypadkach przewidzianych w art. 11 ust. 2 – roku. W razie wszczęcia
postępowania dyscyplinarnego przed upływem tego terminu karalność przewinienia
dyscyplinarnego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło pięć lat, a w
przypadkach przewidzianych w art. 11 ust. 2 – trzy lata. Jeżeli czyn zawiera
znamiona przestępstwa, przedawnienie dyscyplinarne następuje dopiero
z upływem okresu przedawnienia karalności przestępstwa.
W niniejszej sprawie, jeszcze przed wniesieniem kasacji upłynął 5-letni okres
karalności zarzuconego radcy prawnemu przewinienia dyscyplinarnego, a więc
zaistniała negatywna przesłanka procesowa w postaci przedawnienia karalności
przewinienia dyscyplinarnego, uniemożliwiająca tym samym rozpoznanie
wywiedzionej na niekorzyść radcy prawnego W. S. kasacji. Wobec treści art. 531
k.p.k. niedopuszczalne było wniesienie i przyjęcie skierowanej na niekorzyść
obwinionego radcy prawnego kasacji, skoro okres przedawnienia karalności
zarzucanego mu czynu upłynął jeszcze przed wszczęciem postępowania
kasacyjnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2013 r., IV KK
337/13, LEX nr 1403902).
Jednocześnie zaznaczenia wymaga, iż w rozważanym przypadku brak jest
możliwości wydania orzeczenia na korzyść obwinionego (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 11 grudnia 2013 r., IV KK 337/13, LEX nr 1403902). W układzie
procesowym zaistniałym na gruncie niniejszej sprawy, zaskarżone kasacją
rozstrzygnięcie stanowi bowiem orzeczenie uniewinniające, wobec czego nie jest
możliwe uzyskanie przez obwinionego bardziej korzystnego rozstrzygnięcia (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 29 lipca 2015 r., II KK 98/15, LEX nr 3378985).
Z uwagi na powyższe należało, na podstawie art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art.
529 k.p.k. i art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.
w zw. z art. 74¹ pkt 1 u.r.p., pozostawić kasację bez rozpoznania.
II ZK 67/24
8
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 637a k.p.k.
w zw. z art. 637 § 1 k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 74¹ pkt 1 u.r.p.
Mając na uwadze powyższe względy, Sąd Najwyższy postanowił jak
w sentencji.
[M. T.]
[a.ł]
