|
Odnośnie czynu przypisanego w pkt 1 części dyspozytywnej wyroku.
L. O. (1) ukończył szkołę (...)o profilu (...). W przeszłości pracował w firmie (...) w O. zajmującą się przerobem i handlem tworzywami sztucznymi. Później otworzył na własny rachunek podmiot o nazwie (...), zajmujący się podobnego typu działalnością. Następnie został udziałowcem spółki „(...) w T..
Niemal w tym samym okresie w roku (...)ze swoją małżonką P. O. założył firmę (...), do której następnie dołączył G. H.. Ten ostatni formalnie pełnił funkcję (...) od 2014 r. do daty sprzedaży udziałów w 2020 r., mimo, iż z uwagi na stan zdrowia od jakiegoś czasu nie uczestniczył już tak aktywnie w działalności spółki. Faktycznym zarządzającym tą firmą był oskarżony L. O. (1), który od września 2014 r. pełnił funkcję prokurenta i zajmował się działalnością spółki, tj. sprzedażą i zakupem towarów, prowadzeniem dokumentacji, w tym fakturami (wystawianiem, wypisywaniem i rozliczaniem), a następnie przekazywaniem ich do podmiotu prowadzącego księgowość. Przedmiotem działalności firmy był przede wszystkim handel tworzywami sztucznymi w postaci przemiału tworzyw sztucznych, regranulatu i granulatu w postaci pierwotnej i in., odzysk surowców z materiałów segregowanych itp., a także produkcja i handel maszynami służącymi do wytwarzania i przetwórstwa tworzyw sztucznych i in. Początkowo w ramach prowadzonej działalności gospodarczej tego podmiotu nie dochodziło do żadnych nieprawidłowości. Sytuacja w tym zakresie zaczęła ulegać zmianie od czasu, gdy niektóre z osób działających w branży nie wpadły na pomysł aby zwiększyć swoje dochody, wykorzystując mechanizm tzw. karuzelowego obrotu fakturami.
H. O., działający już kilka miesięcy wcześniej w ramach struktury zorganizowanej grupy przestępczej poznał oskarżonego L. O. (1) w pierwszej połowie 2018 r.
Zarówno B. Ł., H. O. jak i R. O. (1) od stycznia 2018 r. działali w ramach zorganizowanej grupy przestępczej której przewodził B. B. (2), a następnie wspólnie i w porozumieniu B. B. (2) i B. B. (1). Celem działania grupy było popełnianie przestępstw karnych i karno – skarbowych związanych z wystawianiem i wprowadzaniem do obrotu, a więc w praktyce do dokumentacji podatkowej różnych podmiotów gospodarczych nierzetelnych i poświadczających nieprawdę faktur VAT. W strukturze grupy działało wiele podmiotów gospodarczych, które pełniły rolę „znikających podatników” oraz „buforów”. Były między nimi takie firmy jak: (...) H. O., (...), (...) G. B. (1), R. (...) E. R., (...), (...), (...) X. H., (...), (...) (...) M. M., (...)
(...), (...)
(...), (...) (...)., (...) (...), (...) E. E. i inne. (...) faktury VAT za pośrednictwem rozbudowanej sieci pośredników były przekazywane ostatecznym odbiorcom, tzw. „brokerom”. Podmioty te wbrew przepisom ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz osób prawnych ujmowały kwoty nienależnego podatku naliczonego w księgach rachunkowych, w tym ewidencjach VAT oraz deklaracjach podatkowych składanych Naczelnikom Urzędów Skarbowych, podając w nich nieprawdę oraz zatajając prawdę, skutkiem czego uszczuplano należności publiczno-prawne w postaci podatku VAT i podatku dochodowego.
Ponadto członkowie zorganizowanej grupy przestępczej podejmowali czynności mające na celu udaremnienie stwierdzenia przestępnego pochodzenia korzyści majątkowych pochodzących ze wskazanych powyżej przestępstw karnych i karno-skarbowych, ich wykrycia, zajęcia oraz orzeczenia ich przepadku, jak również tworzyli poświadczającą nieprawdę dokumentację księgową oraz przewozową.
Udział H. O. w procederze uszczuplania należności publiczno-prawnych rozpoczął jeszcze w 2017 roku gdy jego firma (...) znalazła się w trudnej sytuacji finansowej. Wtedy to P. H. (1), z którym H. O. współpracował wcześniej zaczął przekazywać mu tzw. „puste” faktury. Po pewnym czasie P. H. (1) zaproponował, że mogą działać wraz z H. O. na większą skalę. W ten sposób od stycznia 2018 r. rozpoczął się przestępczy proceder. H. O. na początku wystawił nierzetelne faktury kosztowe dla firmy (...), faktury te zostały wystawione na prośbę R. O. (1). W styczniu 2019 roku doszło do spotkania H. O., B. B. (2), B. B. (1), P. H. (1), G. R. i E. R. na terenie restauracji (...). Wówczas zawiązała się jeszcze ściślejsza współpraca między nimi. B. B. (1) i B. B. (2) dysponowali osobami, tzw. „słupami” na które była prowadzona działalność gospodarcza, odpowiadali także za rozprowadzanie faktur kosztowych wystawianych przez podległe im osoby.
Początkowo H. O. wystawiał nierzetelne faktury sprzedażowe w 2018 roku, które dotyczyły granulatów wykorzystywanych przy produkcji wkładów do zniczy, woreczków czy doniczek. Granulat był kupowany bez faktury na terenie (...)bądź na terenie (...). Granulat składowano na placu należącym do R. O. (1). Ilość zakupionego granulatu stanowiła ładowność ok. 10 TIR-ów, a około 5 transportów skierowano bezpośrednio do ostatecznych odbiorców. Towar fakturowany był z firmy (...) (...). a później z firmy (...) (...) na rzecz firmy (...), zaś ten ostatni wystawiał następnie nierzetelne faktury sprzedażowe. Taki obieg fakturowy był powiązany z koniecznością dokonywania wypłat z rachunku bankowego, tj. znikający podatnik - (...) (...) i (...) (...)wystawiały faktury gotówkowe na kwotę do (...) zł, zaś wypłat z rachunku bankowego dokonywał H. O.. Kolejne faktury kosztowe H. O. wystawiał w zależności od zapotrzebowania zamawiających, w tym np. za złom, usługi transportowe, itp. H. O. przekazywał faktury kosztowe pośrednikom bądź ostatecznym odbiorcom. Poszczególni członkowie grupy dzielili się prowizją w zależności od sytuacji i układu osobowego. W przypadku firmy (...) (...) B. B. (1) brał (...) prowizji z kwoty netto, z czego (...) zatrzymywał dla siebie, a (...) przekazywał H. O.. H. O. swoją częścią prowizji dzielił się z P. H. (1).
Za pośrednictwem R. O. (2) poznał P. H. (2) ((...) (...) L. X. ((...) (...)) i M. R., którym to H. O. dostarczał nierzetelne faktury bezpośrednio lub pośrednio. Prowizja za jego usługę była różna i wahała się zazwyczaj w przedziale od (...) do w skrajnych przypadkach nawet (...) wartości kwoty netto.
B. Ł. był nieoficjalnie zatrudniony u R. O. (1), uczył się handlu tworzywami sztucznymi i pomagał R. O. (1) wyszukiwać klientów, pomagał mu w tłumaczeniach dokumentów i nawiązywaniu kontaktów handlowych, także poza granicami kraju. W miejscowości I., gdzie mieściła się firma (...) poznał H. O., któremu przekazał „namiar” na firmę (...) w której jak wcześniej zaznaczono oskarżony pełnił funkcję prokurenta. Firma (...) H. O., pełniła rolę tzw. „bufora”, tj. wykazywała faktury zakupowe przede wszystkim od „znikających podatników” bądź innych „buforów”, wystawiając „puste” faktury VAT bądź na ostatecznych odbiorców (beneficjentów), bądź kolejne „bufory”. H. O. za pośrednictwem B. B. (1) dostarczał faktury kosztowe dla licznych osób, reprezentujących cały szereg podmiotów gospodarczych, m.in. H. B. (Ł. H. B.), przy czym nie bezpośrednio lecz za pośrednictwem A. R., M. V. (J. V.), który w dalszym ciągu był pośrednikiem rozprowadzającym faktury kosztowe dla innych podmiotów, a także dla R. C., Ł. H., L. L. (2) i innych, bardzo często także za pośrednictwem innych osób. Po wystawieniu faktury kosztowej jej odbiorca przelewał kwotę widniejącą na fakturze na wskazany rachunek bankowy. W dalszej kolejności kwota ta była zazwyczaj wypłacana i przekazywana z powrotem wystawcy, po potrąceniu uzgodnionej prowizji netto. Pozostałą część kwoty z nieodprowadzonego podatku VAT, H. O., po zatrzymaniu „swojej części” zwracał B. B. (1), czy E. R..
Jeśli chodzi o oskarżonego L. O. (1) to jego wiedza na temat składu osobowego, kierownictwa i struktury zorganizowanej grupy przestępczej była niewielka.
Odnośnie do czynów przypisanych w pkt 2 i 3 części dyspozytywnej wyroku.
Z uwagi na nierozerwalny związek tych czynów z istotą działania w zorganizowanej grupie sąd postanowił omówić je w jednym punkcie uzasadnienia.
Jak wcześniej zaznaczono B. Ł. poznał B. B. (1) w (...)roku. Ten ostatni przedstawił mu możliwość dostarczania faktur kosztowych dla podmiotów, które wyraziłyby takie zapotrzebowanie. B. Ł. skorzystał z tej propozycji, a pierwszym podmiotem dla którego dostarczał nierzetelne faktury była firma (...). Jak już wskazano u R. O. (1) w I., B. Ł. poznał H. O., a później pośredniczył w uzyskaniu od niego faktur kosztowych na rzecz: P. R. (2), H. Ł., O. Ł. (...) (...) czyli firmę prowadzoną faktycznie przez prokurenta L. O. (1). L. O. (1) pieniądze były zwracane bezpośrednio przez H. O., natomiast faktury były dostarczane mailowo, a czasami osobiście. Jak wynika z zebranych dowodów oskarżony przyjął 17 nierzetelnych faktur, które wystawiła firma (...), a kwota brutto tychże faktur opiewała na sumę łączną (...)złotych. W konsekwencji przyjęcia tych nierzetelnych faktur L. O. (1) dopuścił się nierzetelnego prowadzenia ewidencji VAT, do której prowadzenia w sposób rzetelny zobowiązuje każdego podatnika ustawa o podatku od towarów i usług oraz ustawa o rachunkowości. L. O. (1) mając świadomość, że faktury jakie otrzymywał od H. O. są fakturami nierzetelnymi świadomie i zamiarem popełnienia przestępstw karnych oraz karnoskarbowych włączył je do obrotu prawnego. L. O. (1) uzyskane w ten sposób faktury kosztowe uwzględnił w deklaracji podatkowej VAT-7 i złożył je Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B., wprowadzając go tym samym w błąd co do zakresu i rozmiaru prowadzonej przez oskarżonego działalności gospodarczej oraz co do obrotu towarowego, który w rzeczywistości nie miał miejsca, przez co swoim działaniem uszczuplił należność publicznoprawną małej wartości poprzez obniżenie należnego podatku o podatek naliczony w kwocie (...) złotych, wynikający z nierzetelnych faktur zakupowych. Poprzez działanie oskarżonego w postaci podania danych niezgodnych ze stanem faktycznym oraz zatajenie rzeczywistego stanu rzeczy w stosunku do zakresu i rozmiaru prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i obrotu towarowego, który nie miał odzwierciedlenia w stanie faktycznym doszło do nienależnego zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, poprzez jej przeniesienie na kolejny okres rozliczeniowy wynikający z nierzetelnych faktur w kwocie łącznej (...) złotych. Oskarżony składając deklaracje podatku CIT za poszczególne lata Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B. podał dane niezgodne ze stanem rzeczywistym oraz zataił rzeczywisty stan rzeczy w postaci rozmiaru prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i obrotu towarowego, który również nie miał miejsca. Działaniem oskarżonego doszło do niezasadnego uszczuplenia należności publicznoprawnych w postaci podatku dochodowego od osób prawnych w wysokości (...) złotych. Oskarżony dostarczał również H. O. dane niezbędne do wystawienia przez niego poświadczających nieprawdę wydania towaru WZ potwierdzające wydanie towarów szczegółowo ujęte w zarzucie w pkt 1.1.3. Oskarżony dokumenty te przyjął, a następnie przekazał do biura rachunkowego, wprowadzając osobę odpowiedzialną za prawidłowe prowadzenie księgi w błąd w konsekwencji czego księga rachunkowa była prowadzona nierzetelnie.
Odnośnie czynu przypisanego w pkt 5 części dyspozytywnej wyroku, również nierozerwalnie związanego z wcześniej opisanymi.
Oskarżony w okresie od 7 maja 2018 roku do 2 stycznia 2019 roku w B. i innych miejscowościach na terenie Polski podejmował czynności mające na celu udaremnienie stwierdzenia przestępnego pochodzenia środków płatniczych pochodzących z korzyści związanych z oszustwem o znacznej wartości mienia oraz związanych z przyjmowaniem nierzetelnych faktur oraz poświadczających nieprawdę faktur VAT celem uszczuplenia należności publiczno-prawnych. L. O. (1) w porozumieniu z H. O. za pośrednictwem rachunku bankowego należącego do spółki (...) (...). dokonał przelewów na rachunki bankowe podmiotu (...) na kwotę łączną w wysokości (...)złotych. L. O. (1) świadomie przelewał środki na konto należące do (...) H. O. za faktury, które nie były oparte na prawdzie, ponieważ nie odzwierciedlały rzeczywistych transakcji gospodarczych. W konsekwencji oskarżony przyczynił się do tzw. prania brudnych pieniędzy.
|
zeznania świadka H. O.
|
załącznik nr (...), (...)-(...), (...)-(...),
załącznik nr (...)
k.(...),
t. (...)
k. (...)
|
|
W przekonaniu Sądu Okręgowego oskarżony L. O. (1) dopuścił się występku udziału w zorganizowanej grupie przestępczej w sposób opisany w sentencji wyroku.
Przedmiotem ochrony przestępstwa z art. 258 § 1 k.k. są porządek publiczny, bezpieczeństwo państwa i obywateli, ponieważ tworzenie zorganizowanych grup i związków przestępnych stanowi dla tych dóbr poważne zagrożenie
(Pływaczewski, Sakowicz [w:] Wąsek, Zawłocki II, s. 499). W judykaturze wskazuje się, iż zorganizowana grupa przestępcza musi składać się z co najmniej trzech osób. Nie oznacza to jednak, że za przestępstwo określone w art. 258 § 1 k.k. muszą być skazane co najmniej trzy osoby. Możliwe jest skazanie nawet jednej osoby, jeżeli ustalone zostało, że wypełniła ona znamiona przestępstwa określonego w tym przepisie. Inni członkowie zorganizowanej grupy mogą zostać skazani w innym postępowaniu (także przed sądem innego kraju), ale nie jest to niezbędne ( Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 20 stycznia 2016 r., II AKa 328/15, LEX nr 2008333). W doktrynie wskazuje się, iż „zorganizowana grupa przestępcza to ugrupowanie składające się z co najmniej 3 osób, posiadające trwałą strukturę pionową (z wyodrębnionym ośrodkiem decyzyjnym) albo poziomą (bez wyodrębnionego ośrodka decyzyjnego), wykazujące odrębności od zasad przyjętych w danym społeczeństwie i nie identyfikujące się z nimi, o więziach psychologicznych łączących poszczególne jednostki, świadomie zmierzające do realizacji zamierzonego celu jakim jest popełnienie czynu zabronionego”
(Marciniak, Zorganizowana, s. 112). W jednym z orzeczeń Sąd Apelacyjny w Katowicach uznał bowiem, że: "Nie ulega wątpliwości, że zorganizowana grupa przestępcza to coś więcej niż współsprawstwo czy luźna grupa zamierzająca popełnić przestępstwo. Brak kierownictwa grupy czy też brak mechanizmów wymuszających posłuszeństwo jej członków - wbrew przeciwnym twierdzeniom obrońcy - nie wyklucza możliwości uznania grupy za zorganizowaną, bowiem zorganizowanie, to nie tylko struktura "pionowa" z przywódcą kierującym działaniem, ale też "pozioma" ze stałym z reguły gronem uczestników koordynujących działania grupy według ustalonych reguł. Istotne jest, że grupa nie nawiązuje kontaktów dla dokonania pojedynczych przestępstw, lecz z góry zakłada systematyczne ich popełnianie."
(wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7.03.2013 r., sygn. II AKa 25/13, Orz. Prok. i Pr. 2013, nr 10, teza 27) W przypadku grup przestępczych, których przedmiotem działania jest szeroko rozumiana przestępczość gospodarcza zależności pomiędzy członkami grupy są zwykle odmienne niż w przypadku grup przestępczych dokonujących przestępstw czysto kryminalnych. Częstokroć bowiem powiązania pomiędzy członkami grupy nie opierają się na zasadzie hierarchicznego podporządkowania, subordynacji i systemie kar wewnątrz grupy, ale bazują na wspólnych zależnościach ekonomicznych, zharmonizowaniu działań na poziomie logistycznym i dokumentacyjnym oraz uzależnieniu od osób, które jako kierujące grupą inicjują pewne wspólne działania i koordynują poszczególne czynności oraz ich efekty.”
(wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 lutego 2018 roku sygn. akt II AKa 491/17 lex nr 2490243)
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że oskarżony L. O. (1) mimo tego, że nie orientował się bliżej w składzie osobowym, hierarchii i strukturze organizacyjnej grupy przestępczej do której przynależał, to jednak z całą pewnością miał świadomość tego, że dobrowolnie zgodził się na podejmowanie działań warunkujących sens istnienia tej grupy. Zważyć bowiem należy na fakt, iż proceder wyłudzania podatku VAT, zarówno poprzez wnioskowanie przez przedsiębiorcę do organu podatkowego o zwrot określonych środków pieniężnych z tytułu podatku VAT na rachunek bankowy, jak i deklarowanie przeniesienia na kolejne okresy rozliczeniowe rzekomo nadpłaconego podatku VAT nie jest czymś nowym i zaskakującym. Wręcz przeciwnie, jego historia rozpoczęła się z momentem wstąpienia Polski do Unii Europejskiej. Straty Skarbu Państwa z tego tytułu stale rosły i już kilkanaście lat temu przybierały mówiąc wprost gigantyczne rozmiary. Państwo Polskie podejmowało szereg działań prawnych zmierzających do zlikwidowania, a przynajmniej znaczącego ograniczenia zysków grup przestępczych i nieuczciwych przedsiębiorców z tego tytułu. Informacje o podejmowaniu takich działań były przekazywane stale opinii publicznej, a ich zapewne nie ostatnią odsłoną jest radykalne zaostrzenie odpowiedzialności karnej za fałszerstwo materialne i intelektualne faktur w zakresie okoliczności faktycznych mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości należności publiczno-prawnej lub jej zwrotu. Wprowadzono nawet nowy typ przestępstwa penalizującego tego typu działania, w tym typ kwalifikowany stanowiący zbrodnię.
W związku z powyższym stwierdzić należy po pierwsze, że oskarżony w dacie czynu był(...) letnim mężczyzną, od (...) lat prowadził działalność w ramach spółki prawa handlowego, znał doskonale zasady i mechanizmy na jakich należy rozliczać się z fiskusem z obowiązków podatkowych. Skoro tak, to po wtóre musiał wiedzieć, że przyjmowanie od innego przedsiębiorcy nierzetelnych i poświadczających nieprawdę faktur VAT celem ujęcia ich w księgach rachunkowych prowadzonego podmiotu, a następnie podawanie nieprawdy w składanych deklaracjach VAT 7 co do prawa obniżenia podatku naliczonego o podatek należny, a w dalszej kolejności przelewanie na rachunki bankowe środków pieniężnych tytułem zapłaty za „puste” faktury VAT, przyjmowanie w gotówce części z tych środków bez podstawy faktycznej i prawnej służy wyłudzaniu podatku VAT, ponieważ charakteryzuje się to pewnym stopniem skomplikowania, wymaga zaangażowania innych osób i musi mieć miejsce w ramach zorganizowanej struktury co najmniej kilku podmiotów gospodarczych. Oczywiście zdaniem sądu (...) spośród osób działających w ramach tej grupy zapewne znał jedynie H. O., B. Ł. i R. O. (1). Wysoce prawdopodobnym jest, że dla własnego komfortu nie chciał wiedzieć, kto jeszcze bierze udział w tym procederze, jaka jest rola poszczególnych osób i jakie kto osiąga zyski. Wystarczało mu to, że dzięki temu bez przeprowadzania jakichkolwiek transakcji gospodarczych osiągał przez kilka miesięcy dodatkowy stały dochód. Musiał również mieć świadomość, że spółka w której jest prokurentem pełni w tym momencie, jako tzw. „bufor” rolę ogniwa, bez którego finalne wyłudzenie podatku VAT o określonym zakresie nie mogłoby się udać.
Biorąc wszystkie przytoczone powyżej okoliczności pod uwagę nie można mieć wątpliwości co do sprawstwa i winy oskarżonego w zakresie przypisanego mu przestępstwa z art. 258 § 1 k.k.
Odnośnie czynów przypisanych w punktach 2 i 3 części dyspozytywnej wyroku.
W przekonaniu sądu oskarżony dopuścił się przestępstw skarbowych w sposób opisany w punkcie 2 wyroku w warunkach kumulatywnej kwalifikacji prawnej, a także przestępstw przypisanych mu w punkcie 3 sentencji wyroku. Mimo, iż z oczywistych względów znamiona typów czynów zabronionych określone w kodeksie karnym skarbowym różnią się od znamion przestępstw penalizowanych w kodeksie karnym, to w pewnych sytuacjach stanowią one idealny zbieg przestępstw. Taka właśnie sytuacja zachodzi także w realiach niniejszej sprawy.
Zdaniem sądu prokurator trafnie przyjął, iż oskarżony L. O. (1) dopuścił się tych przestępstw działając w ramach tzw. karuzeli podatkowej. Skoro tak, to wydaje się koniecznym nieco szersze przedstawienie problematyki dokonywania oszustw podatkowych przy wykorzystaniu tej konstrukcji.
Do czynności, które mogą być uznane za oszustwo podatkowe w podatku od towarów i usług podaje się jako przykład transakcje łańcuchowe, które są wykorzystywane przez mechanizm tzw. karuzeli podatkowej. Polega ona na tym, że pierwszym nabywcom towarów na terytorium kraju jest podmiot pełniący rolę tzw. znikającego podatnika, który nie odprowadza należnego podatku od towarów i usług do urzędu skarbowego. Dokonuje on sprzedaży towarów do kolejnych podmiotów pełniących funkcję pośredników, tzw. buforów, którzy formalnie spełniają obowiązki związane z rozliczeniem podatku od towarów i usług. Ich głównym celem nie jest jednak zysk na transakcji w rozumieniu rynkowym, a jedynie wydłużenie łańcucha obrotu, aby utrudnić wykrycie procederu. Finalnie zaś towary trafiają do ostatniego w łańcuchu krajowych dostaw podmiotu, tzw. brokera, który dokonuje ich sprzedaży w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów, przy zastosowaniu perfekcyjnej stawki VAT 0% i występuje o zwrot podatku, który nie został zapłacony na wcześniejszym etapie obrotu.
Zaznacza się również, że karuzela podatkowa to nic innego, jak konstrukcja używana przez organizatorów celem utrudnienia wykrycia oszustwa podatkowego. Dodaje się, że karuzela podatkowa sama w sobie nie jest oszustwem ale konstrukcją, w ramach której niektórzy z jej uczestników popełniają oszustwa podatkowe.
Innymi słowy konstrukcja karuzeli podatkowej polega na utworzeniu łańcucha firm, które sprzedają ten sam towar, który wraca do pierwszego w łańcuchu podmiotu, aby ponownie „puścić go” w obieg. Korzyść pojawia się w chwili, gdy podmiot pierwszy w łańcuchu, tzw. „ znikający podatnik” – dokona obrotu towaru pochodzącego od podmiotu z Unii Europejskiej. „Znikający podatnik” zasadniczo nie prowadzi działalności i nie odprowadza podatku należnego, lecz wprowadza do obrotu ten sam towar, wystawiając faktury z należnym podatkiem, jednak ostatecznie go nie deklarując. „Znikający podatnik” nie wyłudza bezpośrednio podatku VAT, ale jest włączony w łańcuch podmiotów w celu wygenerowania na fakturach tego podatku (bez jego zapłaty) umożliwiając innemu podmiotowi odliczenie. Oszustwo polega na wyłudzeniu przez ostatnią firmę w łańcuchu dostaw podatku VAT, który nie został zapłacony na początkowym etapie obrotu. W celu uniemożliwienia wykrycia przestępczego procederu podmioty typu „znikający podatnik” są likwidowane z reguły po krótkim czasie lub też nie dają się skontrolować. Do charakterystycznych cech „znikającego podatnika” należą m.in. działanie przez podstawione osoby np. cudzoziemców, czy osoby z marginesu społecznego lub mające problemy finansowe, fałszywe adresy rejestracyjne, brak miejsca i zewnętrznych oznak prowadzenia działalności, wielokrotnie zmieniane konto bankowe, wykorzystywanie do procederu spółek uśpionych lub reaktywowanych, fikcyjna sprzedaż udziałów.
Następnie w łańcuchu pojawiają się tzw. „ bufory” – podmioty, które mają uprawdopodobnić przebieg transakcji (świadomie lub nieświadomie). Przedsiębiorstwo buforowe jest to podmiot pośredniczący pomiędzy „znikającym podatnikiem”, a realizującym zyski, inaczej „brokerem”. Głównym celem przeprowadzenia transakcji pomiędzy „buforami” jest utrudnianie wykrycia procederu (zakłócenie kontroli), zatarcie powiązań jakie istnieją między „znikającym podatnikiem”, a „brokerem”, czy „organizatorem”.
Takim „buforem” w realiach niniejszej sprawy była „(...), kierowana w praktyce przez oskarżonego.
Następnie w łańcuchu pojawia się „broker”, realizujący zyski (stanowiące różnicę między kwotą netto, a brutto nieodprowadzonych należności publiczno-prawnych)- sprzedający towar zagranicę, deklarując podatek do zwrotu.
Na gruncie niniejszej sprawy firma (...) nie uczestniczyła w rzeczywistym obrocie gospodarczym, jako samodzielny i autonomiczny podmiot, nie podejmowała i nie dokonywała żadnych czynności samodzielnie, nie miała realnego wpływu na przebieg transakcji oraz nie ponosiła ryzyka finansowego związanego z podejmowanymi decyzjami - nie posiadała własnych środków, a działania polegały jedynie na wystawianiu faktur VAT niedokumentujących rzeczywistego obrotu gospodarczego i miały na celu pozorowanie działalności gospodarczej.
Opisane powyżej faktury nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, gdyż faktyczny obrót towarem nie miał miejsca z udziałem firm wskazanych w treści faktury. Oczywistym jest, że treść faktury powinna odpowiadać rzeczywistości. Faktury są bowiem istotnym elementem w procesie obliczania podatku VAT, niemniej jednak ich celem jest jedynie dokumentowanie zdarzeń podlegających opodatkowaniu. Innymi słowy, obowiązek podatkowy zasadniczo nie powstaje dlatego, że wystawiona zostaje faktura, ale dlatego, że dokonano czynności, która według ustawodawcy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Analogicznie, prawo do odliczenia podatku naliczonego materialnie nie istnieje, dlatego, że dany podmiot posiada fakturę zakupu towaru lub usługi, ale dlatego, że rzeczywiście kupił towar i usługę. Faktura jest natomiast dowodem zaistnienia zdarzenia podlegającego opodatkowaniu, a jej treść umożliwia dokonanie odliczenia podatku. W związku z powyższym istotne jest, aby faktury odzwierciedlały stan rzeczywisty.
Obrót udokumentowany fakturą jest zdarzeniem gospodarczym o skutkach podatkowych, natomiast nie jest nim dostarczenie, czy wymiana samych dokumentów. Sankcjonowanie takich sytuacji prowadziłoby w konsekwencji do akceptacji rozliczenia podatkowego opartego nie na rzeczywistym obrocie towarowym, lecz wyłącznie na treści przedstawionych przez podatnika dokumentów prywatnych (wyrok WS.A. w Poznaniu z dnia 12.02.2008 r. sygn. akt I S.A./Po 1227/07).
W konsekwencji - faktury VAT wystawione przez ww. podmioty mające dalej dokumentować sprzedaż towarów są dokumentami nieodzwierciedlającymi rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług opodatkowaniu podlegają: odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów, import towarów na terytorium kraju, wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju, wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów. Zgodnie z powołanym przepisem opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów, przez którą, w myśl art. 7 ust. 1 ustawy, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel.
Podatnikami zgodnie z art. 15 ust. 1 ww. ustawy są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Zgodnie z art. 15 ust. 2 - działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody.
Zatem przenosząc te rozważania natury ogólnej na grunt zarzutów stawianych oskarżonemu stwierdzić należy, jak już wcześniej zaznaczono, że dopuścił się on zarówno przestępstw penalizowanych przez k.k.s., jak i k.k. w ramach konstrukcji tzw. idealnego zbiegu przestępstw. Zgodnie z utrwalonymi poglądami judykatury, pomiędzy art. 271 § 1 k.k., a art. 62 § 2 k.k.s. zachodzi opisany w art. 8 k.k.s. idealny zbieg przepisów. Przyjęcie tego rodzaju konstrukcji prawnej znajduje swoje potwierdzenie w uchwale (7) Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2013 r., I KZP 19/12, OSNKW 2013/2/13, według której „Reguły wyłączania wielości ocen mają zastosowanie jedynie w wypadku zbiegu przepisów ustawy, natomiast nie stosuje się ich w razie idealnego zbiegu czynów zabronionych, o którym mowa w art. 8 § 1 k.k.s.”. Tym samym wystawienie nierzetelnej faktury nie należy wyłącznie traktować jako czyn wyczerpujący znamiona przestępstwa skarbowego określonego w art. 62 § 2 k.k.s., ale również przestępstwa opisanego w art. 271 § 1 k.k. To z kolei powoduje, że jeżeli ten sam czyn będący przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym wyczerpuje zarazem znamiona przestępstwa lub wykroczenia określonego w przepisach karnych innej ustawy, stosuje się każdy z tych przepisów ( art. 8§1 kks).
Na uchwałę SN z dnia 24.01.2013r. I KZP 19/12 powołał się także Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 16.01.2014r. sygn. II AKa 195/13. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Apelacyjny przyjął, że uchwała ta rozwiewa wątpliwości odnośnie tego, jak oceniać działania osób, które wystawiają fikcyjne faktury. W sytuacji gdy godzą one w obowiązki podatkowe, to właściwym wydaje się być kwalifikowanie takiego zachowania z art. 271 §1 kk, jak i art. 62§2 kks. Tam natomiast, gdzie wystawienie nierzetelnej faktury nie godzi w żaden obowiązek podatkowy, nie można mówić o zaistnieniu czynu określonego w art. 62§2 kks. Wtedy wchodzi w grę wyłącznie kwalifikacja z art. 271§1 kk, gdyż podatnik VAT, jako uprawniony i zobowiązany do wystawienia faktury jest inną osobą uprawnioną do wystawienia dokumentu w rozumieniu tego przepisu, sama zaś faktura- dokumentem o którym w nim mowa, a nie zachodzi już możliwość jego wyłączenia przez art. 62§2 kks.
L. O. (1) ujmując nierzetelne VAT w księgach rachunkowych uszczuplili podatek dochodowy od osób prawnych CIT niezasadnie obniżając koszty uzyskania przychodów, działając na zasadzie art. 21§2 kk.
Oskarżony czynił sobie z uzyskiwania faktur kosztowych stałe źródło dochodu. W tym miejscu należy odwołać się do wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie II Wydział Karny z dnia 10 listopada 2022 r., II AKa 179/22, który wskazał, że nie ma znaczenia, jak często sprawca uzyskuje dochód z przestępstwa, ważna jest jednak jego pewna regularność. Co do zasady nie jest istotne, w jakiej wysokości dochód sprawca uzyskuje. Dochód z przestępstwa nie musi być jedynym dochodem sprawcy. Jeśli jest on jednym z wielu dochodów pozyskiwanych przez sprawcę, nie musi mieć charakteru dominującego. Dla oceny stałości pozyskiwania dochodu nie mają znaczenia motywy działania sprawcy, nie jest również ważny cel, na jaki przeznaczone zostaną tak pozyskane środki.
Zgodnie z art. 53 § 21 pkt 2 kks, który definiuje na potrzeby kodeksu karnego skarbowego pojęcie księgi, księgą jest podatkowa księga przychodów i rozchodów. Ewidencja VAT, do której prowadzenia podatnik jest zobowiązany na podstawie art. 109 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r. Nr 54 poz.535 ze zm.) stanowi również ewidencję w rozumieniu art. 53 § 21 pkt 3 kks. Księgą nierzetelną jest księga prowadzona niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Wprowadzając bądź polecając pracownikom Biur Rachunkowych wprowadzenie do rejestrów VAT oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów nierzetelnych faktur VAT, oskarżony swoim zachowaniem wyczerpał także znamiona czynu z art.61 § 1 kks. (...) podawał w księgach rachunkowych, do których prowadzenia spółka była zobowiązana na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U.2023.120 t.j. z dnia 2023.01.16) nierzetelne dane w zakresie kosztów uzyskania przychodów, wypełniając także znamiona czynu z art. 77 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U.2023.120 t.j. z dnia 2023.01.16) – zaś jego odpowiedzialność kształtuje art. 21§2 kk.
Reasumując, biorąc pod uwagę całokształt czynności sprawczych i naruszenia przepisów podatkowych przez oskarżonego, aby oddać pełną realizację znamion przestępstw karno-skarbowych należało zastosować kwalifikację prawną przyjętą przez prokuratora z art. 62 § 2 a kks w zb. z art. 61 § 1 kks w zw. z art. 21 § 1 kk w zw. z art. 20 § 2 kks w zb. art. 56 § 2 kks w zb. z art. 76 § 2 kks w zb. z art. 80 § 3 kks w zw. z art. 6 § 2 kks w zw. z art.7 § 1 kks w zw. z art. 8 § 1 kks w zw. z art. 9 § 3 kks w zw. z art. 37 § 1 pkt 5 kks
Dokonując natomiast subsumpcji działania oskarżonego pod właściwe przepisy kodeksu karnego Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, iż należy zmienić nieznacznie jedynie opis i kwalifikację prawną czynu zarzucanego oskarżonemu przez oskarżyciela publicznego w punkcie III aktu oskarżenia poprzez wyeliminowanie z kwalifikacji prawnej art. 286 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk., kierując się utrwalonymi w tej mierze poglądami doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów powszechnych
Nie stanowi doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Skarbu Państwa zachowanie sprawcy polegające na obniżeniu (zaniżeniu) wysokości należnego do zapłaty podatku (VAT, podatku dochodowego lub innego rodzaju podatku, ustalanego zgodnie z procedurą samoobliczania) za dany okres rozliczeniowy. W takiej sytuacji, z uwagi na sposób ustalania wysokości zobowiązania podatkowego za dany okres rozliczeniowy, które dokonywane jest samodzielnie przez podatnika bez udziału odpowiedniego organu podatkowego, uiszczenie należności podatkowej (zaliczki) w kwocie niższej od należnej stanowi samodzielną dyspozycję majątkową podatnika, bez jakiejkolwiek czynności ze strony organu podatkowego.
Brak jest zatem konstytutywnego dla oszustwa elementu rozporządzenia mieniem, dokonywanego przez odpowiedni organ podatkowy. Zaniżenie należnego za dany okres zobowiązania podatkowego stanowi realizację znamion przestępstwa skarbowego określonego w
art. 56 § 1 k.k.s. w wypadku spełnienia określonych w tym przepisie przesłanek, a w szczególności złożenia przez podatnika organowi podatkowemu lub innemu uprawionemu organowi deklaracji lub oświadczenia zawierającego nieprawdę lub zatajającego prawdę i narażenia w ten sposób na uszczuplenie należnego podatku lub uszczuplenia podatku. Tego rodzaju zachowań nie sposób kwalifikować jako oszustwa określonego w
art. 286 § 1, także odwołując się do treści postanowienia SN z 1.03.2004 r.,
V KK 248/03, OSNKW 2004/5, poz. 51, w którym stwierdzono, że: „W wypadku, gdy czynności wykonawcze sprawcy wyłudzającego nienależny zwrot podatku VAT, w myśl ustawy z 8.01.1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (...),
nie sprowadzają się do zaniechania rzetelnego zgłoszenia przedmiotu opodatkowania, prowadzącego do uniknięcia wydatku z własnego mienia kosztem uszczuplenia spodziewanego dochodu finansowego Skarbu Państwa, lecz polegają na działaniu fingującym istnienie obowiązku podatkowego – wyłącznie w celu osiągnięcia z tego tytułu korzyści z majątku Skarbu Państwa – przez upozorowanie przed organem skarbowym (przy pomocy fikcyjnych dokumentów lub przez podjęcie innych jeszcze czynności) przeprowadzenia realnej transakcji, w tym dotyczącej rzeczywiście istniejącego towaru, a nie jego substytutu, to działanie takie stanowi przestępstwo określone w przepisach kodeksu karnego, nie zaś przestępstwo skarbowe”.
Zachowanie polegające na zaniżeniu należnego za dany okres rozliczeniowy podatku prowadzi do uniknięcia wydatku z własnego mienia podatnika kosztem uszczuplenia spodziewanego dochodu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i jako takie
nie stanowi niekorzystnego rozporządzenia mieniem z majątku Skarbu Państwa, polega bowiem na zaniechaniu rzetelnego zgłoszenia przedmiotu opodatkowania, prowadzącym do uniknięcia wydatku z własnego majątku podatnika kosztem uszczuplenia spodziewanego dochodu finansowego Skarbu Państwa lub innego uprawnionego podmiotu, i jako takie, także według powołanego wyżej stanowiska Sądu Najwyższego, pozostaje poza zakresem znamion oszustwa (por. P. Kardas,
Prawnokarne aspekty uchylania się od wykonania zobowiązania..., s. 28 i n.). Trafnie zatem wskazuje się w orzecznictwie, że „nie stanowi doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Skarbu Państwa zachowanie sprawcy polegające na obniżeniu (zaniżeniu) wysokości należnego do zapłaty podatku, ustalonego na podstawie procedury samoobliczania za dany okres rozliczeniowy. W takiej bowiem sytuacji, z uwagi na sposób ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego za dany okres rozliczeniowy, które dokonywane jest samodzielnie przez podatnika, bez udziału organu podatkowego, uiszczenie należności podatkowej (zaliczki) w kwocie niższej niż należna, stanowi samodzielną dyspozycję majątkową podatnika, bez jakiejkolwiek czynności za strony organu podatkowego” (wyrok SA w Katowicach z 26.06.2014 r.,
II AKa 139/14, LEX nr 1537359; por. identycznie wyrok SA w Katowicach z 26.06.2014 r.,
II AKa 153/14, KZS 2014/10, poz. 97). Za nietrafne należy natomiast uznać stanowisko, według którego „do rozporządzenia mieniem przez organ podatkowy dochodzi w sytuacji, gdy podatnik wykazuje nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym (...) i obniża wartość podatku należnego i w rezultacie nie uiszcza podatku w wysokości, w jakiej powinien to uczynić. W takim przypadku, rozporządzenia mieniem należałoby dopatrywać się w zaniechaniu przez organ podatkowy poboru podatku w wysokości, w jakiej pobór ten miałby miejsce, gdyby nie celowe i wprowadzające w błąd zachowanie podatnika. Interpretacja ta w większym stopniu uwzględnia fakt, że zachowanie zarówno podatnika jak i organu podatkowego ma miejsce w ramach procedury podatkowej, przez pryzmat której należy odczytywać ich znaczenie. Nie stoi jej na przeszkodzie – szerokie na gruncie prawa karnego – rozumienie pojęcia rozporządzenia mieniem” (wyrok SA w Katowicach z 26.09.2014 r.,
II AKa 231/14, KZS 2015/2, poz. 83). W opisanym wyżej ujęciu nietrafnie bowiem zakwalifikowano działania organu podatkowego, który w ramach procedury samoobliczania podatku nie dokonuje żadnych czynności związanych z poborem podatku, jako rozporządzenie mieniem przez zaniechanie. Niezasadnie przyjęto także, że podstawą zaniechania poboru podatku w należnej wysokości było wprowadzenie w błąd w wyniku działania podatnika. Niczego w powyższym kontekście nie zmienia odwołanie do szerokiego sposobu rozumienia pojęcia rozporządzenia mieniem na gruncie
art. 286 § 1.
Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, iż całość przestępnego zachowania oskarżonego na kanwie regulacji prawnych penalizowanych przez kodeks karny oddają przepisy art. 77 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości w zw. z art. 21 § 2 kk w zw. z art. 271a § 1 i 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 12 § 1 kk w zw. z art. 65 § 1 kk
Odnośnie czynu przypisanego w punkcie 5 części dyspozytywnej wyroku (mimo, iż obrona formalnie nie złożyła zapowiedzi apelacji w tym zakresie).
Odnośnie zarzutu prania brudnych pieniędzy sąd uważa za właściwe wskazać, iż w praktyce oskarżony przelewał pieniądze na rachunek bankowy firmy (...), regulując zapłatę za fikcyjne faktury VAT. Następnie H. O. pieniądze te wypłacał i po potrąceniu uzgodnionej prowizji dla siebie i innych osób uczestniczących w procederze przekazywał je z powrotem oskarżonemu. Wobec tego mechanizmu działania oskarżonego i świadka H. O. wypełnili oni znamiona przestępstwa tzw. „prania brudnych” pieniędzy.
„Przelanie przez oskarżonego zapłaty za fikcyjne transakcje, a następnie bezzwłoczne odebranie tej samej sumy od świadka w gotówce, realizuje wprost znamiona przyjęcia i przekazania środków pieniężnych pochodzących z przestępstwa polegającego na wprowadzaniu do obrotu wyrobów ropopochodnych nielegalnego pochodzenia, nieobciążonych podatkiem akcyzowym. Nawet jeśli suma, na jaką dokonano przelewu, a którą oskarżony zaraz potem odzyskał pochodziła z legalnego obrotu jego firmy, to z chwilą dokonania tych operacji stała się kwotą pochodzącą bezpośrednio z czynu zabronionego, a zachowanie takie penalizowanie jest treścią art. 299 § 1 k.k.” (
vide Wyrok SA w Katowicach z 6.10.2022 r., II AKa 339/20, LEX nr 3601271.) Sąd orzekający podziela w całości tezę przytoczoną we wskazanym wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach, bowiem odnosi się ona do sytuacji zbliżonej do będącej przedmiotem rozpoznania w realiach niniejszej sprawy. Analiza rachunków bankowych należących do firmy (...) jak i analiza rachunku bankowego prowadzonego dla spółki (...), którą zarządzał oskarżony nie pozostawia wątpliwości co do tego jaki był mechanizm przepływu środków finansowych. Należy również wskazać, że przestępstw szczegółowo opisane w pkt 2 i 3 części dyspozytywnej wyroku, popełnione w warunkach idealnego zbiegu przestępstw stanowi przestępstwo bazowe dla przestępstwa penalizowanego przez art. 299 k.k.
|