I KS 2/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 marca 2026 r.
SSN Paweł Kołodziejski
w sprawie R.W.
oskarżonego o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 24 marca 2026 r.,
skargi obrońcy oskarżonego
na wyrok sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Poznaniu
z dnia 30 października 2025 r., sygn. akt IV Ka 878/25
uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Środzie Wielkopolskiej
z dnia 20 maja 2025 r., sygn. akt II K 169/24
i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić skargę;
2. kosztami postępowania skargowego obciążyć oskarżonego
R.W.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Środzie Wielkopolskiej wyrokiem z dnia 20 maja 2025 r.,
sygn. akt II K 169/24 uniewinnił R.W. od popełnienia zarzucanego mu czynu z art.
286 § 1 k.k.
I KS 2/26
2
Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone apelacją wywiedzioną przez
pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, który podniósł zarzuty obrazy przepisów
prawa materialnego (art. 286 § 1 k.k.) i procesowego (art. 7 k.p.k. i art. 424 § 1 pkt
1 i 2 k.p.k.) oraz błędów w ustaleniach faktycznych. Po rozpoznaniu tego środka
odwoławczego, Sąd Okręgowy w Poznaniu, wyrokiem z dnia 30 października 2025
r., sygn. akt IV Ka 878/25, uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał
Sądowi Rejonowemu w Środzie Wielkopolskiej do ponownego rozpoznania.
Skargę na wyrok sądu odwoławczego wniósł obrońca oskarżonego,
zaskarżając go w całości i zarzucając „mogące mieć istotny wpływ na treść
zaskarżonego orzeczenia rażące naruszenie przepisów postępowania, a
mianowicie: art. 437 § 2 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające
na uchyleniu w całości wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy w Środzie
Wielkopolskiej”. W konsekwencji obrońca oskarżonego wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w
Środzie Wielkopolskiej do ponownego rozpoznania.
Pisemne odpowiedzi na skargę złożone zostały zarówno przez prokuratora
jak i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, w których wnieśli oni o jej oddalenie.
Nadto pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wystąpił o zasądzenie od
oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego kosztów zastępstwa
adwokackiego w postępowaniu skargowym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga na wyrok sądu odwoławczego nie jest
zasadna, co implikowało jej oddalenie na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zakres kontroli dokonywanej
przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, o którym
mowa w art. 539a § 1 k.p.k., ograniczony jest wyłącznie do zbadania, czy
stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania
orzeczenia kasatoryjnego (zob. uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 25
stycznia 2018 r., I KZP 13/17, OSNKW 2018, nr 3, poz. 23). Natomiast
niedopuszczalne jest, aby Sąd Najwyższy w trybie art. 539a k.p.k. badał
I KS 2/26
3
merytorycznie prawidłowość przeprowadzonej kontroli odwoławczej w aspekcie
uchybień podniesionych w apelacji, jak również zasadność uchybień stwierdzonych
przez sąd drugiej instancji (zob. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 2023 r., II KS
28/23 i przywołane tam judykaty). Analiza treści podniesionego zarzutu, jak i
uzasadnienia skargi wskazują, że jej autor kwestionuje możliwość poczynienia
ustaleń co do zamiaru oskarżonego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy.
Podważa tym samym merytoryczną ocenę orzeczenia sądu ad quem, co w
zasadzie przesądza o niezasadności wywiedzionej skargi. Celem tej instytucji nie
jest bowiem „dublowanie” przeprowadzonej już kontroli instancyjnej, a
wyeliminowanie bezpodstawnego wydawania przez sądy odwoławcze wyroków
kasatoryjnych w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie in meriti mogło zapaść w drugiej
instancji.
Zauważyć należy, że sąd ad quem jako powód wydania wyroku
kasatoryjnego wskazał zakaz ne peius określony w art. 454 § 1 k.p.k., który stanowi,
że sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w
pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie
(punkt 5.3.1.4.1. formularza UK2). W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla
się, że wskazany zakaz, m.in. do którego odwołuje art. 437 § 2 k.p.k., aktualizuje
się dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy – w wyniku usunięcia stwierdzonych
uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt
1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu
prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) –
stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na
przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Sama tylko możliwość wydania
takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest
niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w
powyższym przepisie (vide uchwała SN z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18,
OSNK 2018/11, poz. 73). Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie
pozostawia jednak wątpliwości, że sąd ad quem nie uznał możliwości skazania przy
ponownym rozpoznaniu sprawy wyłącznie za hipotetyczną. Doszedł bowiem do
przekonania, że „przeprowadzona kontrola odwoławcza pozwala na kategoryczne
przypisanie oskarżonemu odpowiedzialności za umyślne pomocnictwo przy
I KS 2/26
4
dokonywaniu czynu zabronionego oszustwa popełnionego na szkodę D.W., co w
konsekwencji powinno prowadzić do uznania go winnym przestępstwa z art. 18 § 3
k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i wydania wyroku skazującego”. Tym samym nie
dopatrując się konieczności przeprowadzenia dodatkowych czynności procesowych
w sposób jednoznaczny wyraził swoje przekonanie co do zasadności skazania
oskarżonego. Trafnym jest więc wniosek, iż w układzie procesowym jaki wystąpił w
przedmiotowej sprawie, Sąd Okręgowy w Poznaniu nie miał możliwości wydania
innego orzeczenia niż kasatoryjne, bowiem na przeszkodzie temu stał zakaz
wynikający z art. 454 § 1 k.p.k.
Jednocześnie jak trafnie dostrzegł pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego,
sytuacja procesowa oskarżonego w dalszym ciągu nie jest przesądzona, a
rozstrzygnięcie sądu ad quem w żadnej mierze nie ogranicza samodzielności
jurysdykcyjnej sądu meriti. Wprawdzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie
on zobowiązany uwzględnić okoliczności wskazywane przez sąd odwoławczy,
niemniej jednak w żadnej mierze nie będzie związany poczynioną przez tenże sąd
oceną dowodów. Co oczywiste, sąd a quo weźmie pod uwagę także argumentację
przedstawioną przez obrońcę oskarżonego w niniejszej skardze.
Reasumując, Sąd Okręgowy w Poznaniu nie dopuścił się obrazy art. 437 § 2
k.p.k., gdyż w układzie procesowym jaki wystąpił w przedmiotowej sprawie nie miał
możliwości wydania innego orzeczenia niż kasatoryjne z uwagi na zakaz określony
w art. 454 § 1 k.p.k., na który to przepis wprost powołał się w uzasadnieniu wyroku,
dając jednocześnie wyraz swemu przeświadczeniu co do zasadności skazania
oskarżonego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Z tych względów,
wobec niestwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., Sąd
Najwyższy Sąd Najwyższy oddalił skargę obrońcy oskarżonego.
Odnosząc się natomiast do wniosku o zasądzenie od oskarżonego na rzecz
oskarżyciela posiłkowego kosztów zastępstwa adwokackiego stwierdzić należy, że
nie zasługiwał on na uwzględnienie z uwagi na swoją przedwczesność. Jak
słusznie podkreśla się w judykaturze, postępowanie skargowe nie jest
postępowaniem kończącym postępowanie karne, skoro przesądza ono jedynie na
jakim etapie to postępowanie karne będzie się dalej toczyło. Z tego powodu w
I KS 2/26
5
orzeczeniu w przedmiocie skargi Sąd Najwyższy nie powinien orzekać co do
kosztów zastępstwa procesowego (pełnomocnika z wyboru). Koszty te powinny być
rozliczone w orzeczeniu kończącym postępowanie karne, zgodnie z przepisem art.
626 § 1 k.p.k. (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 2 grudnia 2025 r., V KS 46/25 i
przywołane tam orzecznictwo oraz poglądy doktryny).
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części
dyspozytywnej postanowienia, o kosztach sądowych postępowania skargowego
rozstrzygając na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. oraz art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 §
4 a contrario k.p.k.
[WB]
[a.ł]
