I KO 65/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 5 sierpnia 2026 r.
SSN Adam Roch
w sprawie T. P.
skazanego z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
w dniu 5 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu bez udziału stron
wniosku skazanego o wznowienie postępowania kasacyjnego, zakończonego
postanowieniem Sądu Najwyższego z 20 września 2017 r., sygn. V KK 208/17,
oddalającym kasację obrońcy jako oczywiście bezzasadną,
na podstawie art. 540 § 1 k.p.k. a contrario w zw. z art. 545 § 1 k.p.k. w zw. z art.
430 § 1 k.p.k. oraz art. 639 k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k.
postanowił:
1. pozostawić wniosek skazanego bez rozpoznania;
2. zwolnić skazanego T. P. od kosztów sądowych związanych z
postępowaniem wznowieniowym, obciążając nimi Skarb Państwa;
3. odpis postanowienia doręczyć skazanemu z pouczeniem o braku
zażalenia.
UZASADNIENIE
Pismem z 4 maja 2026 r. skazany T. P. wniósł o wznowienie postępowania
kasacyjnego, zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z 20 września
2017 r. wydanym w sprawie o sygn. V KK 208/17, którym oddalono kasację obrońcy
jako oczywiście bezzasadną. W treści wniosku skazany wskazał, że wpadł
I KO 65/26
2
w pułapkę prawną w wyniku wprowadzenia do porządku prawnego przepisu art. 523
§ 1a k.p.k., pozwalającego Prokuratorowi Generalnemu w sprawach o zbrodnię
wnieść kasację w oparciu wyłącznie o zarzut niewspółmierności kary. Zdaniem
autora wniosku, powyższa zmiana normatywna doprowadziła do naruszenia jego
praw konstytucyjnych. Wskazany przepis umożliwił bowiem Prokuratorowi
Generalnemu zaskarżenie na niekorzyść wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 21 kwietnia 2016 r., sygn. II AKa 85/16, na mocy którego złagodzono skazanemu
karę z 25 lat pozbawienia wolności do lat 15. W konsekwencji rozpoznania kasacji
wniesionej na podstawie art. 523 § 1a k.p.k. doszło do uchylenia tego orzeczenia i
przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Po
powtórnym przeprowadzeniu postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny we
Wrocławiu wyrokiem z 16 grudnia 2016 r., w sprawie o sygn. II AKa 325/16 utrzymał
zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy w mocy – w tym w zakresie
orzeczonej kary 25 lat pozbawienia wolności. Zdaniem wnioskodawcy, w
postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy nie pochylił się nad powyższym
problemem. W wyniku jego wieloletnich działań powstały opinie prawne, które winny
zostać uwzględnione w charakterze nowego dowodu uzasadniającego wznowienie
postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W niniejszym postępowaniu ocenie podlegał wniosek skazanego o
wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego prawomocnym
postanowieniem Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji obrońcy jako oczywiście
bezzasadnej. Skazany T. P. odrębnie bowiem domagał się wznowienia
postępowania głównego, zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego we
Wrocławiu z 16 grudnia 2016 r., sygn. II AKa 325/16, choć pisma inicjujące obie
sprawy oparte zostały na bliźniaczej argumentacji. W tym zaś zakresie dostrzec
trzeba, że postanowieniem z 28 maja 2026 r., sygn. I KO 36/26, Sąd Najwyższy
odmówił przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem
Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 16 grudnia 2016 r., sygn. II AKa 325/16, wobec
jego oczywistej bezzasadności.
I KO 65/26
3
Obecnie oceniany wniosek skazanego o wznowienie postępowania
kasacyjnego jest z kolei niedopuszczalny z mocy ustawy, a przez to musiał zostać
pozostawiony bez rozpoznania.
Na gruncie analizowanego zagadnienia wskazać należy, że od lat w
orzecznictwie i doktrynie dominuje pogląd, że – w świetle stanowczego brzmienia art.
542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 k.p.k. w zw. z art. 544 § 1 i 2 k.p.k. –
niedopuszczalne jest wznowienie z urzędu postępowania kasacyjnego
zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji. Dostrzec na tym tle należy, że
w uchwale z 9 października 2000 r. (sygn. akt I KZP 37/00), Sąd Najwyższy
orzekający w składzie całej Izby Karnej, udzielając odpowiedzi na pytanie prawne na
gruncie stanu prawnego ukształtowanego nowelą z 20 lipca 2000 r. (Dz. U. nr 62,
poz. 717), a dotyczące tego, czy oddalenie kasacji, wniesionej od prawomocnego
wyroku, powinno następować w formie postanowienia, czy też w formie wyroku,
wskazał m. in., że zakres rozstrzygania w postępowaniu kasacyjnym został przez
ustawodawcę ograniczony wyłącznie do kwestii badania podstaw określonych w art.
523 k.p.k. Z istoty postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest ono postępowaniem
zmierzającym do rozstrzygnięcia „o zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie
karnej” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz, lecz postępowaniem zmierzającym do
zbadania zasadności skargi kasacyjnej, wniesionej już po prawomocnym ukończeniu
postępowania. Powyższy pogląd konsekwentnie podtrzymywany był w późniejszym
orzecznictwie. W postanowieniu SN z 12 kwietnia 2001 r. (sygn. III KO 53/99)
stwierdzono, iż oddalając kasację Sąd Najwyższy orzeka jedynie o niezasadności
skargi kasacyjnej i w żadnym wypadku nie wkracza w sferę, w której zaskarżony
kasacją wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej. W takiej sytuacji to właśnie ten
wyrok jest „orzeczeniem kończącym postępowanie karne”. Takim orzeczeniem, a
więc kończącym postępowanie karne, o czym mowa w art. 544 § 1 i 2 k.p.k., nie jest
natomiast orzeczenie Sądu Najwyższego, wydane w wyniku rozpoznania kasacji,
którym kasację tę oddalono. Analogiczne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy
w postanowieniu z 20 maja 2010 r. (sygn. V KO 47/10), gdzie zaznaczono, że w
świetle art. 540 k.p.k. wznowienie dotyczy „postępowania sądowego zakończonego
prawomocnym orzeczeniem", a zatem wszelkie podstawy wznowieniowe, w tym
nawet określone w art. 542 § 3 k.p.k. (wznowienie z urzędu), dotyczą tylko takiego
postępowania. Tym samym podkreślono, że nie jest możliwe wznowienie, zarówno
na wniosek strony, jak i z urzędu, samego postępowania o wznowienie,
I KO 65/26
4
zakończonego uprzednio prawomocnym orzeczeniem sądu o oddaleniu wniosku
strony lub o braku podstaw do wznowienia ex officio. Inne rozumienie tej konstrukcji
prowadzić by musiało w konsekwencji do przyjęcia, że możliwe jest również
wznowienie postępowania kasacyjnego, zakończonego oddaleniem kasacji, gdyż
kończy je przecież prawomocne orzeczenie sądu, i to w sytuacji, gdy
niedopuszczalna jest już sama kasacja od orzeczenia zapadłego
w wyniku uprzedniego rozpoznania kasacji (art. 539 k.p.k.).
W postanowieniu z 13 kwietnia 2016 r. (sygn. III KO 130/15), Sąd Najwyższy,
odwołując się do szeregu wcześniejszych judykatów, wskazał natomiast, iż jest
oczywiste, że postępowanie kasacyjne zakończone postanowieniem Sądu
Najwyższego oddalającym kasację w ogóle nie podlega procedurze wznowieniowej.
Ugruntowane od lat stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie jest
jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do licznych, szczegółowo uzasadnianych
judykatów, w tym miejscu należy jedynie podkreślić, że wznowienie, określone
przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 § 3 k.p.k., następuje w odniesieniu do
postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Do tej kategorii orzeczeń
należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego rozstrzygające merytorycznie o
przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po uchyleniu zaskarżonego orzeczenia)
o umorzeniu postępowania czy uniewinnieniu (art. 537 § 2 k.p.k.). Nie należy do niej
natomiast postanowienie Sądu Najwyższego oddalające kasację, jako że
postanowienie to – rozstrzygające jedynie o niezasadności skargi kasacyjnej
(niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu na podstawie art. 536
k.p.k.) – nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą kasacją zostało zaskarżone
i które zakończyło postępowanie. W takim razie, w świetle art. 544 § 2 k.p.k. oraz
przepisów wymienionych powyżej nie ulega wątpliwości, że postępowanie o
wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego
oddalającym kasację jest niedopuszczalne z mocy ustawy. Warto zauważyć, że
tożsamy pogląd dominuje również w literaturze (zob. T. Grzegorczyk [w:] Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, Kraków 2003; D. Świecki [w:] B.
Augustyniak, K. Z. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania
karnego. Komentarz, Warszawa 2013; J. Matras [w:] Kodeks postępowania karnego.
Komentarz, wyd. II, red. K. Dudka, Warszawa 2020; D. Świecki [w:] B. Augustyniak,
K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom II.
Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2020).
I KO 65/26
5
Nadto, za trafnością przywołanego wyżej stanowiska opowiedział się również
Sąd Najwyższy w postanowieniu z 23 marca 2023 r., sygn. I KZP 17/22. W
orzeczeniu tym, rozważając kwestię zasadności odstąpienia od zaprezentowanego
wyżej paradygmatu interpretacyjnego (i w konsekwencji dopuszczenia możliwości
wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem o
oddaleniu kasacji), w związku z eksponowanymi przez sąd pytający względami
dotyczącymi kryzysu konstytucyjnego związanego z ukształtowaniem Krajowej Rady
Sądownictwa w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., wskazano m. in.,
że: „nie budzi oczywiście wątpliwości okoliczność, że sygnalizowane kwestie
dotyczące kryzysu konstytucyjnego są niezwykle ważkie. Zdaniem Sądu
Najwyższego w składzie poszerzonym wymagają one jednak stosownej interwencji
ustawodawcy, a nie dostosowywania wykładni przepisów do tej szczególnej sytuacji
poprzez odejście od utrwalonych od wielu lat, tak w orzecznictwie, jak i w literaturze
poglądów prezentowanych na omawianym gruncie. Stabilna wykładnia prawa
stanowi przecież istotną wartość (…). Powyższe rozważania w ocenie Sądu
Najwyższego w składzie poszerzonym implikują stwierdzenie, że skoro
postanowienie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym
orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. to
nie wchodzi w grę możliwość wznowienia z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k. wobec
ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. postępowania
kasacyjnego zakończonego wydaniem wskazanego postanowienia. Ujawnienie
uchybienia z kręgu art. 439 § 1 k.p.k. w postępowaniu kasacyjnym
w związku z oddaleniem kasacji nie rzutuje w żadnym razie na konieczność
wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem, a
więc prawomocnie rozstrzygającego o odpowiedzialności karnej oskarżonego”.
Reasumując zaprezentowane powyżej rozważania, brak jest podstaw do
odstępowania od przedstawionej wyżej, utrwalonej linii interpretacyjnej. W
konsekwencji wniosek skazanego o wznowienie postępowania kasacyjnego należało
pozostawić bez rozpoznania jako niedopuszczalny z mocy ustawy, i to niezależnie
od argumentacji zawartej w piśmie mającym inicjować postępowanie wznowieniowe.
Nie było zatem także podstaw do wzywania skazanego do uzupełnienia braku
formalnego poprzez sporządzenie i podpisanie wniosku przez adwokata lub radcę
prawnego i wniesienie stosownej opłaty, albowiem T. P. domagał się wznowienia
postępowania z istoty niepodlegającego wznowieniu.
I KO 65/26
6
Z uwagi na sytuację materialną i osobistą skazanego, kierując się treścią 624
§ 1 k.p.k. w zw. z art. 639 k.p.k., Sąd Najwyższy zwolnił go od kosztów sądowych za
postępowanie wznowieniowe, wydatkami tego postępowania obciążając Skarb
Państwa.
[J.J.]
[r.g.]
