I KO 14/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2026 r.
SSN Anna Dziergawka
w sprawie skazanego P.S.
skazanego za czyny z art. 280 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 9 kwietnia 2026 r.,
wniosku skazanego o wznowienie postępowania
zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. akt II AKa 154/20,
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Opolu
z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III K 82/19,
na podstawie art. 545 § 3 k.p.k.
p o s t a n o w i ł :
1. odmówić przyjęcia wniosku skazanego P.S. o wznowienie
postępowania wobec jego oczywistej bezzasadności,
2. stwierdzić brak podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania o
wznowienie postępowania.
UZASADNIENIE
Skazany P.S. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego
prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18 listopada
2020 r., sygn. akt II AKa 154/20, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Opolu
z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III K 82/19. W uzasadnianiu skazany podniósł, iż
I KO 14/26
2
w wydaniu wyroku sądu II instancji brali udział „neosędziowie”, ponadto wskazał, że
nie popełnił zarzucanych mu czynów, za które aktualnie odbywa karę pozbawienia
wolności, był torturowany przez funkcjonariuszy służby więziennej. Skarżący wniósł
o uchylenie wyroków i „sprawiedliwe osądzenie”, a także o wyznaczenie mu
obrońcy z urzędu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Na wstępie należy odwołać się do treści art. 545 § 3 k.p.k., który stanowi, iż
sąd, orzekając jednoosobowo, odmawia przyjęcia wniosku niepochodzącego od
prokuratora, adwokata, radcy prawnego albo radcy Prokuratorii Generalnej
Rzeczypospolitej Polskiej, bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych,
jeżeli z treści wniosku, w szczególności odwołującego się do okoliczności, które
były już rozpoznawane w postępowaniu o wznowienie postępowania, wynika jego
oczywista bezzasadność.
Powyższe unormowanie pozwala więc na wstępną kontrolę wniosku o
wznowienie – i to bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych - celem
wyeliminowania konieczności przeprowadzania różnego rodzaju czynności
procesowych związanych z wnioskiem, który w stopniu oczywistym nie może
doprowadzić do wznowienia postępowania. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż
decydująca jednak jest sama treść wniosku o wznowienie, która może być
oczywiście bezzasadna z różnych powodów. Ta oczywista bezzasadność wynikać
może z tego, że we wniosku wskazano podstawy wznowienia, które nie są
przewidziane w ustawie albo z tego, że w ogóle nie wskazano żadnych podstaw
wznowienia, ograniczając się do postulowania przeprowadzenia kolejnej kontroli
odwoławczej (zob. postanowienie SN z dnia 9 lipca 2024 r., III KO 81/24).
Uwzględniając powyższe wskazać należy, że skazany we wniosku nie
przedstawił takich okoliczności, które uzasadniałyby wznowienie postępowania w
niniejszej sprawie. P.S. podniósł, że został skazany za popełnienie ponad 20
przestępstw, z których połowy nie popełnił. Ponadto podniósł, że był torturowany
przez funkcjonariuszy służby więziennej. Okoliczności te nie mogą jednak stanowić
podstawy do wznowienia postępowania. Skazany nie powołał żadnej z podstaw
wznowieniowych określonych w art. 540 k.p.k., art. 540a k.p.k. lub art. 540b k.p.k.,
I KO 14/26
3
kwestionując poczynione przez sądy obu instancji ustalenia faktyczne skutkujące
prawomocnym skazaniem. Należy bowiem wskazać, że postępowanie
wznowieniowe nie stanowi powtórzenia postępowania apelacyjnego i nie jest
swego rodzaju "trzecią instancją", mającą służyć kolejnemu weryfikowaniu
poprawności orzeczeń zapadłych w sądach pierwszej i drugiej instancji.
Wniosek o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, którego podstawy zostały ustawowo skatalogowane (art. 540-540b
k.p.k.) i postępowanie wznowieniowe sprowadza się wyłącznie do ich badania (zob.
postanowienie SN z dnia 15 września 2022 r., V KO 67/22). Specyfika
postępowania wznowieniowego wszczynanego na wniosek sprawia, że nie
dokonuje się na nowo oceny zebranych w toku procesu dowodów i poprawności
przyjętych w oparciu o nie ustaleń faktycznych, będących podstawą prawomocnego
wyroku. Nie bada się również oceny zasadności orzeczenia sądu pierwszej
instancji, tak jak to się czyni w ramach kontroli instancyjnej (zob. postanowienie SN
z dnia 21 kwietnia 2016 r., V KO 22/16).
W związku z powyższym, wniosek skazanego o wznowienie postępowania,
należało uznać za oczywiście bezzasadny i na podstawie art. 545 § 3 k.p.k.
odmówić jego przyjęcia.
Odnosząc się z kolei do podnoszonej przez wnioskodawcę wadliwości
powołania sędziów, wskazać należy, że okoliczność ta może zostać
zweryfikowane jedynie z urzędu. Zgodnie z treścią art. 542 § 2 k.p.k. postępowanie
wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień
wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., przy czym wznowienie postępowania jedynie z
powodów określonych w pkt 9-11 może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego.
Przechodząc do zasygnalizowanej przez skazanego potrzeby wznowienia
prawomocnie zakończonego postępowania z uwagi na zaistnienie bezwzględnej
przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., stwierdzić należy, iż w
niniejszej sprawie brak jest podstaw do wznowienia postępowania z urzędu.
W doktrynie i w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że uchybienia
wymienione w art. 439 § 1 k.p.k. zachodzą tylko wtedy, gdy zaistniały w
I KO 14/26
4
rzeczywistości, a nie pozornie, zaś przepisy regulujące bezwzględne przyczyny
odwoławcze muszą być interpretowane ściśle. Przyczyna odwoławcza z art. 439 §
1 pkt 2 k.p.k., określana mianem „nienależytej obsady sądu”, tradycyjnie wiązana
była i nadal być musi wyłącznie z rozpoznaniem sprawy w składzie odbiegającym
liczbowo lub strukturalnie (jakościowo) od składu przewidzianego dla rozpoznania
danej kategorii spraw w sądzie określonego szczebla lub w danym postępowaniu.
Konsekwentnie, spod zakresu zastosowania tej regulacji, wyłączano także
przypadki stanowiące jedynie naruszenia natury organizacyjno-porządkowej (zob.
m. in. J. Matras (w:) Kodeks postępowania karnego, pod red. K. Dudki, WKP 2018,
komentarz do art. 439, teza 9). Uchybienia związane z zasiadaniem w składzie
orzekającym osoby, co do której zachodziły podstawy wyłączenia, o których mowa
w art. 41 § 1 k.p.k., konsekwentnie traktowane są jako względne przyczyny
odwoławcze. Uchybieniem mieszczącym się w treści art. 439 § 1 k.p.k. jest taka
więc tylko sytuacja, gdy w rozpoznaniu sprawy bierze udział sędzia podlegający
wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. (zob. m. in. R. A. Stefański, Wyłączenie
sędziego z mocy orzeczenia sądu, Przegląd Sądowy 2007, z. 6, s. 119;
postanowienie SN z dnia 24 lutego 2015 r., V KK 2/15; postanowienie SN z dnia 29
marca 2018 r., V KZ 15/18). Dostrzec przy tym trzeba, że art. 439 k.p.k. ma
charakter wyjątkowy, z uwagi na fakt, że zaistnienie jednej z taksatywnie
wymienionych w nim przyczyn obliguje sąd do orzekania poza granicami
zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz niezależnie od wpływu uchybienia na
treść wyroku. Rodzi zatem konsekwencje często wykraczające poza oczekiwania
stron postępowania występujących z żądaniem przeprowadzenia kontroli
odwoławczej. Nie budzi więc wątpliwości, że zgodnie z zasadą exceptiones non
sunt extendendae przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco. Dotyczy
to nie tylko wzbogacania za pomocą wykładni samego katalogu z art. 439 § 1 k.p.k.,
lecz także dokonywania rozszerzającej interpretacji konkretnych przyczyn
odwoławczych (zob. postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22).
Tym samym uznać trzeba, że powołanie na urząd sędziego na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy
z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art.
I KO 14/26
5
439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24).
Podnieść bowiem trzeba, że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o
czym orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K
12/18.
Powyższe rozważania zdecydowały o stwierdzeniu braku podstaw do
przeprowadzenia z urzędu postępowania o wznowienie zakończonego
prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18 listopada
2020 r., sygn. akt II AKa 154/20, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Opolu
z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III K 82/19.
Z uwagi na odmowę przyjęcia wniosku skazanego o wznowienie
postępowania wobec jego oczywistej bezzasadności, bezprzedmiotowe stało się
rozpoznanie wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu.
[WB]
[a.ł]
