I KK 424/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 20 lutego 2025 r.
Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Igor Zgoliński
SSN Ryszard Witkowski
w sprawie E.D.
w przedmiocie wyroku łącznego
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 20 lutego 2025 r.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego
na korzyść skazanego
od prawomocnego wyroku łącznego Sądu Okręgowego w Zielonej Górze
z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 168/22
uchyla zaskarżony wyrok w zakresie kary łącznej 8 miesięcy
pozbawienia wolności i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi
Okręgowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania.
Ryszard Witkowski Zbigniew Kapiński Igor Zgoliński
UZASADNIENIE
E.D. skazany został prawomocnymi wyrokami:
I KK 424/24
2
1. Sądu Rejonowego w Żaganiu z dnia 15 listopada 2019 r. w sprawie o sygn.
akt II K 612/19 za czyn popełniony w dniu 17 maja 2019 r. z art. 62 ust. 1
ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii na karę 6 miesięcy ograniczenia
wolności, na poczet której zaliczono okres od 17 maja 2019 r., godz. 22.40 do
18 maja 2019 r., godz. 11.00,
2. Sądu Rejonowego w Żaganiu z dnia 20 stycznia 2021 r. w sprawie o sygn. akt
II K 838/20 za czyn popełniony w dniu 20 stycznia 2021 r. z art. 178a § 1 k.k.
na karę grzywny w wysokości 70 stawek dziennych, po 20 złotych każda
stawka, na poczet której zaliczono okres od 3 maja 2020 r. do 4 maja 2020 r.,
3. Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 21 kwietnia 2021 r. w sprawie o
sygn. akt II K 103/20 za:
1. popełniony w okresie od dnia 15 czerwca 2019 r. do dnia 8 lipca 2019 r. ciąg
przestępstw z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. na karę 1 roku i 4
miesięcy pozbawienia wolności,
2. czyn popełniony w dniu 25 czerwca 2019 r. z art. 280 § 1 k.k. na karę 2 lat
pozbawienia wolności,
za które orzeczono karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności,
zaliczając na jej poczet okres tymczasowego aresztowania w sprawie od dnia 18
lipca 2019 r., godz. 6:10 do dnia 20 grudnia 2019 r.,
3. Sądu Rejonowego w Żaganiu z dnia 9 grudnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt
II K 465/21 za czyn popełniony w okresie od dnia 16 kwietnia 2021 r., godz.
23:00 do dnia 17 kwietnia 2021 r., godz. 6:00 z art. 278 § 1 k.k. na karę 7
miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem jej wykonania
na okres 3 lat próby,
4. Sądu Rejonowego w Żaganiu z dnia 15 marca 2022 r. w sprawie o sygn. akt
II K 1085/21 za czyn popełniony w dniu 30 października 2021 r. z art. 244 k.k.
na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności,
I KK 424/24
3
5. Sądu Rejonowego w Żaganiu z dnia 23 maja 2022 r. w sprawie o sygn. akt II
K 1060/21 za popełniony w okresie od dnia 4 listopada 2021 r. do dnia 18
listopada 2021 r. ciąg przestępstw z art. 244 k.k. na karę 1 roku ograniczenia
wolności,
6. Sądu Rejonowego w Żaganiu z dnia 12 października 2022 r. w sprawie o sygn.
akt II K 288/22 za popełniony w okresie od dnia 25 stycznia 2022 r. do dnia 16
marca 2022 r. ciąg przestępstw z art. 244 k.k. na karę 4 miesięcy pozbawienia
wolności,
Sąd Okręgowy w Zielonej Górze w dniu 11 stycznia 2023 r. w sprawie o sygn.
akt II K 168/22, wydał wyrok łączny wobec E.D., którym: I. rozwiązał karę łączną
orzeczoną w wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze w sprawie o sygn. akt II K
103/20; II. na mocy art. 85 § 1 k.k., art. 87 § 1 k.k. i art. 91 § 2 k.k. połączył
jednostkowe kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności orzeczone wyrokami
Sądu Rejonowego w Żaganiu z dnia 15 listopada 2019 r. w sprawie o sygn. akt II K
612/19 oraz Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 21 kwietnia 2021 r. w sprawie
o sygn. akt II K 103/20 i orzekł karę łączną 2 lat i 7 miesięcy pozbawienia wolności;
III. na mocy art. 85 § 1 k.k., art. 87 § 1 k.k. i art. 91 § 2 k.k. połączył jednostkowe kary
ograniczenia wolności orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w Żaganiu z dnia 15
marca 2022 r. w sprawie o sygn. akt II K 1085/21 oraz z dnia 23 maja 2022 r. w
sprawie o sygn. akt II K 1060/21 i orzekł karę łączną 8 miesięcy pozbawienia wolności;
IV. na podstawie art. 577 k.p.k. na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia
wolności zaliczył skazanemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie
o sygn. akt II K 103/20 od dnia 18 lipca 2019 r. do dnia 20 grudnia 2019 r. oraz od
dnia 8 czerwca 2022 r. do dnia 11 stycznia 2022 r. „i nadal”, V. na podstawie art. 572
k.p.k. umorzył postępowanie karne w przedmiocie wydania wyroku łącznego co do
kar orzeczonych w wyrokach Sądu Rejonowego w Żaganiu w sprawach o sygn. akt
II K 838/20, II K 465/21 oraz II K 288/22; VI. na zasadzie art. 576 § 1 k.p.k. stwierdził,
że z chwilą uprawomocnienia się wyroku łącznego wyroki podlegające połączeniu
nie ulegają wykonaniu w zakresie objętym wyrokiem łącznym; VII. na zasadzie art.
624 § 1 k.p.k. zwolnił skazanego w całości od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa
kosztów sądowych.
I KK 424/24
4
Powyższy wyrok nie został zaskarżony i stał się on prawomocny z dniem 14
marca 2023 r.
Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2024 r., sygn. akt II K 168/22, Sąd
Okręgowy w Zielonej Górze wstrzymał wykonanie wobec skazanego E.D. kary
łącznej 8 miesięcy pozbawienia wolności, orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu
Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 11 stycznia 2023 r. w sprawie o sygn. akt II K
168/22 (k. 102-103).
Kasację od wyroku łącznego z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 168/22,
wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go w części dotyczącej orzeczenia o karze
łącznej 8 miesięcy pozbawienia wolności, zawartego w pkt. 3 części dyspozytywnej
wyroku, na korzyść skazanego.
Skarżący sformułował zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść
orzeczenia naruszenia przepisu prawa karnego materialnego, tj. art. 87 § 1 k.k.,
polegające na jego zastosowaniu i połączeniu dwóch kar ograniczenia wolności
orzeczonych przez Sąd Rejonowy w Żaganiu w wymiarze 6 miesięcy (w sprawie o
sygn. akt II K 1085/21) oraz 1 roku (w sprawie o sygn. akt II K 1060/21) i w ich miejsce
wymierzeniu kary łącznej 8 miesięcy pozbawienia wolności, pomimo braku podstaw
do orzeczenia kary łącznej innego rodzaju, niż podlegające łączeniu jednorodzajowe
kary jednostkowe.
W oparciu o powyższy zarzut Prokurator Generalny wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie
Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym i jako taka podlegała
uwzględnieniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Nie ulega wątpliwości, że zaskarżony kasacją Prokuratora Generalnego wyrok
Sądu Okręgowego w Zielonej Górze zapadł z rażącą obrazą przepisów prawa
materialnego, tj. art. 87 § 1 k.k.
I KK 424/24
5
Przed dokonaniem merytorycznego rozpoznania sprawy, przedstawić należy
kilka uwag o charakterze wstępnym. Po pierwsze, analiza akt sprawy dowodzi, że
Sąd Okręgowy dostrzegł podnoszone w kasacji uchybienie i dążąc do jego usunięcia
posłużył się instytucją sprostowania orzeczenia (k. 31). Oczywistym jest jednak, że
w realiach niniejszej sprawy nie mogła ona znaleźć zastosowania. W aspekcie
jurydycznym, instytucja ta bowiem odnosi się do oczywistych omyłek pisarskich i
rachunkowych (ewentualnie w obliczeniu terminów), nie zaś korygowania zawartego
w wyroku rozstrzygnięcia, w tym wymiaru czy rodzaju orzeczonej kary. Tym samym
w trybie art. 105 § 1 k.p.k. nie jest dopuszczalna zmiana orzeczenia (lub zarządzenia)
o charakterze merytorycznym, a taką z pewnością byłaby zmiana rodzaju kary
łącznej orzeczonej w pkt. 3 zaskarżonego wyroku łącznego, gdyby w obrocie
prawnym pozostało postanowienie o sprostowaniu z dnia 13 lutego 2023 r.
Jednocześnie właściwym sposobem wyegzekwowania zmiany wadliwie
sformułowanego co do meritum orzeczenia jest jego zaskarżenie przysługującymi w
sprawie środkami zaskarżenia. Wywiedziona zatem w niniejszej sprawie kasacja
zainicjowała właściwą procedurę kontrolną zaskarżonego orzeczenia w kontekście
podniesionego przez skarżącego uchybienia, jednocześnie umożliwiając ocenę
prawidłowości zastosowania przez Sąd Okręgowy przepisów prawa karnego
materialnego. Przy tym Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie
miał na względzie, że uzasadnienie wyroku łącznego sporządzone zostało z
uwzględnieniem dostrzeżonej przez Sąd Okręgowy wadliwości rozstrzygnięcia
zawartego w pkt 3. wyroku, niemniej jednak mając na uwadze brak możliwości
korygowania rozstrzygnięć merytorycznych w inny sposób aniżeli w wyniku kontroli
orzeczenia wywołanej odpowiednimi środkami zaskarżenia, uzasadnienie to w
odniesieniu do zaskarżonej części nie stanowiło miarodajnej podstawy badania
zasadności podniesionego w kasacji zarzutu.
Przechodząc do istoty sprawy, stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy w Zielonej
Górze łącząc jednostkowe kary ograniczenia wolności i wymierzając w ich miejsce
karę łączną pozbawienia wolności, dopuścił się rażącej obrazy prawa karnego
materialnego. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego – zgodnie z treścią
wyroku - legł wadliwie zastosowany art. 87 § 1 k.k. Zgodnie z treścią powołanego
przepisu w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia
I KK 424/24
6
wolności i ograniczenia wolności sąd wymierza karę łączną pozbawienia wolności,
przyjmując, że miesiąc ograniczenia wolności równa się 15 dniom pozbawienia
wolności. Tak ukształtowana norma dopuszcza więc połączenie kar jednostkowych
różnego rodzaju (ograniczenia wolności i pozbawienia wolności), przesądzając
zarazem, że przy zastosowaniu tego przepisu oraz wobec treści wyroku Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 11 czerwca 2019 r. sygn. akt P 20/17, sąd będzie mógł
(fakultatywnie) orzec karę łączną pozbawienia wolności. Tego rodzaju sytuacja w
realiach przedmiotowej sprawy odnośnie do zaskarżonej części wyroku nie zaistniała,
bowiem połączeniu podlegały jednostkowe kary ograniczenia wolności
(jednorodzajowe kary) orzeczone w sprawach o sygn. akt II K 1085/21 oraz II K
1060/21, co w rezultacie determinowało orzeczenie w ich miejsce jednej kary łącznej
ograniczenia wolności na zasadach określonych w art. 86 k.k.
Sąd Okręgowy wymierzając zatem w pkt. 3 zaskarżonego wyroku karę łączną
pozbawienia wolności stanowiącą karę surowszego rodzaju aniżeli kara łączna
ograniczenia wolności, którą winien orzec łącząc jednostkowe kary ograniczenia
wolności, dopuścił się uchybienia o charakterze rażącym oraz mającym istotny wpływ
na treść wydanego w sprawie orzeczenia. Nie znajduje bowiem żadnego
normatywnego uzasadnienia sytuacja, w której skazany ponosi surowszą sankcję
aniżeliby dolegliwość, która wynikałaby dla skazanego z prawidłowo zastosowanych
przepisów prawa karnego materialnego, co w konsekwencji musi skutkować
uchyleniem pkt. 3 zaskarżonego wyroku dotyczącego orzeczenia o karze łącznej 8
miesięcy pozbawienia wolności i przekazaniem sprawy w tym zakresie do
ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy
będzie miał na uwadze wcześniej przedstawione rozważania oraz ustawowe zasady
dotyczące określania górnej i dolnej granicy kary łącznej ograniczenia wolności
możliwej do orzeczenia, bowiem – jak słusznie wskazał wnoszący kasację – sposób
ustalenia tych granic przez Sąd Okręgowy, mając za podstawę art. 86 § 1 k.k. oraz
lekturę uzasadnienia zaskarżonego wyroku łącznego, trudno uznać za prawidłowy.
Dodatkowo Sąd Okręgowy w Zielonej Górze określi wymiar kary łącznej ograniczenia
wolności w sposób odpowiadający dyspozycji przepisu art. 86 § 3 k.k. i art. 34 § 1a i
§ 1b k.k. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024 r., V KK 435/23. Legalis nr
3044801).
I KK 424/24
7
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.
Ryszard Witkowski
[wb]
r.g.
Zbigniew Kapiński
Igor Zgoliński
