I CSK 2820/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
Prezes SN Joanna Misztal-Konecka
1 sierpnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 1 sierpnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku A.K., R.K. i U.K.
z udziałem A.A., A.A.1, G.D., K.B. i M.A.
o dział spadku i zniesienie współwłasności,
na skutek skargi kasacyjnej G.D.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Ostrołęce
z 19 grudnia 2023 r., I Ca 141/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od uczestnika G.D. na rzecz uczestnika K.B. kwotę
5 400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) kosztów postępowania
kasacyjnego.
(K.W.)
UZASADNIENIE
1. Postanowieniem z 19 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce, w
sprawie z wniosku A.K., R.K. i U.K. z udziałem A.A., A.A.1, G.D., K.B. i M.A. oraz
Prokuratora Okręgowego w O. o dział spadku i zniesienie współwłasności, oddalił
apelację wnioskodawców oraz apelację uczestnika G.D. od postanowienia Sądu
Rejonowego w Przasnyszu z 30 listopada 2021 r., a także orzekł o kosztach
postępowania odwoławczego.
I CSK 2820/24
2
2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wniósł uczestnik
G.D., wskazując na naruszenie art. 3271 § 1 w zw. z art. 378 § 1 w zw. z art. 391 §
1 k.p.c., art. 166 k.c., art. 553 k.c. oraz art. 599 § 2 w zw. z art. 166 k.c.
3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na występowanie w sprawie przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna, ponieważ
orzekające w niniejszej sprawie Sądy dopuściły się rażącego naruszenia przepisów
postępowania i nie zbadały w pełni istoty sprawy. Sąd Okręgowy w Ostrołęce
nietrafnie uznał, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zgromadzony
w sprawie materiał dowodowy i bezkrytycznie przyjął za własne ustalenia faktyczne
poczynione przez Sąd Rejonowy w sytuacji, gdy ustalenia te były błędne
i doprowadziły do nieprawidłowego zastosowania art. 166 w zw. z art. 599 § 2 k.c.
W ocenie skarżącego Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy również
z tego powodu, że nie odniósł się precyzyjnie do wszystkich zarzutów dotyczących
oceny materiału dowodowego zgromadzonego przez Sąd Rejonowy,
w szczególności do zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego
orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście
wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie
służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
I CSK 2820/24
3
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może
być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie
Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego
odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
W celu spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie
w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,
zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.
3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w
sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia
2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne
oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących
o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może
polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.
W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą
pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią
instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą
szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko
w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym.
5. Odnosząc się do powołanej przez skarżącego oczywistej zasadności
skargi kasacyjnej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego
utrwalony jest pogląd, iż uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej,
jako przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania, wymaga powołania się na
kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa
materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do
jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono
I CSK 2820/24
4
widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu
wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał
zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie
oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet
oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. orzecznictwo przytoczone w
motywach postanowienia SN z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12).
Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie zawiera argumentów
uzasadniających stwierdzenie występowania tak rozumianej oczywistej zasadności.
Nie prowadzi do skutecznego wykazania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. rozumowanie skarżącego, że Sądy meriti nie ustaliły jednoznacznie czy w
dacie zawierania spornych w sprawie umów sprzedaży z 13 lutego 2012 r. i 17
stycznia 2014 r., współwłaściciele nieruchomości rolnej faktycznie prowadzili
gospodarstwo rolne na przedmiotowym gruncie oraz czy ewentualnie została
wyrażona zgoda pozostałych współwłaścicieli na prowadzenie takiego
gospodarstwa. Zdaniem uczestnika brak taki prowadzi do nieprawidłowego
zastosowania art. 166 k.c. w zw. z art. 599 § 2 k.c., co przesądza o nietrafności
rozstrzygnięcia, że wymienione wyżej umowy są bezwzględnie nieważne.
Tymczasem, zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą
być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest
związany dokonanymi przez sądy meriti ustaleniami faktycznymi stanowiącymi
podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Zawarty w art. 3983 § 3
k.p.c. zakaz oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów
lub oceny dowodów oraz związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia oznacza niedopuszczalność
powoływania się przez skarżącego na wadliwość wyroku (i odpowiednio
postanowienia w postępowaniu nieprocesowym) sądu drugiej instancji polegającą
na ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów również we
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
I CSK 2820/24
5
Krytyka orzeczenia Sądu drugiej instancji, zawarta w skardze kasacyjnej,
stanowi polemikę z ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sądy obu instancji.
Sąd Okręgowy podzielił ocenę przyjętą przez Sąd pierwszej instancji, który dla
oceny ważności umów z 13 lutego 2012 r. i 17 stycznia 2014 r. przyjął stan
stosunków na gruncie na przestrzeni kilkunastu lat od otwarcia spadku. Skarżący
nie zgadza się z taką analizą i przedstawia własną ocenę stanu faktycznego.
Argumentacja przedstawiona w skardze nie dotyczy jednak w istocie obrazy prawa
procesowego czy materialnego, lecz oceny dowodów i ustalenia faktów. Wywód
skarżącego nie może więc świadczyć o wypełnieniu przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.
O oczywistej zasadności skargi nie świadczy również wskazanie przez
skarżącego, że Sąd drugiej instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów
dotyczących oceny zgromadzonego przez Sąd pierwszej instancji materiału
dowodowego. Przypomnieć należy, że według utrwalonego w judykaturze poglądu
z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach
apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu
orzeczenia każdego argumentu podniesionego w apelacji. Za wystarczające należy
uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób
wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone
przed wydaniem orzeczenia (postanowienia SN z 23 maja 2018 r., III CSK 4/18,
i z 26 lutego 2025 r., I CSK 1744/24). Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego
postanowienia motywy rozstrzygnięcia pozwalają na ustalenie, jakie przyczyny,
zdaniem Sądu drugiej instancji, przemawiały za oddaleniem apelacji skarżącego.
6. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach orzeczono na
podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w związku z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
(R.N.)
[a.ł]
I CSK 2820/24
6
