V KS 4/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 3 kwietnia 2025 r.
SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Barbara Skoczkowska
SSN Andrzej Stępka
w sprawie R. P.
oskarżonego o czyny z art. 300 § 2 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 3 kwietnia 2025 r.,
skarg: pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego oraz Prokuratora Rejonowego
w Wejherowie
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku
z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt V Ka 1306/24,
uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Wejherowie
z dnia 6 listopada 2023 r., sygn. akt II K 1630/15
i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym;
V KS 4/25
2
2. nakazuje zwrócić oskarżycielowi posiłkowemu B. spółka z o.o.
G. sp.k. opłatę od skargi w kwocie 450 zł (czterysta pięćdziesiąt
złotych).
[J.J.]
Barbara Skoczkowska Tomasz Artymiuk Andrzej Stępka
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 6 listopada 2023 r., sygn. akt II K 1630/15, Sąd Rejonowy w
Wejherowie uznał oskarżonego R. P. za winnego popełnienia wszystkich
zarzucanych mu czynów i wymierzył mu karę łączną 2 lat i 2 miesięcy pozbawienia
wolności oraz rozstrzygnął o kosztach procesu. Uzasadnienie tego wyroku nie
zostało sporządzone z powodu przejścia sędziego referenta w stan spoczynku.
Wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył apelacją obrońca oskarżonego
zarzucając mu przede wszystkim obrazę przepisów postępowania, tj. art. 423 § 1 i 2
k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k w zw. z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 6 ust. 3
Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, mającą wpływ na treść orzeczenia w
postaci niesporządzenia uzasadnienia wyroku, pomimo złożenia w tym przedmiocie
wniosku przez obrońcę z zachowaniem ustawowego terminu, co skutkowało brakiem
możliwości przeprowadzenia pełnej kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku.
Obrońca w swoim środku odwoławczym podniósł także zarzuty błędu w ustaleniach
faktycznych, obrazy art. 7 k.p.k., jak i rażącej niewspółmierności kary.
Po rozpoznaniu apelacji obrońcy, wyrokiem z dnia 3 października 2024 r.,
sygn. akt V Ka 1306/24, Sąd Okręgowy w Gdańsku uchylił zaskarżony wyrok Sądu
pierwszej instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi
Rejonowemu w Wejherowie. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd drugiej
instancji zgodził się z apelującym obrońcą, uznając za zasadny zarzut apelacji, że w
realiach rozpoznawanej sprawo doszło do naruszenia przepisów postępowania,
które miało istotny wpływ na wydanie orzeczenia.
Skargę od wyroku Sądu odwoławczego złożył pełnomocnik oskarżyciela
posiłkowego B. spółka z o.o. G. sp.k. podnosząc zarzut naruszenia art. 437 § 2 k.p.k.
V KS 4/25
3
poprzez uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania z powodu braku sporządzenia uzasadnienia, podczas gdy brak
sporządzenia uzasadnienia nie jest podstawą do przeprowadzenia na nowo
przewodu w całości i w sprawie nie wystąpiły przesłanki wskazane w treści art. 439
§ 1 k.p.k. i art. 454 k.p.k.
Wobec tak sformułowanego zarzutu pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego
wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi
Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym oraz o zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżycielki posiłkowej
kwoty 720 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
wywołanym skargą zgodnie z § 11 ust 3 pkt. 1 w zw. z § 11 ust. 7 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Skargę od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku wniósł także Prokurator
Rejonowy w Wejherowie, zarzucając wyrokowi Sądu drugiej instancji rażące
naruszenie prawa procesowego, a to art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k., polegające na uchyleniu
wyroku Sądu Rejonowego w Wejherowie z dnia 6 listopada 2023 r., w sprawie o sygn.
akt II K 1630/15 i przekazaniu sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania,
podczas gdy w realiach sprawy nie zachodziła konieczność ponownego
przeprowadzenia przewodu sądowego w całości, albowiem wszystkie dowody
mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zostały już przeprowadzone przez Sąd
pierwszej instancji, a zarazem brak jest powodów, dla których wymagałyby one
powtórnego przeprowadzenia. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie w
całości wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 3 października 2024 r., w
sprawie o sygn. akt V Ka 1306/24 i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skargi okazały się zasadne.
Celem skargi na wyrok sądu odwoławczego jest ograniczenie liczby wyroków
kasatoryjnych do tych przypadków, w których przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania sądowi meriti jest niezbędne dla realizacji celów postępowania karnego.
Zgodnie z treścią art. 437 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy może zatem uchylić orzeczenie
i przekazać je sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania tylko w jednym
V KS 4/25
4
z trzech przypadków: zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych,
konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości oraz
wówczas, gdy wydanie wyroku reformatoryjnego naruszyłoby regułę ne peius,
wskazaną w art. 454 § 1 k.p.k. Zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy w
tym postępowaniu ogranicza się zatem do zbadania, czy stwierdzone przez sąd
odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego.
Mając na uwadze powyżej poczynione uwagi należy stwierdzić, że Sąd
Okręgowy w Gdańsku uchylając wyrok Sądu Rejonowego w Wejherowie i
przekazując temu sądowi sprawę do ponownego rozpoznania nie wskazał na
konkretne uchybienia w ocenie dowodów oraz nie przeprowadził w tym zakresie
uzupełniającego postępowania dowodowego, do czego w światle przepisów ustawy
karnoprocesowej jest uprawniony, a nawet obowiązany.
Sąd Odwoławczy, wskazał natomiast, w uzasadnieniu swojego
rozstrzygnięcia, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego i
to w stopniu mogącym mieć wpływ na treść orzeczenia. W ocenie Sądu drugiej
instancji dyspozycja art. 455a k.p.k. nie odnosi się do sytuacji, w której w ogóle nie
sporządzono uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Nadto Sąd ten przytoczył pogląd
judykatury zawarty w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2005 r., zgodnie z
którym wyrok pozbawiony uzasadnienia jest prawnie wadliwy, a kwestia wpływu tego
uchybienia na treść orzeczenia jawi się jako oczywista. W ramach zapatrywań
prawnych i wskazań co do dalszego postępowania Sąd Okręgowy w Gdańsku
zobowiązał Sąd pierwszej instancji do przeprowadzenia od nowa i w pełnym zakresie
postępowania
dowodowego
w
celu
rozstrzygnięcia
kwestii
zasadności/niezasadności licznych zarzutów postawionych R.P. Przeanalizowania i
oceny przy uwzględnieniu naczelnych zasad, ujętych w art. 5 k.p.k., 4 k.p.k. i art. 7
k.p.k. oraz umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie w sposób
respektujący reguły wynikające z art. 424 k.p.k. Co zaś najistotniejsze Sąd
Odwoławczy skonstatował w tej części, że wypełnienie tych wymogów nie tyle
pozwoli na dokonanie kontroli instancyjnej tak zapadłego rozstrzygnięcia Sądu
pierwszej instancji, ale zapewni przede wszystkim oskarżonemu realizację jego
prawa do obrony i realnego odwołania się od wydanego wyroku, jeśli okaże się ono
niekorzystne z punktu widzenia jego interesów procesowych.
V KS 4/25
5
Trafnie wskazuje skarżący – pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego – w
uzasadnieniu wywiedzionej skargi, powołując przy tym stosowne orzecznictwo Sądu
Najwyższego, że brak sporządzenia uzasadnienia nie stanowi samodzielnej
podstawy do uchylenia orzeczenia, które jest tego uzasadnienia pozbawione. Jego
brak nie uniemożliwia bowiem rozpoznania apelacji, ponieważ środki zaskarżenia
mogą zostać rozpoznane także bez istniejącego pisemnego uzasadnienia wyroku
(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2019 r., IV KS 39/19; postanowienie SN
z dnia 10 maja 2022 r., I KK 129/21).
Zasadnie argumentuje ten sam skarżący w dalszej części uzasadnienia skargi,
że: „Konieczność ponownego przeprowadzenia przewodu w całości zachodzi tylko
wówczas, gdy niezbędne jest powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich
czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej
instancji. Konieczność dokonania ponownej analizy zgromadzonego materiału
dowodowego nie mieści się w ustawowych podstawach uchylenia zaskarżonego
apelacją wyroku ze względu na szerokie kompetencje Sądu Odwoławczego
wynikające z art. 452 k.p.k., w tym także do orzekania w oparciu o dowody
przeprowadzone wyłącznie w fazie odwoławczej. Regułą jest bowiem prowadzenie
uzupełniającego postępowania dowodowego przed sądem drugiej instancji i
orzekanie reformatoryjne, zaś uchylenie wyroku sądu meriti w oparciu o przesłankę
z art. 437 § 2 k.p.k. in fine powinno mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych,
kiedy bez ponowienia wszystkich dowodów nie jest możliwe wydanie trafnego
rozstrzygnięcia (wyroki SN z dnia 16 stycznia 2024 r., II KS 59/23 i 11 stycznia 2023
r., I KS 35/22). Sąd Odwoławczy dysponując aktami sprawy, wyrokiem oraz apelacją,
ma faktyczną możliwość dokonania oceny zasadności wyroku w granicach
zaskarżenia i brak jest podstaw do przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego
w całości.”.
Trafnie zwraca uwagę także drugi ze skarżących – Prokurator Rejonowy w
Wejherowie, że przywołany w uzasadnieniu Sądu drugiej instancji pogląd judykatury
z roku 2005, wobec zmian legislacyjnych, utracił swoją aktualność i nie przystaje do
realiów rozpoznawanej sprawy.
Wobec powyższego należy uznać, że doszło do obrazy art. 437 § 2 k.p.k., co
mając na uwadze brak innych przesłanek do wydania przez Sąd Odwoławczy
V KS 4/25
6
orzeczenia o charakterze kasatoryjnym, implikowało konieczność uchylenia
zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w Gdańsku. Sąd ten dokona
ponownej, kompleksowej kontroli instancyjnej wyroku Sądu meriti, w kontekście
podniesionych w apelacji zarzutów i w przypadku takiej konieczności, w niezbędnym
zakresie, uzupełni materiał dowodowy. Dopiero po przeprowadzeniu tych czynności
wyda właściwe orzeczenie, które, jeżeli zaktualizuje się taka potrzeba – uzasadni
zgodnie z wymogami wynikającymi z treści art. 457 § 3 k.p.k.
Zwrot opłaty od skargi zarządzono stosownie do treści art. 539f k.p.k. w zw. z
art. 527 § 4 k.p.k.
Sąd Najwyższy na tym etapie nie znalazł podstaw do rozstrzygania w
przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego oskarżyciela posiłkowego, pomimo
skuteczności wniesionej skargi, gdyż kwestia powyższa powinna znaleźć swoje
odzwierciedlenie dopiero w orzeczeniu kończącym postępowanie, w którym – przy
orzekaniu o kosztach procesu – uwzględnić będzie należało całość wydatków
poniesionych bądź przez oskarżonego, bądź też przez oskarżyciela posiłkowego (art.
616 § 1 pkt 2 k.p.k.).
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.
[J.J.]
[a.ł]
Barbara Skoczkowska Tomasz Artymiuk Andrzej Stępka
