V KS 23/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 sierpnia 2026 r.
SSN Anna Dziergawka
w sprawie T. K.
oskarżonego o czyn z art. 63a § 1 i 2 k.k.s. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron
w dniu 26 sierpnia 2026 r.,
skargi obrońcy oskarżonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu
z dnia 31 marca 2026 r., sygn. akt VI Ka 6/26,
uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Elblągu
z dnia 21 listopada 2025 r., sygn. akt VIII K 578/25 i przekazującego sprawę
Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
p o s t a n o w i ł
1. oddalić skargę;
2. kosztami sądowymi postępowania
oskarżonego.
skargowego
obciążyć
UZASADNIENIE
T. K. został oskarżony o to, że w okresie od dnia nieustalonego do dnia 31
sierpnia 2022 roku w E. w sklepie „E. ” przy ul. XXX przechowywał oraz oferował do
sprzedaży wyroby akcyzowe w postaci roztworów zdefiniowanych w art. 2 ust. 1 pkt
35 ustawy z dnia 06 grudnia 2008 roku o podatku akcyzowym (Dz. U. 2022 poz.
V KS 23/26
2
143) o łącznej ilości 61185 ml z przeznaczeniem do wykorzystania ich w e-
papierosach bez ich uprzedniego prawidłowego oznaczenia odpowiednimi znakami
akcyzy, tj. z naruszeniem art. 117 ust. 3 ww. ustawy, skutkiem czego został
narażony na uszczuplenie podatek akcyzowy w wysokości 67.303,50 złotych, tj. o
przestępstwo skarbowe z art. 63a § 1 i 2 k.k.s. w zb. z art. 65 § 1 i 3 k.k.s. w zw. z
art. 7 § 1 k.k.s.
Sąd Rejonowy w Elblągu wyrokiem z dnia 21 listopada 2025 roku, sygn. akt
VIII K 578/25 uniewinnił oskarżonego T. K. od popełnienia zarzucanego czynu (pkt I)
i orzekł o kosztach sądowych (pkt II).
Od powyższego wyroku apelację wniósł Naczelnik Warmińsko-Mazurskiego
Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie.
Sąd Okręgowy w Elblągu, wyrokiem z dnia 31 marca 2026 r., sygn. akt VI Ka
6/26 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Elblągu
do ponownego rozpoznania.
Skargę od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego, zarzucając
rażące naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. oraz art. 113 § 1
k.k.s., polegające na:
1. uchyleniu wyroku uniewinniającego i przekazaniu sprawy do
ponownego rozpoznania mimo braku wykazania przez Sąd Okręgowy w sposób
wymagany przez art. 454 § 1 k.p.k., że w realiach niniejszej sprawy po usunięciu
uchybień rzeczywiście zaistniał stan pozwalający przyjąć, iż zachodziły podstawy
do wydania wyroku skazującego, którego sąd odwoławczy nie mógł wydać
wyłącznie z powodu zakazu określonego w art. 454 § 1 k.p.k., podczas gdy
uzasadnienie Sądu Okręgowego ujawnia jedynie odmienną od Sądu Rejonowego
ocenę materiału dowodowego, przejęcie i rozwinięcie argumentacji apelacji
oskarżyciela publicznego oraz przerzucenie na sąd pierwszej instancji obowiązku
dokonania na nowo kompleksowej oceny tych samach dowodów bez wskazania
takich czynności dowodowych, których sąd odwoławczy nie mógł przeprowadzić
samodzielnie;
V KS 23/26
3
2. zastosowaniu wyroku kasatoryjnego bez rzeczywistego usunięcia
uchybień, na które powołał się Sąd Okręgowy i przerzuceniu na Sąd Rejonowy
obowiązku przeprowadzenia na nowo całościowej oceny tych samych dowodów,
nie wskazując żadnych nowych czynności dowodowych, których sąd odwoławczy
nie mógłby przeprowadzić samodzielnie w granicach postępowania odwoławczego,
a następnie zastąpieniu brakującej analizy sądu meriti własną oceną dowodów i
własną wykładnią prawa materialnego, choć model wynikający z art. 454 § 1 k.p.k.
wymaga uprzedniego usunięcia uchybień stanowiących podstawę odwoławczą;
3. oparciu wyroku kasatoryjnego na zaakceptowaniu zarzutu obrazy
prawa materialnego, mimo że zarzut ten został skonstruowany przez oskarżyciela
publicznego przy użyciu brzmienia art. 2 ust. 1 pkt 35 ustawy z dnia 6 grudnia 2008
r. o podatku akcyzowym, które nie obowiązywało w dacie czynu, a następnie przez
samodzielne zrekonstruowanie przez Sąd Okręgowy jego sensu na potrzeby
rozstrzygnięcia odwoławczego, co oznacza, że podstawa uchylenia wyroku
uniewinniającego została zbudowana nie na jednoznacznym i prawidłowo
sformułowanym zarzucie apelacyjnym, lecz na jego korekcie dokonanej dopiero
przez sąd odwoławczy;
4. przyjęciu, że wykładnia art. 2 ust. 1 pkt 35 ustawy o podatku
akcyzowym według stanu prawnego z 2022 r. była wykładnią powszechnie
aprobowaną i jednolitą, a następnie wykorzystaniu tego założenia jako jednego z
głównych argumentów uzasadniających uchylenie wyroku uniewinniającego,
podczas gdy Sąd Okręgowy wywiódł ten wniosek głównie z orzecznictwa
zapadłego po dacie czynu, pominął istniejące w dacie czynu rozbieżności
interpretacyjne, praktykę interpretacji indywidualnych wydawanych podatnikom
(producentom/dystrybutorom) oraz znaczenie późniejszego ustawowego
doprecyzowania przepisu, co doprowadziło do przedwczesnego uznania, że
sprawa osiągnęła stan uzasadniający zastosowanie modelu kasatoryjnego z art.
454 § 1 k.p.k.;
5. uznaniu, że wadliwość rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego wynikała z
błędnej oceny materiału dowodowego, mimo że Sąd Okręgowy nie przeprowadził
rzeczywistej konfrontacji dowodów, na których oparł swój pogląd, z dowodami
V KS 23/26
4
uznanymi przez Sąd Rejonowy za istotne dla rozstrzygnięcia, w szczególności z
wyjaśnieniami oskarżonego oraz z zeznaniami J. K. i D. C. , z których wynikało, że
według wiedzy i woli oskarżonego sporne produkty nie były przeznaczone do
wykorzystania w papierosach elektronicznych, lecz poprzestał na przyjęciu
odmiennego wniosku w oparciu o wybrane elementy materiału dowodowego i
własne przekonanie co do zasad logiki oraz doświadczenia życiowego;
6. przyjęciu, że zachodzi potrzeba ponownego przeprowadzenia
postępowania przeć Sądem Rejonowym, mimo że uzasadnienie Sądu Okręgowego
sprowadza się do tezy o potrzebie odmiennej oceny dowodów już zgromadzonych,
bez wskazania konkretnych dowodów, które należałoby przeprowadzić od nowa,
bez wykazania, że zachodzi konieczność przeprowadzenia przewodu w całości,
oraz bez wykazania, że zakres niezbędnych czynności dowodowych przekraczał
granice dopuszczalnej aktywności sądu odwoławczego.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w
Elblągu z dnia 31 marca 2026 r., sygn. akt VI Ka 6/26 i przekazanie sprawy temu
sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga obrońcy oskarżonego okazała się niezasadna, wobec czego
podlegała oddaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 539a § 3 k.p.k.
podstawą do wniesienia skargi na wyrok sądu odwoławczego uchylającego wyrok
sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania jest
wyłącznie naruszenie przepisu określonego w art. 437 k.p.k. albo wystąpienie
uchybienia wymienionego enumeratywnie w treści art. 439 § 1 k.p.k. Tak więc
rozpoznanie skargi ogranicza się do zbadania, czy zachodzi tzw. bezwzględna
przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 k.p.k. albo czy sąd odwoławczy
uchylił wyrok mimo braku formalnych przeszkód określonych w art. 454 § 1 k.p.k.
do wydania wyroku zmieniającego, względnie, czy jest konieczne przeprowadzenie
w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.).
V KS 23/26
5
Tym samym niedopuszczalne jest, aby Sąd Najwyższy w trybie art. 539a
k.p.k. badał merytorycznie prawidłowość przeprowadzonej kontroli odwoławczej w
aspekcie uchybień podniesionych w apelacji, jak również zasadność uchybień
stwierdzonych przez sąd odwoławczy (zob. postanowienie SN z dnia 13 września
2022 r., V KS 15/22; postanowienie SN z dnia 12 stycznia 2022 r., IV KS 64/21;
postanowienie SN z dnia 28 stycznia 2022 r., II KS 29/21; postanowienie SN z dnia
26 stycznia 2022 r., V KS 36/21).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać
należy, że sąd odwoławczy nie dopuścił się naruszeń, o których mowa w art. 539a
§ 3 k.p.k., a przede wszystkim obrazy art. 437 § 2 k.p.k., na które we wniesionej
skardze powołuje się obrońca oskarżonego.
Sąd Okręgowy w Elblągu w uzasadnieniu wyroku wskazał, że uchylenie
wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania nastąpiło w
związku z treścią art. 454 § 1 k.p.k. (s. 17 uzasadnienia). Sąd odwoławczy podniósł,
że Sąd Rejonowy nie rozważył wszystkich istotnych dowodów i okoliczności, nie
dokonał kompleksowej oceny materiału oraz pominął szereg faktów i okoliczności,
a przeprowadzona ocena dowodów miała charakter dowolny a nie swobodny (s. 15
uzasadnienia).
Sąd odwoławczy wskazał na zaistnienie uchybień w zakresie
przeprowadzonej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, przytoczył dowody i
okoliczności ujawnione a pominięte przez sąd, których istnienie przemawia za
skazaniem oskarżonego (s. 12 uzasadnienia). Sąd II instancji w sposób
wyczerpujący odniósł się także do wykładni przepisu art. 2 ust. 1 pkt 35 u.p.a. i
zasadności jego zastosowania (s. 4-9 uzasadnienia). Zawarta w uzasadnieniu
wyroku sądu odwoławczego argumentacja jednoznacznie wskazuje, że z uwagi na
ograniczenie płynące z treści art. 454 § 1 k.p.k., sąd ten nie mógł skazać
oskarżonego w instancji odwoławczej.
W rozpatrywanej sprawie został zatem spełniony warunek przyjęty w
orzecznictwie Sądu Najwyższego, że możliwość uchylenia wyroku
uniewinniającego lub umarzającego postępowanie karne i przekazania sprawy do
V KS 23/26
6
ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k.
(art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.) zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w
wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw
odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu
postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu
prawidłowych ustaleń faktycznych) - stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania
wyroku skazującego czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1
k.p.k. (zob. uchwała SN z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18).
Konkludując, sąd odwoławczy wskazał na zaistnienie takich uchybień w
zakresie przeprowadzonej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, których
istnienie skutkowało koniecznością uchylenia wyroku we wskazanym zakresie. Sąd
ten prawidłowo uzasadnił, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego,
czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. (zob.
postanowienie SN z dnia 13 września 2022 r., V KS 15/22; postanowienie SN z
dnia 24 stycznia 2025 r., II KS 45/24). W realiach przedmiotowej sprawy
stwierdzono zatem wystąpienie przesłanki kasatoryjnej w związku z niemożnością
wydania wyroku skazującego ze względu na regułę ne peius.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy nie znajdując podstaw do
uwzględnienia skargi orzekł o jej oddaleniu, obciążając oskarżonego kosztami
sądowymi postępowania skargowego, na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art.
634 k.p.k.
[J.J.]
[a.ł]
V KS 23/26
7
