IV KZ 33/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 1 grudnia 2025 r.
SSN Marek Pietruszyński
w sprawie T. M.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 1 grudnia 2025 r.
zażalenia oskarżonego
na zarządzenie wiceprezesa Sądu Okręgowego w Gliwicach
z dnia 1 sierpnia 2025 r., sygn. akt VI Ka 412/24 (VI WSU 3/25),
odmawiające przyjęcia osobistej skargi oskarżonego na wyrok kasatoryjny Sądu
Okręgowego w Gliwicach
z 5 maja 2025 r., sygn. akt VI Ka 412/24,
na podstawie art. 530 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.
postanowił
zaskarżone zarządzenie utrzymać w mocy.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Gliwicach, wyrokiem z dnia 5 maja 2025 r., sygn. akt VI Ka
412/24, wydanym na skutek apelacji oskarżonego T. M. i jego obrońcy, uchylił
wyrok Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach z dnia 15 grudnia 2023 r., sygn.
akt II K 490/23, przekazując sprawę Sądowi meriti do ponownego rozpoznania.
W terminie zawitym do wniesienia skargi na wyrok sądu odwoławczego
oskarżony wniósł o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu, co nastąpiło zarządzeniem
z dnia 16 czerwca 2025 r.
IV KZ 33/25
2
Wyznaczony obrońca w osobie adw. T. D. , w opinii prawnej z dnia 27
czerwca 2025 r. nie stwierdził podstaw do wniesienia skargi.
Odpis przedmiotowej opinii doręczony został oskarżonemu w dniu 21 lipca
2025 r., z pouczeniem o prawie wniesienia skargi na wyrok kasatoryjny
sporządzonej przez obrońcę ustanowionego z wyboru w terminie 7 dni.
Ostatnim dniem terminu był 28 lipca 2025 r. W tym dniu w placówce
operatora pocztowego oskarżony nadał skargę, której nie sporządził i nie podpisał
obrońca w osobie adwokata lub radcy prawnego. W skardze tej podniósł również
argumenty mające – jego zdaniem – przekonywać o potrzebie zmiany obrońcy z
urzędu.
W dniu 1 sierpnia 2025 r. wiceprezes Sądu Okręgowego w Gliwicach – SSO
G. T. wydała dwa zarządzenia. Pierwszym z nich, opartym o przepis art. 84 § 3
k.p.k., nie uwzględniono wniosku oskarżonego o zmianę obrońcy z urzędu. Drugim
z zarządzeń – zaskarżonym obecnie – odmówiono przyjęcia osobistej skargi
oskarżonego T. M. na wskazany na wstępie wyrok kasatoryjny Sądu Okręgowego
w Gliwicach.
W osobistym zażaleniu na to zarządzenie skarżący nie sformułował odrębnie
zarzutów pod jego adresem, jednak z uzasadnienia zażalenia wynikało, że w
ocenie oskarżonego:
1. sędzia T. jako Prezes Sądu Okręgowego już raz odpowiadała na jego skargę w
kontekście sprawy VI Ka 412/24 - sygn akt XI WW. 050. 42.2025., co miało
znaczenie w kontekście tego, czy ww. sędzia powinna rozpoznawać skargę w
kontekście przedmiotowej sprawy, nie będąc już wolnym od uprzedzeń względem
osoby oskarżonego;
2. adw. T. D. nie podpisałby skargi na własną skargę (pismo), dlatego oskarżony
wnioskował o zmianę adwokata z urzędu do napisania skargi z uwagi na przymus
adwokacki;
3. oskarżony w dniu 27 czerwca 2025 r. nawet nie wiedział o istnieniu takiej osoby
jak adw. T. D. , więc nie mógł przedstawić swoich oczekiwań i stanowiska;
IV KZ 33/25
3
4. ze względu na połączenie przez Sąd II instancji materiału dowodowego z akt
sprawy Vl K 611/24 do sprawy VI Ka 412/24 pan mecenas nie zapoznał się z
aktami sprawy VI 611/24 i nie poznał stanowiska oskarżonego i nie zostały
dopełnione podstawy do napisania w sprawie czegokolwiek przez obrońcę z urzędu.
Powyższe okoliczności w ocenie oskarżonego odebrały mu całkowicie
możliwość obrony jego praw i interesów i dlatego wniósł o uchylenie w całości
zaskarżonego zarządzenia i przychylenie się do jego skargi i wniosku o zmianę
adwokata z urzędu do napisania skargi z 28 lipca 2025 r., naprawiając tym samym
ewidentny błąd Sądu Okręgowego w Gliwicach. Oskarżony jest przekonany, że
gdyby obrońca z urzędu zapoznał się z całym materiałem dowodowym spraw Vl
Ka 412/24 i VI K 611/24, wysłuchał jego osoby, to ubrałby skargę w słowa
prawnicze, aby oskarżony w końcu odzyskał prawo do rzetelnego, obiektywnego
sądu w rozumieniu art. 45 ust 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych i
art. 6 ust 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Ponadto Sąd Najwyższy po zapoznaniu się z postępowaniem orzekających
w sprawie sędziów Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach i Sądu Okręgowego
w Gliwicach, to z urzędu, dla dobra wymiaru sprawiedliwości powinien przenieść
sprawę do innego okręgu sądowego, aby oskarżony w końcu mógł dojść do
obiektywnej prawdy oczyszczając swoje dobre imię.
W dalszej części zażalenia oskarżony odniósł się do – niepodlegających
jednak rozpoznaniu w ramach niniejszego postępowania incydentalnego –
okoliczności ściśle związanych z prowadzonymi wobec niego postępowaniami
karnymi.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie okazało się niezasadne.
Wyznaczony w postępowaniu „okołoskargowym” obrońca z urzędu nie jest
obowiązany do sporządzenia i podpisania skargi na wyrok kasatoryjny. Natomiast
w wypadku, gdy nie stwierdzi podstaw do wniesienia skargi, powinien o tym
IV KZ 33/25
4
poinformować sąd na piśmie (art. 84 § 3 k.p.k.). Obrońca z urzędu w swej decyzji w
zakresie podstaw do wniesienia skargi – podobnie jak innych nadzwyczajnych
środków zaskarżenia – zachowuje pełną autonomię i jego stanowisko jest dla sądu
wiążące. W Kodeksie postępowania karnego nie ma przepisu, który upoważniałby
sąd do „przymuszenia” obrońcy z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi, jak i
przepisu, który nakazywałby w takiej sytuacji ustanowić stronie innego obrońcę z
urzędu – o ile uzasadnienie opinii wcześniej wyznaczonego przekonuje, że stojące
przed nim zadanie zapoznania się ze sprawą pod kątem wniesienia skargi, obrońca
wykonał rzetelnie.
Zakres powinności obrońcy wyznaczonego z urzędu do zbadania podstaw
do wniesienia skargi na wyrok kasatoryjny zakłada przede wszystkim analizę
materiałów postępowania pod tym kątem, w szczególności pisemnego
uzasadnienia takiego wyroku. Bardzo wąsko określone – z woli ustawodawcy –
podstawy skargi na wyrok kasatoryjny określone w art. 539a § 3 k.p.k., mają
charakter ściśle prawny i, co do zasady, nie są uzależnione od zajęcia przez stronę
postępowania określonego stanowiska, czy – w odniesieniu do oskarżonego –
ustosunkowania się do stawianych mu zarzutów bądź poszczególnych
komponentów materiału dowodowego.
Powyższe powoduje, że obrońca – oceniając sprawę pod kątem możliwości
wniesienia skargi, o której mowa w rozdziale 55a k.p.k. – nie jest bezwzględnie
obowiązany do zaznajomienia się z poglądami oskarżonego w powyższym zakresie.
Jeżeli taki obrońca dostrzega, że w sprawie nie ziściły się warunki procesowe do
wniesienia skargi (istnieją przeszkody w tym zakresie wynikające z samych tylko
przepisów prawa), to określone stanowisko oskarżonego w tym zakresie niczego
nie może zmienić.
Dlatego sam tylko brak nawiązania kontaktu z oskarżonym przed
sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi nie świadczy jeszcze o
nierzetelności obrońcy z urzędu.
Gdyby oskarżony bardziej wnikliwie zapoznał się zarówno z uzasadnieniem
wyroku kasatoryjnego, jak i treścią opinii o braku podstaw do wniesienia skargi, to
IV KZ 33/25
5
dostrzegłby, że wyrok Sądu Okręgowego zapadł w wyniku uwzględnienia
argumentów podnoszonych w apelacjach wywiedzionych na jego korzyść, a
konieczność przeprowadzenia przewodu na nowo w całości (powtórzenia
postępowania pierwszoinstancyjnego) wynika z faktu, że w składzie Sądu
Rejonowego pierwotnie rozpoznającego sprawę zasiadał sędzia, który powinien
ulec wyłączeniu na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Trudno więc odmówić racji obrońcy
z urzędu wskazującemu, że w takiej sytuacji oskarżony nie ma interesu prawnego
w zaskarżeniu wyroku Sądu Okręgowego, albowiem orzeczenie to jest dla niego
korzystne (art. 425 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.) – bez względu na to, jak
zaistniały układ procesowy interpretuje sam oskarżony.
Dlatego treść opinii obrońcy z urzędu o braku podstaw do wystąpienia w
niniejszej sprawie ze skargą na wyrok kasatoryjny jednoznacznie wskazuje, że
obrońca ten dochował swoich powinności wynikających z art. 84 § 3 k.p.k., a
przeciwny pogląd oskarżonego w tym zakresie – wynikający, jak już odnotowano, z
niezrozumienia znaczenia wyroku kasatoryjnego – nie uzasadniał konieczności
wyznaczenia nowego obrońcy w miejsce dotychczasowego, po myśli art. 81 § 2
k.p.k.
Niepogodzenie się oskarżonego z tym stanem rzeczy uprawniało go jedynie
do ustanowienia sobie obrońcy z wyboru, który w jego imieniu sporządziłby i wniósł
skargę w ustawowym terminie, realizując tym samym przymus adwokacko-
radcowski wynikający z art. 526 § 2 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.
Ponieważ jednak to nie nastąpiło, wiceprezes Sądu Okręgowego, realizując
jako upoważniony sędzia obowiązki prezesa tego Sądu, zasadnie zarządziła
odmowę przyjęcia własnej skargi oskarżonego, niespełniającej omówionego wyżej
braku formalnego.
Wiceprezes mogła przy tym wykonywać obowiązki prezesa sądu wynikające
z art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k. i nie ulegała wyłączeniu tylko z racji
wcześniejszego wykonywania przez nią obowiązków administracyjnych i udzielania
informacji oskarżonemu pismem wydanym w takim trybie. Sama tylko koincydencja
takich postępowań, które „spina” osoba oskarżonego nie daje podstaw do
IV KZ 33/25
6
wnioskowania o istnieniu wątpliwości, co do jej bezstronności w niniejszej –
incydentalnej – sprawie, która ma ściśle formalny charakter.
Dlatego zaskarżone zarządzenie, jako odpowiadające prawu, należało
utrzymać w mocy.
Tylko informacyjnie (art. 16 § 1 k.p.k.) oskarżonemu należało wskazać, że
Sąd Najwyższy nie dysponuje w niniejszym postępowaniu zażaleniowym,
instrumentem prawnym pozwalającym na przekazanie sprawy oskarżonego poza
obszar właściwości Sądu Okręgowego w Gliwicach. Uprawnionym do wystąpienia
z taką inicjatywą jest bowiem wyłącznie sąd właściwy, alternatywnie – prokurator
(art. 37 § 1 k.p.k.), a warunkiem uwzględnienia takiego wystąpienia – niemożność
rozpoznania sprawy bez uszczerbku dla dobra wymiaru sprawiedliwości.
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.
[J.J.]
[a.ł]
