IV KK 98/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 marca 2025 r.
SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Andrzej Tomczyk
SSN Eugeniusz Wildowicz
w sprawie A.N.
w przedmiocie wyroku łącznego,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 26 marca 2025 r.
w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
kasacji Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od postanowienia Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej
z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt III K 37/23,
postanowił
uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bielsku-Białej.
Andrzej Tomczyk
Waldemar Płóciennik
Eugeniusz Wildowicz
UZASADNIENIE
Zastępca Dyrektora Zakładu Karnego w J. pismem z dnia 21 marca 2023 r.,
złożonym w trybie art. 12b k.k.w., zwrócił się do Sądu Okręgowego w Bielsku –
Białej o zbadanie warunków do wydania wyroku łącznego wobec osadzonego A.N.
IV KK 98/25
2
z uwagi na wprowadzenie do wykonania dwóch kar, z wyroku tego Sądu o sygn.
akt III K 45/20. W piśmie nie wskazano, jakie konkretnie kary (z tego samego
wyroku), wprowadzono A.N. do wykonania.
Po przeprowadzeniu postępowania, Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej
postanowieniem z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt III K 37/23, na mocy art. 572
k.p.k. umorzył wobec skazanego postępowanie w przedmiocie wydania wyroku
łącznego.
Postanowienie uprawomocniło się z dniem 6 czerwca 2023 r., po tym jak żadna ze
stron go nie zaskarżyła.
Kasację na korzyść skazanego A.N. wniósł Prokurator Generalny, który
zaskarżając postanowienie Sądu Okręgowego w całości, zarzucił „rażące i mające
istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa karnego
procesowego i materialnego, to jest art. 572 k.p.k. i art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 85
k.k. w zw. z art. 91 § 2 k.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca
2015 r., polegające na umorzeniu wobec A.N. postępowania w przedmiocie wyroku
łącznego, w sytuacji istnienia warunków do jego wydania, na podstawie przepisów
obowiązujących do dnia 30 czerwca 2015 r., jako względniejszych dla skazanego i
połączenia jednostkowych kar: pozbawienia wolności i grzywny, orzeczonych za
pozostające ze sobą w realnym zbiegu przestępstwa i ciągi przestępstw, wyrokami:
Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 2 marca 2020 r., sygn. akt III K 185/19 i Sądu
Okręgowego w Bielsku – Białej z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III K 45/20, a w
ich miejsce utworzenia dwóch węzłów kary łącznej: pozbawienia wolności i
grzywny.” Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bielsku – Białej, w
postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co
umożliwiło jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Procedując w przedmiocie wyroku łącznego, Sąd Okręgowy w Bielsku –
Białej ustalił, że pierwszy wyrok jednostkowy wobec A.N. został wydany przez Sąd
Rejonowy w Gliwicach w dniu 5 lutego 1992 r., sygn. akt III K 1433/91 i
uprawomocnił się z dniem 13 lutego 1992 r. Z kolei ostatnie, to rozstrzygnięcie
IV KK 98/25
3
Sądu Okręgowego w Bielsku – Białej z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III K
45/20, które uprawomocniło się w dniu 7 kwietnia 2022 r. Wobec skazanego
wydano również dwa wyroki łączne - Sądu Rejonowego w Bielsku Białej w dniu 13
grudnia 1994 r., sygn. akt III K 619/94 i Sądu Okręgowego w Katowicach w dniu 20
kwietnia 2004 r., sygn. akt V K 258/03. Po wydaniu ostatniego z wymienionych
rozstrzygnięć A.N. został jeszcze skazany trzykrotnie - wyrokami:
- Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II
K 393/10, na karę 1 roku pozbawienia wolności, z której odbycia został warunkowo
zwolniony postanowieniem z dnia 13 maja 2013 r., a okres próby z tym związany
zakończył się w dniu 13 maja 2015 r.;
- Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 2 marca 2020 r., sygn. akt III K 185/19, na
karę 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wymiarze 200
stawek dziennych po 20 zł każda; kara pozbawienia wolności została odbyta w dniu
3 lutego 2021 r., natomiast grzywna została uiszczona w całości w dniu 19 kwietnia
2021 r.;
- Sądu Okręgowego w Bielsku Białej z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III K
45/20, na kary pozbawienia wolności: dwie w wymiarze 1 roku i 8 miesięcy każda i
karę 2 lat oraz cztery kary grzywny w wysokości 200 stawek po 20 zł każda; w
miejsce kar jednostkowych orzeczono kary łączne 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia
wolności (skazany zaczął ją odbywać w dniu 25 lutego 2023 r., a jej zakończenie
zaplanowano na dzień 22 października 2025 r. i od tej daty przewidziano początek
odbywania przez niego zastępczej kary pozbawienia wolności w wymiarze 225 dni,
na którą zmieniono orzeczoną i pozostałą do uiszczenia karę grzywny (k. 30 – 33)
oraz 450 stawek grzywny po 20 zł każda; kary te nie zostały wykonane w całości (k.
4 – 7, 23 – 26 i 28 – 29).
W tym miejscu należy wskazać, że wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku –
Białej w sprawie III K 45/20, dotyczył przestępstw popełnionych przez A.N. w
okresie od dnia 14 maja 2011 r. do dnia 16 października 2012 r., a więc wszystkie
przypisane mu czyny zabronione zostały popełnione przed wydaniem wyroku przez
Sąd Okręgowy w Kielcach w dniu 2 marca 2020 r. w sprawie o sygn. akt III K
185/19.
IV KK 98/25
4
Jak zasadnie zauważył w kasacji skarżący, należy podzielić pogląd wyrażony przez
Sąd Okręgowy, że przepisy art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. nie
wskazywały, jaki stan prawny należy zastosować w przypadku, gdy część wyroków
uprawomocniła się przed dniem wejścia w życie nowelizacji rozdziału IX Kodeksu
karnego (ustawa z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania
kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19
oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z
wystąpieniem COVID-19, która weszła w życie 24 czerwca 2020 r.), a część po tej
dacie. Sąd przyjął, że w przypadku, gdy tylko jeden wyrok wydany wobec A.N.
zapadł po wejściu w życie w dniu 24 czerwca 2020 r. nowelizacji przepisów
rozdziału IX Kodeksu karnego (wyrok o sygn. akt III K 45/20), a pozostałe przed tą
datą, nie jest możliwe połączenie kar orzeczonych takimi rozstrzygnięciami, na
podstawie przepisów aktualnie obowiązujących. Natomiast wcześniejsze przepisy,
a mianowicie obowiązujące od dnia 1 lipca 2015 r. do dnia 23 czerwca 2020 r.,
przewidujące łączenie kar jeszcze niewykonanych w całości, nie mogą być
zastosowane, z powodu braku kar spełniających to kryterium.
Stwierdzenie powyższego obligowało jednak Sąd by zastosować przepis art. 4 § 1
k.k., którego stosowanie jest wyłączone, tylko wówczas, gdy przepisy specjalne
regulują daną kwestię, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.
Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej nie odniósł się do relacji pomiędzy przepisami
art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. a art. 4 § 1 k.k., a jedynie
przywołał treść tego ostatniego, jednocześnie stwierdzając, że kara łączna
orzeczona w wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 10 czerwca 2021 r.
o sygn. akt III K 45/21, dotyczyła czynów popełnionych przez A.N. w okresie
pomiędzy 14 maja 2011 r. a 16 października 2012 r., i zauważając, że od czasu
popełnienia przez skazanego poszczególnych przestępstw do daty wydania
postanowienia, przepisy rozdziału IX Kodeksu karnego regulujące przesłanki i
zasady wymiaru kary łącznej były kilkakrotnie nowelizowane.
W art. 81 wskazanej ustawy nakazuje się stosowanie przepisów
obowiązujących przed i po wejściu w życie ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r., gdy
zostaną spełnione warunki w nim zawarte - w ust. 1 przewiduje się stosowanie
dotychczasowych przepisów do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem
IV KK 98/25
5
wejścia w życie ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r., a w ust. 2 nakazuje się
stosowanie nowych regulacji do kar prawomocnie orzeczonych po dniu wejścia jej
w życie.
Jak zasadnie zaważył Prokurator Generalny w kasacji, kara łączna stanowi
instytucję prawa karnego materialnego, stąd jej orzekanie winno być rozpatrywane
przez pryzmat reguły intertemporalnej zawartej w art. 4 § 1 k.k. Ta zaś nakazuje w
wypadku, gdy w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia
przestępstwa, stosować ustawę nową, chyba że ustawa obowiązująca poprzednio
była względniejsza dla sprawcy. Stosowanie powyższej zasady może być jednak
wyłączone w przypadku, gdy przepisy wprowadzające nowelizację prawa karnego,
stanowiące lex specialis do powyższego unormowania, wyłączają stosowanie tej
reguły.
Sąd Najwyższy w sprawie V KK 46/22 wyraził zasługujące na podzielenie
stanowisko, że: „Przepisy art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o
dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom
dotkniętym skutkami COVID-19 (Tarcza 4.0):
- mają w stosunku do art. 4 § 1 k.k. charakter przepisów wyjątkowych, czy inaczej
mówiąc takich, które modyfikując ostatnio wymienioną regulację razem z nią
współwyznaczają treść normy prawnej;
- zawierają zwroty jednoznaczne, które nie odnoszą się do kwestii łączenia kar
prawomocnie orzeczonych do dnia 23 czerwca 2020 r. z karami prawomocnie
orzeczonymi po tej dacie;
- nie wyłączają stosowania art. 4 § 1 k.k. w sytuacji, gdy tylko jedna z kar, których
połączenie sąd rozważa w postępowaniu w przedmiocie wydania wyroku łącznego,
została prawomocnie orzeczona do dnia 23 czerwca 2020 r. albo po tej dacie”
(postanowienie z dnia 10 marca 2022 r.).
Powyższe prowadzi do konstatacji, że w sytuacji gdy łączeniu w wyroku
łącznym podlegają kary prawomocnie orzeczone w różnych porządkach prawnych,
wyboru właściwych przepisów należy dokonać w oparciu o reguły intertemporalne z
art. 4 § 1 k.k., o ile brak jest przepisu o charakterze przejściowym wyłączającym
jego zastosowanie. Kara łączna stanowi bowiem instytucję prawa karnego
materialnego, stąd też i jej orzekanie winno być rozpatrywane przez pryzmat
IV KK 98/25
6
regulacji międzyczasowej, o której stanowi art. 4 § 1 k.k., a stosownie do jej
brzmienia, gdy w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie
popełnienia przestępstwa, należy stosować ustawę nową, chyba że ustawa
obowiązująca poprzednio jest względniejsza dla sprawcy. Reguła ta odnosi się
również do kary łącznej orzekanej w wyroku łącznym (vide: wyroki Sądu
Najwyższego: z dnia 8 maja 2024 r., V KK 30/24 i z dnia 17 lipca 2014 r., V KK
211/14).
Przeprowadzając analizę mogących mieć zastosowanie porządków
prawnych Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej wykluczył regulację obowiązującą w
okresie od 1 lipca 2015 r. do dnia 23 czerwca 2020 r., z uwagi na odbycie przez
skazanego wszystkich kar z orzeczeń wcześniej wydanych niż wyrok Sądu
Okręgowego w Bielsku- Białej z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III K 45/20.
Natomiast przepisy obowiązujące przed i po wskazanym powyżej okresie
pozwalały na wydanie wyroku łącznego. Przy czym zasady łączenia kar
jednostkowych, obowiązujące do dnia 30 czerwca 2015 r. i od dnia 24 czerwca
2020 r. są takie same i obie regulacje mogły w niniejszej sprawie mieć
zastosowanie. W każdym przypadku wymagane jest bowiem istnienie realnego
zbiegu przestępstw, za które to czyny orzeczono kary tego samego rodzaju lub
podlegające łączeniu. Warunki te spełniały orzeczone wyrokami Sądu Okręgowego
w Kielcach w sprawie III K 185/19 i Sądu Okręgowego w Bielsku – Białej w sprawie
akt III K 45/20 tożsame kary jednostkowe.
Kolejnym bowiem pierwszym chronologicznie wyrokiem (w rozumieniu
zarówno art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., jak i
art. 85 § 1 k.k. o treści z dnia orzekania), wydanym po wyroku łącznym Sądu
Okręgowego w Katowicach z dnia 20 kwietnia 2004 r., sygn. akt V K 258/03,
orzeczone którym kary pozbawienia wolności i grzywny nadawała się do połączenia
z karami jednostkowymi tego samego rodzaju (orzeczonymi wyrokiem Sądu
Okręgowego w Bielsku – Białej z dnia 10 czerwca 2021 r. o sygn. akt III K 45/20),
było rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 2 marca 2020 r. o sygn.
akt III K 185/19. Wobec stwierdzenia realnego zbiegu przestępstw oraz ciągu
przestępstw, należało rozważyć, czy przepisy obowiązujące wcześniej niż w dniu
IV KK 98/25
7
orzekania (w niniejszej sytuacji w brzmieniu sprzed 1 lipca 2015 r.), są
względniejsze dla skazanego A.N.
Biorąc pod uwagę treść art. 86 § 1 k.k., w omawianych obu stanach
prawnych przyjąć trzeba, że przepisy w brzmieniu do dnia 30 czerwca 2015 r. są
względniejsze dla skazanego, z uwagi na dolną granicę możliwego orzeczenia kary
łącznej, zarówno pozbawienia wolności, jak i grzywny. W obecnym jego brzmieniu
Sąd wymierza karę łączną w granicach powyżej najwyższej z kar wymierzonych za
poszczególne przestępstwa do ich sumy, natomiast w drugim z omawianych
porządków prawnych Sąd wymierzał karę łączną w granicach od najwyższej z kar
wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy.
Tak więc przepisy obowiązujące do dnia 30 czerwca 2015 r., z uwagi na
dolną granicę wymiaru kary łącznej pozbawienia wolności - 2 lata (a nie 2 lata i 1
miesiąc, w obecnym stanie prawnym), były korzystniejsze dla skazanego,
natomiast górna granica, w obu stanach prawnych, jest taka sama i wynosi 6 lat i 8
miesięcy pozbawienia wolności. Przy karze łącznej grzywny dolna granica jej
wymierzenia odpowiednio wynosi - 200 stawek i 201 stawek, a górna 810 stawek
dziennych (suma orzeczonych jednostkowych stawek dziennych grzywny wynosi
bowiem 1000).
Konkludując: Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej wydając postanowienie o
umorzeniu postępowania w przedmiocie wyroku łącznego, rażąco naruszył przepisy
prawa procesowego i materialnego – art. 572 k.p.k., poprzez jego zastosowanie w
sytuacji, gdy występowały warunki do wydania wyroku łącznego, na podstawie
błędnie niezastosowanego art. 4 § 1 k.k. i orzeczenia dwóch kar łącznych:
pozbawienia wolności i grzywny - na podstawie przepisów względniejszych dla
skazanego, to jest art. 85 k.k., przy zastosowaniu art. 91 § 2 k.k., w brzmieniu
obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. Powyższe uchybienie miało istotny
wpływ na treść orzeczenia, gdyż doszło do umorzenia postępowania w przedmiocie
wyroku łącznego w sytuacji istnienia przesłanek do jego wydania i wymierzenia kar
łącznych pozbawienia wolności i grzywny. Ponownie orzekając w sprawie, Sąd
Okręgowy w Bielsku – Białej weźmie pod rozwagę poczynione uwagi i rozważy
możliwość wydania wyroku łącznego, stosując prawidłowo przepisy prawa
materialnego i procesowego.
IV KK 98/25
8
Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak na wstępie.
Andrzej Tomczyk
Waldemar Płóciennik
Eugeniusz Wildowicz
[WB]
[r.g.]
