IV KK 286/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 1 października 2025 r.
SSN Piotr Mirek (przewodniczący)
SSN Zbigniew Puszkarski
SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)
Protokolant Justyna Kryńska - Szufnara
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jerzego Engelkinga
w sprawie M.B.
uniewinnionego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 200 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniach 25 lutego 2025 i 17 września 2025 r.,
kasacji wniesionych przez pełnomocnika małoletniej oskarżycielki posiłkowej oraz
prokuratora - na niekorzyść
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 26 stycznia 2024 r., sygn. akt VI Ka 543/23
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Sosnowcu
z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt IX K 96/21,
1. oddala kasację prokuratora jako oczywiście bezzasadną;
2. pozostawia bez rozpoznania kasację pełnomocnika
oskarżycielki posiłkowej, obciążając stronę wniesioną opłatą od
kasacji;
3. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa;
4. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. W.K.- Kancelaria
Adwokacka w K. kwotę 1771,20 zł (tysiąc siedemset
siedemdziesiąt jeden złotych i 20/100), w tym 23% VAT, za pomoc
prawną udzieloną pokrzywdzonej A.B. jako jej kurator procesowy
ustanowiony z urzędu.
IV KK 286/24
2
UZASADNIENIE
M.B. został oskarżony o to, że w okresie od nieustalonego dnia marca
2020 r. do dnia 15.05.2020 r., w S., działając w krótkich odstępach czasu w
wykonaniu z góry powziętego zamiaru, obcował płciowo z małoletnią A.B. poniżej
lat 15 oraz doprowadził wskazaną do poddania się innej czynności seksualnej w
postaci dotykania jej miejsc intymnych piersi, pośladków i narządów płciowych, a
także kazał jej dotykać i trzymać swój narząd rodny, którym również dotykał jej
narządów płciowych oraz innych miejsc na ciele, a także doprowadził wskazaną do
wykonania innej czynności seksualnej w postaci dotykania jej narządu rodnego i
masturbacji tj. o przestępstwo z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Sosnowcu z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn.
akt IX K 96/21, oskarżonego uznano za winnego tego, że w bliżej nieustalonych
dniach a przypadających w okresie czasu pomiędzy miesiącem marzec 2020 roku
a dniem 15 maja 2020 roku w S., działając kilkukrotnie, doprowadził małoletnią
pokrzywdzoną poniżej 15 roku życia A.B. do poddania się innym czynnościom
seksualnym w postaci dotykania ręką a także swym narządem płciowym - penisem
po ciele małoletniej pokrzywdzonej to jest w okolicach jej piersi, pośladków,
narządu płciowego, tj. występku z art. 200 § 1 k.k., za który wymierzono mu karę 3
lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, zaliczając na jej poczet okres rzeczywistego
pozbawienia wolności w sprawie. Ponadto, na mocy art. 41a § 2 i 4 k.k., orzeczono
wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu kontaktowania się z
pokrzywdzoną A.B. w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób, a także zakaz
zbliżania się do pokrzywdzonej A.B. na odległość mniejszą niż 100 metrów na
okres 10 lat, zaś na mocy art. 46 § 1 k.k. orzeczono wobec oskarżonego obowiązek
zapłaty na rzecz małoletniej pokrzywdzonej A.B. kwoty 50000 zł tytułem
zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
Sąd Okręgowy w Katowicach, na skutek apelacji, wniesionych przez
obrońców oskarżonego oraz pełnomocnika małoletniej oskarżycielki posiłkowej i
IV KK 286/24
3
kuratora procesowego małoletniej oskarżycielki posiłkowej, wyrokiem z dnia 26
stycznia 2024 r., sygn. akt VI Ka 543/23, uniewinnił oskarżonego M.B. od
popełnienia przypisanego mu występku z art. 200 § 1 k.k.
Od tego wyroku kasację wniósł pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej oraz
prokurator na niekorzyść oskarżonego.
W kasacji pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej podniesiono zarzuty
rażącego naruszenia prawa, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia (art. 87
§ 1 k.p.k. w zw. z art. 89 k.p.k. i art. 98 § 2 k.r.o. w zw. z art. 48 ust. 2 Konstytucji
RP; art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.; art. 433 § 1 w zw. z art. 442 § 1 w zw.
z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 4 i 7 k.p.k.).
Na podstawie tych zarzutów autora kasacji wniósł o uchylenie wyroków
Sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
meriti.
Prokurator we wniesionej kasacji podniósł zarzuty rażącego naruszenia
prawa procesowego – art. 537 k.p.k. i art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k. w
zw. z art. 452 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k.; art. 433 § 2 k.p.k.
i art. 457 § 2 i 3 k.p.k. w zw. z art. 452 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w
zw. z art. 177 k.p.k. i art. 201 k.p.k. i art. 168 k.p.k. i art. 186 k.p.k. w zw. z art. 182
k.p.k.; art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 424 § 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art.
458 k.p.k.; art. 437 § 2 k.p.k. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu
Okręgowego w Katowicach i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego
rozpoznania.
Prokurator w odpowiedzi na kasację pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej
wniósł o uznanie jej za zasadną. Kurator procesowy pokrzywdzonej poparł zaś
kasację prokuratora.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.
Kasacja prokuratora została uznana na rozprawie za oczywiście
bezzasadną, co czyniło zbędnym sporządzenie pisemnego uzasadnienia w tym
zakresie (art. 535 § 3 k.p.k.).
IV KK 286/24
4
Z kolei kasacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej została wniesiona
przez osobę nieuprawnioną, co implikowało konieczność pozostawienia jej bez
rozpoznania. Trzeba bowiem zauważyć, że autorem tej kasacji jest adw. T.R., który
w postępowaniu kasacyjnym nie mógł reprezentować A.B.
Na wstępnym etapie postępowania przygotowawczego R.B. - ojciec A.B.,
jako jej przedstawiciel ustawowy, udzielił pełnomocnictwa adw. T.R. do
reprezentowania małoletniej w postępowaniu karnym, jako jej pełnomocnik i
zgłaszając, że będzie ona brała udział w sprawie w charakterze oskarżycielki
posiłkowej (k- 528-529;793). W zaistniałej sytuacji prokurator wystąpił do Sądu
Rejonowego w Sosnowcu, Wydziału Rodzinnego i Nieletnich o ustanowienie – w
trybie art. 98 § 2 k.r.o. oraz art. 99 k.r.o. - kuratora do reprezentacji małoletniej
pokrzywdzonej A.B., ponieważ przedstawiciele ustawowi nie mogą jej
reprezentować z uwagi na występowanie konfliktu interesów (k- 719). Sąd
Rejonowy w Sosnowcu postanowieniem z dnia 8 lutego 2021 r., sygn. akt IV Nsm
79/21, ustanowił dla małoletniej A.B. kuratora w osobie adw. T.R. do
reprezentowania interesów małoletniej w postępowaniu karnym w niniejszej
sprawie (k- 818), jednak orzeczenie to zostało zmienione postanowieniem Sądu
Okręgowego w Katowicach z dnia 2 sierpnia 2021 r. i kuratorem dla A.B.
wyznaczono adw. W.K. Wcześniej już nawet Sąd Rejonowy w Sosnowcu zwracał
się do Sądu Rodzinnego o ustanowienie innego niż adw. T. R. kuratora (k-778; 794)
z uwagi na „konflikt interesów przedstawicieli ustawowych”.
Ponadto w sprawie ustanowiony został pełnomocnik z urzędu dla małoletniej – adw.
M.U. (k- 823-823a) i Sąd Rejonowy poinformował adw. T. R., że małoletnią
pokrzywdzoną w toku postępowania będzie reprezentował pełnomocnik
ustanowiony z urzędu (k-835).
Warto zauważyć, że T. R. pojawił się na pierwszym terminie rozprawy przed Sądem
Rejonowym w Sosnowcu, ale został poinformowany przez przewodniczącego, że
może przebywać na sali rozpraw wyłącznie w charakterze publiczności (k- 846), a
małoletnią pokrzywdzoną reprezentował pełnomocnik ustanowiony z urzędu.
Apelacje od wyroku Sądu pierwszej instancji wnieśli m.in. kurator małoletniej, jak i
jej pełnomocnik ustanowiony z urzędu i oni też reprezentowali ją na rozprawie
przed Sądem odwoławczym (k- 1287 i nast.,1366). Adwokat T. R. nie był również
IV KK 286/24
5
zawiadamiany o terminie rozprawy kasacyjnej w sprawie IV KK 398/22, a byli o niej
zawiadomieni kurator małoletniej oraz jej pełnomocnik ustanowiony z urzędu.
Dopiero przy kolejnym rozpoznaniu sprawy przez Sąd Okręgowy (po uchyleniu
przez Sąd Najwyższy pierwszego wyroku Sądu odwoławczego z dnia 8 marca
2022 r., w sprawie XXIII Ka 811/21), w toku postępowania odwoławczego adw. T. R.
został dopuszczony do udziału w sprawie, jako pełnomocnik małoletniej
pokrzywdzonej, ustanowiony przez R.B. Konflikt interesów przedstawicieli
ustawowych małoletniej pokrzywdzonej w całej jego ostrości ujawnił się także na
etapie postępowania kasacyjnego, gdy z jednej strony P.B., jako przedstawicielka
ustawowa A.B., wnosiła o oddalenie kasacji wniesionych na niekorzyść M.B., a z
drugiej strony pełnomocnik ustanowiony dla małoletniej pokrzydzonej przez R.B.
wniósł właśnie taką kasację na niekorzyść M.B.
W świetle przytoczonych realiów procesowych sprawy nie budzi jednak
wątpliwości to, że adw. M. R. nie mógł zostać skutecznie ustanowiony
pełnomocnikiem oskarżycielki posiłkowej A.B. przez jej ojca, z uwagi na
występujący w sprawie oczywisty konflikt interesów pomiędzy rodzicami
małoletniej, a w takim przypadku interes dziecka wyklucza możliwość
reprezentowania go przez któregokolwiek z rodziców (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2025 r., III CZ 13/25, LEX nr 3881092). Tym
samym nie jest możliwe, w takiej sytuacji, ustanowienie przez któregokolwiek z
rodziców jakiegokolwiek pełnomocnika procesowego dla małoletniego. Kurator, o
którym mowa w art. 99 k.r.o., ustanowiony przez sąd, jest z mocy ustawy
reprezentantem małoletniego i działa jako jego przedstawiciel ustawowy, a tym
samym wyłącza w stosunku do tego małoletniego, wynikające z władzy
rodzicielskiej rodziców uprawnienia wynikające z art. 98 § 1 k.r.o. Jakkolwiek zatem
każde z rodziców może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy
dziecka, które pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców (art. 98 § 1
k.r.o.), to jednak w sytuacji, gdy żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka
pozostającego pod ich władzą rodzicielską, sąd opiekuńczy ustanawia
reprezentanta dziecka, który jest umocowany do dokonywania wszelkich czynności
łączących się ze sprawą, również w zakresie zaskarżenia i wykonywania
orzeczenia (art. 99 § 1 i 2 k.r.o.).
IV KK 286/24
6
Z tego względu kasację adw. T. R. należało pozostawić bez rozpoznania na
podstawie art. 531 § 1 k.p.k. w zw. art. 530 § 2 k.p.k. i art. 429 § 1 k.p.k., jako
wniesioną przez osobę nieuprawnioną, obciążając stronę uiszczoną opłatą od
kasacji, zaś wydatkami postępowania kasacyjnego obciążając Skarb Państwa. O
kosztach pomocy prawnej udzielonej pokrzywdzonej przez kuratora ustanowionego
z urzędu orzeczono na podstawie § 17 ust. 2 pkt 6 i § 20 w zw. z § 4 ust. 1-3
Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
(Dz.U.2024.763).
Kazimierz Klugiewicz Piotr Mirek Zbigniew Puszkarski
[WB]
[r.g.]
