IV KK 255/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 27 lutego 2025 r.
SSN Igor Zgoliński (przewodniczący)
SSN Paweł Kołodziejski
SSN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca)
Protokolant Monika Zawadzka
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jerzego Engelkinga
w sprawie M. M.
uniewinnionego od popełnienia czynu z art.160 § 2 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 27 lutego 2025 r.,
kasacji wniesionych przez prokuratora i pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej
od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie
z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt VII Ka 283/23,
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Częstochowie
z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt XVI K 652/20,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Okręgowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
[J.J.]
Paweł Kołodziejski
Igor Zgoliński
Stanisław Stankiewicz
IV KK 255/24
2
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 8 lipca 2021 r., wydanym w
sprawie o sygn. akt XVI K 652/20, uznał oskarżonego M. M. za winnego tego, że w
dniu 14 października 2018 r. w C. , pełniąc obowiązki lekarza dyżurującego w
Ośrodku Pomocy Osobom z Problemami Alkoholowymi pomimo ciążącego na nim
obowiązku opieki nad umieszczonymi tam osobami poprzez zaniechanie osobistego
zbadania D. G. pod kątem oceny ewentualnego zagrożenia jego życia i zdrowia
wbrew załącznikowi nr 2 - „Karta ewidencyjna” rozporządzenia Ministra Zdrowia z
dnia 08.12.2014 r. w sprawie izb wytrzeźwień i placówek wskazanych lub
utworzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego pomimo zgłaszanych
uprzednio przez pacjenta myśli samobójczych i zalecenia rekonsultacji
psychiatrycznej, przez co pozbawił się możliwości oceny stanu pacjenta i wydania
dalszych dyspozycji co do sposobu dalszego postępowania z pacjentem narażając
D. G. w ten sposób na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego
uszczerbku na zdrowiu, tj. uznał oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa
z art. 160 § 2 k.k. i za to z mocy art. 160 § 2 k.k. w zw. z art. 37a k.k. w brzmieniu
obowiązującym do dnia 23.06.2020 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył mu karę
grzywny w wysokości 100 stawek dziennych, przyjmując, iż wysokość jednej stawki
równoważna jest kwocie 50 złotych. Wyrok zawierał również rozstrzygnięcia w
przedmiocie orzeczenia wobec oskarżonego nawiązki w kwocie 5000 złotych na
rzecz S.G. oraz kosztów procesu.
Od powyższego wyroku apelacje wywiedli obrońca oskarżonego i prokurator,
Obrońca zaskarżył to orzeczenie w całości i zarzucił mu:
„1. naruszenie przepisów postępowania (art. 438 pkt 2 k.p.k.), a to art. 2 § 2
k.p.k., art. 4 k.p.k. art. 7 k.p.k. art. 366 § 1 k.p.k. mające istotny wpływ na treść
orzeczenia, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a to pominięcie
zeznań świadków R. K. . M. K. , z których wynika, że wskutek natłoku czynności, nie
poinformowali oskarżonego o doprowadzeniu D. G. , a jego przyjęcia bez badania
dokonał samodzielnie kierownik zmiany R. K. , brak ustaleń w zakresie procedur i
obowiązków pracowniczych pracowników O. w związku z przyjęciem i zwalnianiem
IV KK 255/24
3
przez nich pacjentów, a także poprzez przekroczenie zasad obiektywnej i swobodnej
oceny dowodów, zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy oraz
doświadczenia życiowego polegające na bezkrytycznym przyjęciu jako podstawy
skazania opinii biegłych z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, podczas gdy biegli
w sposób ewidentnie zrozumiały dla nieprofesjonalisty pomylili pojęcia
„diagnozowania” i „diagnozy”, w sposób sprzeczny z przepisami ustawy z dnia 26
października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.
j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1119) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 grudnia
2014 r. w sprawie izb wytrzeźwień…(Dz. U. z 2014 r. poz. 1850) dokonali analizy
pożądanych działań lekarzy izb wytrzeźwień, doprowadzając przez to do
sprzeczności konkluzji (przyjęcie bezprawnych zachowań oskarżonego) z jej
ustaleniami (nieprawidłowa diagnoza dokonana przez M.B.) a nadto, jeśli przyjmując
już prawidłowość ustaleń opinii, orzeczenie wbrew kategorycznemu stwierdzeniu
opinii że oskarżony jedynie w sposób pośredni przyczynił się do zamachu
samobójczego D. G. , podczas gdy skazanie na podstawie art. 160 § 2 k.k. może
nastąpić jedynie w przypadku narażania na niebezpieczeństwo bezpośrednie, i przez
to:
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający
istotny wpływ na jego treść (art. 438 pkt 3 k.p.k.) polegający na przyjęciu, że
oskarżony wiedział o doprowadzeniu D. G. do wytrzeźwienia, wobec czego nie miał
możliwości co do stwierdzenia konieczności zastosowania wobec D. G. zabiegów
medycznych czy też środków przymusu bezpośredniego, co uchroniłoby go przed
zagrożeniem bezpośredniego narażenia na utratę życia lub zdrowia, także w sytuacji
braku ustaleń sądu co do charakteru zamiaru, a co za tym idzie winy przypisanej
oskarżonemu, niewykazania istnienia związku przyczynowego, niewykazania
znamienia bezpośredniości narażenia na niebezpieczeństwo utraty życia, a w
konsekwencji
3. obrazę przepisów prawa materialnego (art. 438 pkt 1 k.p.k.) polegającą na
przyjęciu, że zachowania oskarżonego wyczerpały znamiona przestępstwa
opisanego w art. 160 § 2 k.k.”.
Podnosząc powyższe zarzuty obrońca domagał się zmiany zaskarżonego
wyroku i „uniewinnienia oskarżonego od dokonania zarzucanego czynu”, a z
IV KK 255/24
4
ostrożności procesowej uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania.
Prokurator zaskarżył powyższy wyrok na niekorzyść oskarżonego M. M. w
zakresie kary oraz środków karnych, zarzucając mu:
„I. rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec M. M. w pkt 1 zaskarżonego
wyroku kary grzywny w wysokości 100 stawek dziennych ustalając wysokość jednej
z nich na kwotę 50 złotych, która to kara wymierzona została przy zastosowaniu
dobrodziejstwa art. 37a k.k., kiedy to ustawowe granice zagrożenia karą za
przestępstwo z art. 160 § 2 k.k. mieszczą się w wysokim zakresie od 6 miesięcy do
8 lat pozbawienia wolności, a wysoki stopień społecznej szkodliwości i znaczny
stopnia zawinienia zarzucanego oskarżonemu czynu oraz okoliczności popełnionego
przestępstwa, sposób zachowania sprawcy, rodzaj i stopień naruszenia ciążących
na sprawcy obowiązków przejawiający się w notorycznym zaniechaniu
przeprowadzania osobistego badania przyjmowanych do Ośrodka Pomocy Osobom
z Problemami Alkoholowymi pacjentów, podczas gdy taki prawny obowiązek na
oskarżonym spoczywał, a także rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa,
które to okoliczności nie zostały dostatecznie uwzględnione przy wymiarze kary i nie
przemawiają za zastosowaniem wskazanej instytucji z art. 37a k.k. i na tej podstawie
wymierzeniu jedynie kary grzywny, a świadczą natomiast o tym, że wymierzony taki
rodzaj kary jest rażąco niewspółmiernie niski i nie spełnia celów wychowawczych
oraz zapobiegawczych kary, nie jest ona dla sprawcy w żadnym stopniu dolegliwa
biorąc pod uwagę w szczególności jego miesięczne dochody, a także nie spełnia
wymogów w zakresie społecznego jej oddziaływania, a przez to powinna być
zmieniona na karę inną rodzajowo, tj. surowszą karę pozbawienia z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania obok, której orzeczona powinna być kara grzywny;
II. niesłuszne niezastosowanie środka karnego w postaci zakazu
wykonywania przez oskarżonego zawodu lekarza, podczas gdy okoliczności
popełnienia przestępstwa jednoznacznie świadczą o tym, że dalsze wykonywanie
zawodu lekarza przez oskarżonego zagraża istotnym dobrom chronionym prawem,
a w szczególności życiu i zdrowiu leczonych przez niego pacjentów, czego
przejawem jest skazanie oskarżonego przez sąd a quo za przestępstwo określone w
art. 160 § 2 k.k.
IV KK 255/24
5
W konkluzji prokurator wniósł o zmianę wyroku poprzez orzeczenie:
„1. w punkcie 1 wyroku kary pozbawienia wolności w wymiarze 1 roku z
warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat na podstawie art. 69 § 1 k.k.
wraz ze zobowiązaniem oskarżonego na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 do informowania
sądu o przebiegu próby raz na 6 miesięcy oraz kary grzywny na podstawie art. 71 §
1 k.k. w wysokości 200 stawek ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 50 zł,
2. środka karnego w postaci zakazu wykonywania przez oskarżonego zawodu
lekarza na okres 1 roku poprzez dodanie kolejnego punktu w wyroku na podstawie
art 41 § 1 k.k.”
Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 23 listopada 2021 r.,
wydanym w sprawie o sygn. akt VII Ka 864/21, zmienił zaskarżony wyrok w ten
sposób, że uniewinnił oskarżonego M. M. od popełnienia przypisanego mu czynu, a
kosztami procesu w sprawie obciążył Skarb Państwa
Od powyższego wyroku kasacje wywiedli prokurator oraz pełnomocnik
oskarżycielki posiłkowej, którzy zaskarżyli to orzeczenie w całości na niekorzyść
oskarżonego.
Prokurator zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania - art. 7 k.p.k.
i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. oraz domagał
się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w
Częstochowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej zarzucił rażące naruszenie prawa
karnego materialnego - art. 160 § 2 k.k. i wniósł o uchylenie zaskarżonego
orzeczenia.
Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 14 marca 2023 r. (sygn. akt IV KK 141/22),
po rozpoznaniu na rozprawie kasacji wniesionych przez prokuratora oraz
pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał
Sądowi Okręgowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym.
Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 27 lutego 2024 r., wydanym
w sprawie o sygn. akt VII Ka 283/23, po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez
obrońcę oskarżonego i prokuratora od wyroku Sądu Rejonowego w Częstochowie z
dnia 8 lipca 2020 r., sygn. akt XVI K 652/20, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób,
IV KK 255/24
6
że uniewinnił oskarżonego M. M. od popełnienia zarzucanego mu czynu, zaś
kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.
Kasacje od powyższego wyroku wnieśli prokurator oraz pełnomocnik
oskarżycielki posiłkowej.
Prokurator zaskarżył to orzeczenie w całości, na niekorzyść oskarżonego M.
M. i zarzucił: „rażące naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.k. i art. 410
k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., polegające na tym,
iż Sąd Okręgowy w Częstochowie, orzekając na skutek rozpoznania apelacji obrońcy
oskarżonego, zaniechał dokonania i przedstawienia w uzasadnieniu wyroku
szczegółowej, kompletnej, samodzielnej, oceny całokształtu zgromadzonego
materiału dowodowego, opierając rozstrzygnięcie reformatoryjne wyłącznie na
dowodach uzyskanych w toku postępowania odwoławczego, dokonując tej oceny z
naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, to jest z naruszeniem zasad
prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, bez
jednoczesnego przedstawienia własnych ustaleń wraz z przekonującą argumentacją
potwierdzającą zajęte stanowisko, co doprowadziło do wadliwego przyjęcia, że
zaniechanie badania pokrzywdzonego przez oskarżonego nie zwiększyło stanu
niebezpieczeństwa dla jego życia z uwagi na podjęcie wobec niego odpowiednich
działań przez personel, które to uchybienia miały wpływ na treść wyroku, albowiem
doprowadziły do niezasadnego uniewinnienia oskarżonego od popełnienia
zarzucanego mu przestępstwa.”
W konkluzji prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy Sądowi Okręgowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej zaskarżył powyższy wyrok w całości i
zarzucił:
„1. rażące naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.k. i art. 410
k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., mające istotny wpływ na treść wyroku, polegające na
dokonaniu oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu odwoławczym w
sposób rażąco naruszający dyrektywy sprecyzowane w art. 7 k.p.k., tj. w sposób
nieuwzględniający zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i
doświadczenia życiowego poprzez nieuzasadnioną dyskwalifikację wniosków
IV KK 255/24
7
płynących z uzupełniającej opinii biegłego z dnia 01.12.2023 r. sporządzonej przez
zespół specjalistów Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego imienia
Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, w której to opinii ustalono: „że pacjent D. G. z
uwagi na wysokie obciążenie objawami predysponującymi do samobójstwa wymagał
szczególnego czuwania nad nim i nadzoru tj. częstych kontroli stanu w jakim się
znajduje w nieregularnych odstępach czasu i nadzorowania jego zachowania - z akt
wynika, że w Ośrodku Pomocy Osobom z Problemami Alkoholowymi w C. jest
zamontowany monitoring, co należało wykorzystać”, a nadto, że „zagrożenie
samobójstwa jakie występowało u D. G. spełniało kryteria poważnego zagrożenia dla
życia i zdrowia w związku z czym powinien się znaleźć w specjalnym pomieszczeniu
dla osób, których zachowanie stwarza poważne zagrożenie dla życia o zdrowia" oraz
zastąpienie ustaleń i wniosków biegłych przez Sąd Okręgowy własnymi
wyobrażeniami na temat tego, jak wyglądać powinno zachowanie potencjalnego
samobójcy i związane z tym, poważne zagrożenie dla jego życia lub zdrowia, a
następnie, w sposób całkowicie ignorujący wskazania wiedzy medycznej, zawarte w
opinii - nieuprawnione ustalenie przez Sąd, że pacjent G. był spokojny i nie wyrażał
myśli samobójczych, podczas gdy stwierdzenie tego, czy pacjent D. G. ma myśli
samobójcze i stanowi zagrożenie dla życia i zdrowia było tylko możliwe i powinno być
ustalone w trakcie przeprowadzonego badania lekarskiego przez oskarżonego M. M.
w ramach wywiadu lekarskiego, ze szczególnym uwzględnieniem uprzedniego
wskazania „konsultacja psychiatryczna”, czego oskarżony M. M. wbrew obowiązkowi
prawnemu zaniechał i co uniemożliwiło mu wydanie ewentualnych odpowiednich
dyspozycji szczególnego nadzoru nad pacjentem D. G., a co w opinii biegłych,
ewidentnie narażało pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty
życia lub wystąpienia ciężkiego uszczerbku na zdrowiu;
2. rażące naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k.
w zw. z art 458 k.p.k. mające istotny wpływ na treść wyroku, polegających na
dokonaniu oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu odwoławczym w
sposób rażąco naruszający dyrektywy sprecyzowane w art. 7 k.p.k. tj.
nieuwzględniający zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i
doświadczenia życiowego poprzez nieuprawnioną ocenę materiału dowodowego w
sprawie i stwierdzenie przez Sąd, że „zaniechanie badania pokrzywdzonego przez
IV KK 255/24
8
oskarżonego nie zwiększyło stanu niebezpieczeństwa dla jego życia, z uwagi na
podjęte wobec niego działania przez personel i fakt, iż owym niebezpieczeństwem
było samobójstwo, a to z uwagi na to, iż zachowywał się spokojnie ani nie
sygnalizował myśli samobójczych" - podczas gdy z materiału dowodowego nie
wynika, aby personel Izby w jakiś szczególny sposób zajmował się pacjentem G. i go
obserwował (zeznania świadka K. złożone w trakcie rozprawy apelacyjnej z dnia 20
lutego 2024 r.), a wynika natomiast niezbicie, że przed przyjęciem pokrzywdzonego
do Izby Wytrzeźwień została złożona dokumentacja lekarska sporządzona przez
lekarza psychiatrę M. B. z zaleceniem konsultacji psychiatrycznej z uwagi na myśli
samobójcze oraz protokół doprowadzenia w celu wytrzeźwienia, w którym wskazano,
iż pokrzywdzony został przywieziony z interwencji z zagrożeniem życia i zdrowia, ma
myśli samobójcze i był konsultowany przez psychiatrę; nadto z pozyskanej
dodatkowo przez sąd odwoławczy opinii uzupełniającej biegłych wynika, że
zagrożenie samobójstwa jakie występowało u D. G. spełniało kryteria
bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia i życia, a zatem w momencie przyjęcia D. G.
do Izby Wytrzeźwień istniało niebezpieczeństwo zagrożenia dla życia i zdrowia
pokrzywdzonego, a poprzez niezrealizowanie przez oskarżonego prawnego
obowiązku zbadania pokrzywdzonego i oceny jego stanu zdrowia fizycznego i
psychicznego ten poziom stanu niebezpieczeństwa się utrzymał (a nawet utrwalił) w
chwili aktualizacji obowiązku działania oskarżonego M. M.;
3. rażące naruszenie prawa karnego materialnego, zaistniałe poprzez błędną
wykładnię art. 160 § 2 k.k. polegającą na przyjęciu, iż do przypisania oskarżonemu
popełnienia czynu z art. 160 § 2 k.k. jest konieczne wykazanie, że gdyby oskarżony
wykonał ciążący na nim obowiązek osobistego przebadania pacjenta i dokonał
samodzielnej oceny jego stanu zdrowia, to (pomimo braku zalecenia zastosowania
szczególnych środków ostrożności podczas konsultacji psychiatrycznej) jego
działanie skutkowałoby wydaniem dyspozycji o zastosowaniu odpowiednich
środków, które uniemożliwiłyby D. G. targnięcie się na własne życie - podczas gdy z
orzecznictwa Sądu Najwyższego (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5.04.2013r,
sygn. akt IV KK43/13) wynika, iż dla bytu odpowiedzialności za występek z art. 160
§ 2 i § 3 kodeksu karnego, nie ma znaczenia okoliczność, czy zaniechane przez
sprawcę działanie było w stanie całkowicie odwrócić niebezpieczeństwo dla życia i
IV KK 255/24
9
zdrowia pacjenta, bowiem dla realizacji znamienia tego występku wystarczające jest
wystąpienie skutku w postaci konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo dobra
prawnego lub utrzymanie tego niebezpieczeństwa, nie zaś jego naruszenie.
Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej wniósł o
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Okręgowemu w Częstochowie w postępowaniu odwoławczym.
W odpowiedzi na kasację pełnomocnika oskarżycielki posiłkowego prokurator
wniósł o uznanie jej za zasadną w całości.
Natomiast obrońca oskarżonego, w odpowiedzi na kasacje wniesione przez
prokuratora i pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej, wniósł o „odmowę przyjęcia
kasacji, jako że zostały one oparte na innych powodach niż wskazane w art. 523 § 1
k.p.k., a z ostrożności procesowej - o oddalenie kasacji”.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Wniesione kasacje okazały się zasadne i dlatego musiały skutkować
uchyleniem zaskarżonego wyroku wraz z przekazaniem sprawy Sądowi
Okręgowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym.
W nadzwyczajnych środkach zaskarżenia trafnie podniesiono, że Sąd
Okręgowy rażąco naruszył przepisy prawa, a przede wszystkim art. 7 k.p.k. i art. 410
k.p.k. Należy przyznać rację autorom kasacji, iż Sąd ad quem naruszył te przepisy
poprzez dokonanie, na etapie postępowania odwoławczego, oceny dowodów
sprzecznie z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i
doświadczenia życiowego, w szczególności w zakresie oceny uzupełniającej opinii
biegłych z dnia 1.12.2023 r., jak również poprzez pominięcie szeregu istotnych dla
sprawy dowodów. Łącznie uchybienia te doprowadziły do poczynienia wadliwych
ustaleń w zakresie okoliczności stanowiących podstawę faktyczną wyroku i do
dowolnego przyjęcia, że oskarżony nie naraził pokrzywdzonego na bezpośrednie
niebezpieczeństwo utraty życia.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego, co słusznie zauważył prokurator, od
dawna konsekwentnie wskazuje się, że wydanie przez sąd odwoławczy orzeczenia
odmiennego co do istoty, w szczególności poprzez zmianę wyroku sądu pierwszej
IV KK 255/24
10
instancji i uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu i przypisanego
nieprawomocnym wyrokiem czynu, powinno być poprzedzone dokonaniem przez
sąd ad quem szczegółowej analizy całokształtu materiału dowodowego ujawnionego
w trakcie postępowania sądowego. Jeśli więc sąd odwoławczy jednoznacznie
podważa przeprowadzoną przez sąd pierwszej instancji ocenę dowodów zebranych
w sprawie i przyjęte na jej podstawie ustalenia faktyczne stanowiące podstawę
zaskarżonego wyroku tego sądu, to jego obowiązkiem jest przeprowadzenie i
zaprezentowanie w uzasadnieniu wydanego przez siebie - tak odmiennego co do
istoty - wyroku, pełnej oceny wszystkich dowodów zebranych w tym postępowaniu.
Oznacza to, że sąd odwoławczy nie może ograniczać się do wyeksponowania
określonej okoliczności, która traktuje jako wyłączną przyczynę swego
rozstrzygnięcia, ale jego powinnością zweryfikowanie tego dowodu, w oparciu o który
ją ustalił, poprzez jego konfrontację z pozostałymi dowodami, zwłaszcza tymi, które
dla sądu pierwszej instancji stanowiły podstawę przyjęcia tak odmiennych co do
zrealizowania przez oskarżonego, przedmiotowym działaniem, wszystkich znamion,
wymaganych dla uznania jego sprawstwa zarzucanego mu czynu (zob. wyroki SN: z
9 maja 2022 r., V KK 457/21; z 23 maja 2023 r., IV KK 283/22). Zatem sąd
odwoławczy ma oczywiście prawo orzec w sposób odmienny w stosunku do
rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji - i jak w niniejszej sprawie - uniewinnić
oskarżonego, jeśli dojdzie do przekonania, że zebrane dowody nie pozwalają
przypisać oskarżonemu winy w zakresie zarzucanego mu czynu. Nie ulega jednak
wątpliwości, iż wydanie orzeczenia reformatoryjnego co do istoty i uniewinnienie
oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu i przypisanego nieprawomocnym
wyrokiem czynu, stanowiące wynik odmiennej oceny dowodów i dokonania innych
ustaleń faktycznych, niż w zaskarżonym wyroku, obliguje sąd odwoławczy do
uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego ujawnionego zarówno w toku
rozprawy głównej, jak i odwoławczej (art. 410 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k.), dokonania
kompleksowej oceny dowodów, przeprowadzonej w zgodzie z zasadą wyrażoną w
art. 7 k.p.k., a nadto do sporządzenia uzasadnienia swego orzeczenia w sposób
spełniający wymogi rozstrzygnięcia nie tylko odwoławczego, ale również
pierwszoinstancyjnego - wskazane w art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. (zob. wyroki SN: z 27
listopada 2020 r., IV KK 577/19; z 23 maja 2023 r., IV KK 283/22). Sytuacja, w której
IV KK 255/24
11
organ ad quem uniewinniając oskarżonego, zasadniczej części materiału
dowodowego w istocie nawet nie dostrzega, nie mówiąc już o podaniu go rzetelnej,
pogłębionej analizie, bez wątpienia świadczy o rażącym nierespektowaniu
powyższych wymogów, co trafnie wyartykułowano w kasacji prokuratora.
W realiach niniejszej sprawy dostrzec należy, że w uzasadnieniu
poprzedniego wyroku kasatoryjnego zalecono, aby precyzyjnie ustalić jakiego
rodzaju czynności M M. powinien był przedsięwziąć w związku z przyjęciem do O. D.
G. . Zwrócono uwagę, że Sąd odwoławczy powinien jednoznacznie wskazać, czy, a
jeśli tak to jakich czynności oskarżony zaniechał do dokonania których był
zobowiązany, a finalnie ocenić, czy stwierdzone zaniechania naraziły D. G. na
bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu
(zob. uzasadnienie wyroku SN z 14 marca 2023 r., IV K 141/22).
W toku ponownego postępowania Sąd Okręgowy dopuścił dowód z
uzupełniającej pisemnej opinii biegłych celem dokonania na podstawie materiału
zgromadzonego w sprawie, w oparciu o obowiązujące przepisy prawa oraz dostępną
wiedzę medyczną: 1) jakie czynności winien wykonać oskarżony M M. podczas
osobistego badania pokrzywdzonego mając na uwadze wcześniejsze badanie przez
psychiatrę i sposób zachowania pokrzywdzonego; 2) jakie zalecenia winien wydać
oskarżony wobec pokrzywdzonego; 3) czy istniały w tej sprawie podstawy do
zastosowania środków przymusi bezpośredniego lub produktów czy wyrobów
leczniczych opisanych w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i rozporządzeniu
Ministra Zdrowia z dnia 8 grudnia 2014 r. w sprawie izb wytrzeźwień i placówek
wskazanych lub utworzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego, i na jakiej
podstawie podejmuje się decyzję o ich stosowaniu; 4) doprecyzowanie co oznacza
stwierdzenie biegłych w poprzedniej opinii, iż „obowiązkiem oskarżonego było
wydanie dyspozycji szczególnego czuwania nad pacjentem personelowi izby
wytrzeźwień; 5) wskazanie czy zaniechanie (i jakich) czynności przez oskarżonego
naraziło pokrzywdzonego na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego
uszczerbku na zdrowiu w rozumieniu art. 160 § 1 k.k. W przedstawionej na
powyższym tle opinii biegli wywiedli szereg doniosłych dla niniejszej sprawy
konstatacji. Wskazali bowiem m.in., że M M. miał obowiązek osobistego zbadania
pokrzywdzonego. Jest to podstawowa czynność jaką wykonuje każdy lekarz mający
IV KK 255/24
12
do czynienia z pacjentami. Z czynności tej nie zwalniał podsądnego fakt, iż
pokrzywdzony D. G. był wcześniej badany przez lekarza psychiatrę. Biegli stwierdzili,
iż opinie konsultantów mają wszak charakter doradczy, a za postępowanie wobec
pacjenta odpowiada lekarz sprawujący nad nim opiekę w danej chwili. Jednocześnie
biegli wskazali, iż rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 grudnia 2014 r. w sprawie
izb wytrzeźwień przewiduje wyodrębnienie pomieszczenia dla osób, których
zachowanie stwarza poważne zagrożenie dla ich zdrowia lub życia albo zdrowia lub
życia innych osób przyjętych do izby wytrzeźwień lub placówki. Stanowczo przy tym
uznali, iż zagrożenie samobójstwem jakie występowało u D. G. spełniało kryteria
poważnego zagrożenia dla zdrowia lub życia, co predestynowało go umieszczenia w
powyższym pomieszczeniu. W podsumowaniu biegli wskazali, że zaniechanie
lekarza M. M. w postaci nieprzeprowadzenia osobistego badania pokrzywdzonego
nie zaskutkowało zaleceniem szczególnego nadzoru nad pacjentem, narażało
pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub wystąpienia
ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w rozumieniu art. 160 § 1 k.k. (k. 555-568).
Trafnie zarzucono w kasacjach, iż Sąd odwoławczy niezasadnie
zdyskredytował część powyższej opinii, zastępując wiedzę specjalistyczną własnymi
ustaleniami. Poddając ocenie powyższą opinię Sąd Okręgowy w sposób zupełnie
dowolny nadał jej walor wiarygodności jedynie w części odnoszącej się do istnienia
po stronie M. M. obowiązku przebadania pokrzywdzonego D. G. . Sąd nie podzielił
jednak konkluzji biegłych o konieczności rozważenia umieszczenia pokrzywdzonego
w pomieszczeniu dla osób których zachowanie stanowi poważne zagrożenie dla ich
życia i zdrowia stwierdzając, iż zachowanie D. G. nie wykazywało, że stanowi
poważne niebezpieczeństwo dla jego życia lub zdrowia. Sąd odwoławczy wskazał
bowiem, że pokrzywdzony był spokojny i nie wypowiadał myśli samobójczych.
Wniosek ten na kanwie niniejszej sprawy był całkowicie dowolny, albowiem
poczyniony w oderwaniu od całokształtu materiału dowodowego.
Przede wszystkim Sąd odwoławczy, naruszając treść art. 410 k.p.k.,
całkowicie zignorował szereg istotnych dowodów przeprowadzonych w toku
postępowania pierwszoinstancyjnego, w tym między innymi zeznania świadków B.
Ł. , Z. J. i P. G. Dostrzec należy, że z zeznań B. Ł. 1 (opiekunki zmiany w OOPA)
wynika, że w przypadku kiedy do ośrodka przyjęty zostaje pacjent, który był po
IV KK 255/24
13
konsultacji psychiatrycznej lekarz informuje o tym opiekunów i zaleca szczególną
uwagę (k. 122). Tymczasem z zeznań lekarza przejmującego od M. M. zmianę - Z.
J. wynikało, że oskarżony nie przekazał mu żadnej informacji, że istnieją jakiekolwiek
okoliczności wymagające zwrócenia uwagi na jakiegoś pacjenta przebywającego na
izbie (k. 191). Sąd ad quem całkowicie pominął w swej ocenie także dokumentację
medyczną, w tym kartę konsultacyjną z której jednoznacznie wynikało, iż
pokrzywdzony posiada myśli samobójcze i ma być rekonsultowany po wytrzeźwieniu.
Na tym tle wypada dostrzec, iż w trakcie rozmowy z psychiatrą M. B. pokrzywdzony
informował, że ma myśli samobójcze, co zostało wyartykułowane w zarówno w
dokumentacji przyjęcia pacjenta do Ośrodka Pomocy Osobom z Problemami
Alkoholowymi, jak i w zeznaniach samego M. B. (k. 143). Co więcej, już w trakcie
pobytu w ośrodku D. G. zachowywał się momentami nerwowo, chodził po pokoju,
kopał w drzwi i mówił że jego życie nie ma sensu (zob. zeznania P. G. k. 118v).
Powyższe, zignorowane przez Sąd odwoławczy, dowody pozostawały w całkowitej
opozycji względem kluczowego, podważającego wymowę opinii biegłych, ustalenia
Sądu Okręgowego zakładającego, iż stan zdrowia D. G. nie wskazywał, iż wymagał
on wydania jakichkolwiek zaleceń lekarskich.
Rzecz jednak w tym, że „w wypadku zaniechania wymaganych działań przez
gwaranta nienastąpienia skutku, skutek co do przestępstw materialnych dokonanych
przez zaniechanie polega zarówno na wywołaniu stanu zwiększającego owo
niebezpieczeństwo, jak i utrzymaniu się poziomu owego niebezpieczeństwa
zastanego przez gwaranta w chwili aktualizacji jego obowiązku działania. Wynika to
z treści obowiązku gwaranta, którego zadaniem jest nie tylko podjęcie działań
zapobiegających pojawieniu się konkretnego niebezpieczeństwa dla chronionego
dobra, ale także podjęcia wszelkich działań zmierzających do obniżenia stopnia
konkretnego niebezpieczeństwa dla dobra istniejącego już w chwili aktualizacji jego
obowiązku” (zob. wyrok SN z 4 stycznia 2022 r., III KK 411/21). Zauważyć także
należy, że dla bytu odpowiedzialności za występek z art. 160 § 2 i § 3 k.k., nie ma
znaczenia okoliczność, czy zaniechane przez sprawcę działanie było w stanie
całkowicie odwrócić niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia pacjenta, bowiem dla
realizacji znamienia tego występku wystarczające jest wystąpienie skutku w postaci
konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo dobra prawnego lub utrzymanie tego
IV KK 255/24
14
niebezpieczeństwa, nie zaś jego naruszenie (zob. wyrok SN z 5 kwietnia 2013 r., IV
KK 43/13).
Słusznie zatem autorzy kasacji akcentowali fakt, iż fundament
reformatoryjnego wyroku uniewinniającego stanowiły wyłącznie dowody
dopuszczone przez Sąd ad quem. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu posiłkował się
jedynie tymi dowodami, które potwierdzały jego tezy, pozostałe ignorując, co stanowi
o rażącym naruszeniu art. 410 k.p.k. Podkreślenia przy tym wymaga, iż przywołane
wyżej unormowanie ma zastosowanie w postępowaniu odwoławczym, jeżeli w tej
fazie postępowania sąd przeprowadza postępowanie dowodowe co do istoty sprawy,
a więc gdy dochodzi do uzupełnienia postępowania dowodowego lub odmiennej
oceny zebranego materiału dowodowego oraz poczynienia przez sąd ad quem
odmiennych ustaleń faktycznych i do wydania wyroku zmieniającego orzeczenie
sądu pierwszej instancji (zob. wyrok SN z 15 maja 2012 r., IV KK 398/11;
postanowienie SN z 5 grudnia 2012 r., IV KK 314/12). Mając zaś na uwadze, iż w
toku postępowania odwoławczego zapadło orzeczenie odmienne co do istoty Sąd
Okręgowy zobowiązany był do respektowania standardów wynikających z treści art.
7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w ocenie materiału dowodowego. Pominięcie istotnych
dla sprawy okoliczności, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie stanowi o
rażącym naruszeniu tychże unormowań, co trafnie podkreślali skarżący.
Jednocześnie nieracjonalne wydaje się postąpienie Sądu II instancji, który
dostrzegł potrzebę zasięgnięcia wiedzy specjalistycznej, a następnie przekazane
przez podmioty fachowe informacje arbitralnie zdyskredytował. Wskazać przy tym
należy, że Sąd odwoławczy powziąwszy wątpliwości co do treści opinii posiadał
stosowne instrumenty procesowe by je usunąć. Okoliczność, w której założenia
przyjęte w opinii są nielogiczne, błędne lub budzą zastrzeżenia w porównaniu z
materiałem dowodowym sprawy, jest sytuacją kreującą niejasność, co - zgodnie z
dyspozycją art. 201 k.p.k. - wymaga podjęcia próby wyjaśnienia tych kwestii poprzez
wezwanie tych samych biegłych lub dopuszczenie dowodu z opinii nowych biegłych
- do czego w tym postępowaniu nie doszło. Stanowisko Sądu Okręgowego w
zakresie kluczowego, acz determinującego treść wyroku ustalenia, było w oczywisty
sposób niezgodne z konkluzjami tej opinii. Za przekraczające granice swobodnej
oceny dowodów należy uznać działanie Sądu odwoławczego, który dostrzegł
IV KK 255/24
15
potrzebę weryfikacji poczynionych przez sąd pierwszej instancji ustaleń w oparciu o
wiadomości specjalne, a po uzyskaniu tych wiadomości orzekł wbrew ich wymowie,
bez sięgnięcia po instytucję z art. 201 k.p.k. - de facto podejmując polemikę z opinią
biegłych specjalistów. Jednocześnie podjęty przez Sąd Okręgowy dialog z opinią
fachowców - jak już wyżej wspomniano - nie uwzględniał wymowy pozostałych
doniosłych dla sprawy dowodów, co akcentował w kasacji pełnomocnik oskarżycielki
posiłkowej. Bez wątpienia zatem zaniechanie kompleksowej oceny materiału
dowodowego, która to ocena wymagała wzięcia pod uwagę i skrupulatnego zbadania
wyeksponowanych wyżej środków dowodowych, mogło mieć istotny wpływ na treść
orzeczenia.
W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że obaj autorzy wniesionych kasacji
wykazali zaktualizowanie się w badanym postępowaniu podstawy kasacyjnej z art.
523 § 1 k.p.k., a w konsekwencji konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku
Sądu Okręgowego w Częstochowie i przekazanie sprawy temu Sądowi do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy nie przesądza kierunku przyszłego rozstrzygnięcia.
Przeprowadzając kolejny raz kontrolę odwoławczą, Sąd Okręgowy winien pamiętać
zarówno o konieczności realizacji standardów tej kontroli wynikających z treści art.
433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., jak i o wskazanych wyżej obowiązkach w
sferze postępowania dowodowego, tudzież uwag odnoszących się do oceny
materiału dowodowego, którym musi sprostać sąd wydając wyrok reformatoryjny.
Kierując się powyższą argumentacją, Sąd Najwyższy orzekł jak w części
dyspozytywnej wyroku.
[J.J.]
[a.ł]
Paweł Kołodziejski Igor Zgoliński Stanisław Stankiewicz
