Art. 201.

Art. 201 KPK reguluje sytuację, w której opinia biegłego sporządzona w toku postępowania karnego budzi wątpliwości co do swojej wartości dowodowej. Przepis wskazuje trzy przesłanki uzasadniające podjęcie dalszych czynności dowodowych: niepełność opinii, jej niejasność oraz sprzeczność - zarówno wewnętrzną, w obrębie jednej opinii, jak i zewnętrzną, między opiniami różnych biegłych wydanymi w tej samej sprawie. W razie wystąpienia którejkolwiek z tych wad organ procesowy, czyli sąd lub prowadzący postępowanie przygotowawcze, może wezwać ponownie tych samych biegłych, aby uzupełnili lub wyjaśnili swoje stanowisko, albo powołać zupełnie innych biegłych do wydania nowej opinii. Wybór między tymi dwoma rozwiązaniami należy do organu procesowego i zależy od charakteru stwierdzonych braków oraz od tego, czy dotychczasowi biegli dają rękojmię rzetelnego usunięcia wątpliwości. Przepis nie nakłada obowiązku automatycznego powtarzania opinii przy każdej wątpliwości, lecz pozostawia ocenę potrzeby dalszego postępowania dowodowego organowi prowadzącemu sprawę.

Zastosowanie art. 201 KPK aktualizuje się dopiero po analizie już sporządzonej opinii pod kątem jej kompletności, spójności logicznej i zgodności z materiałem dowodowym sprawy. Niepełność opinii występuje wtedy, gdy biegły nie odniósł się do wszystkich postawionych mu pytań albo pominął istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności. Niejasność dotyczy sytuacji, w której wnioski opinii są niezrozumiałe, wieloznaczne lub nie wynikają logicznie z przeprowadzonych badań. Sprzeczność wewnętrzna pojawia się, gdy w jednej opinii biegły formułuje wzajemnie wykluczające się twierdzenia, natomiast sprzeczność zewnętrzna ma miejsce, gdy dwie lub więcej opinii wydanych w tej samej sprawie prowadzą do odmiennych wniosków. Przepis może być stosowany zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i sądowym, na wniosek strony lub z urzędu.

W sprawie o spowodowanie wypadku drogowego biegły z zakresu ruchu drogowego sporządził opinię dotyczącą prędkości pojazdu w chwili zderzenia, jednak nie uwzględnił w swoich wyliczeniach danych z rejestratora zdarzeń zamontowanego w pojeździe. Obrona zakwestionowała opinię jako niepełną, wskazując na pominięcie istotnego dowodu mającego wpływ na ustalenie przyczyn wypadku. Sąd, kierując się art. 201 KPK, zdecydował się wezwać tego samego biegłego i zobowiązać go do uzupełnienia opinii o analizę danych z rejestratora, zamiast od razu powoływać nowego biegłego. Gdyby jednak strony przedstawiły dwie sprzeczne opinie prywatne co do przyczyn wypadku, sąd mógłby zamiast tego powołać niezależnego biegłego, aby rozstrzygnąć rozbieżności.

Częstym błędem jest przekonanie, że sama niekorzystna dla strony treść opinii uzasadnia jej podważenie na podstawie art. 201 KPK - przepis ten dotyczy wyłącznie wad formalnych i merytorycznych opinii, a nie jej wyniku dla konkretnej strony. Innym nieporozumieniem jest traktowanie wezwania biegłego lub powołania nowego jako obowiązku organu przy każdym wniosku strony - decyzja ta ma charakter fakultatywny i wymaga uzasadnienia stwierdzonymi wadami opinii. Zdarza się też mylenie uzupełnienia opinii, czyli wezwania tych samych biegłych, z powołaniem nowego zespołu biegłych, co ma znaczenie dla oceny bezstronności i fachowości ponownej ekspertyzy. Warto pamiętać, że wybór trybu z art. 201 KPK nie przesądza jeszcze o tym, która z opinii zostanie uznana za wiarygodną, gdyż ostateczna ocena dowodów należy do sądu. W sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym warto skonsultować się z prawnikiem, aby prawidłowo ocenić, czy zachodzą podstawy do zastosowania tego przepisu.