III PSK 59/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 23 czerwca 2025 r.
SSN Dawid Miąsik
w sprawie z powództwa J. P. Sp. z o.o. z siedzibą w K.
przeciwko M. M.
o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez
wypowiedzenia przez pracownika
oraz z powództwa wzajemnego M. M.
przeciwko J. P. Sp. z o.o. z siedzibą w K.
o odszkodowanie za rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez
pracownika z powodu naruszenia obowiązków przez pracodawcę
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 23
czerwca 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej pozwanego M. M. od wyroku Sądu Okręgowego we
Wrocławiu
z dnia 31 października 2024 r., sygn. akt VIII Pa 112/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. oddala wniosek J. P. Sp. z o.o. o zasądzenie kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu wyrokiem z 28
marca 2024 r., IV P 312/23, w pkt I zasądził od M. M. (pracownik, pozwany - powód
wzajemny) na rzecz J. P. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (pracodawca, powódka -
III PSK 59/25
2
pozwana wzajemna) kwotę 15.978,33 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od
dnia 13 kwietnia 2023 r. do dnia zapłaty, tytułem odszkodowania za niezgodne z
prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika; w
punkcie II-IV zasądził od M. M. na rzecz J. P. Sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę
3.700,00 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się
niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty z tytułu zwrotu kosztów procesu; w punkcie
III sentencji wyroku oddalił powództwo wzajemne w całości; w punkcie IV sentencji
wyroku zasądził od M. M. na rzecz J. P. Sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 2.700,00 zł
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu z pozwu
wzajemnego; w punkcie V sentencji wyroku nieuiszczonymi kosztami sądowymi w
sprawie z powództwa wzajemnego obciążył Skarb Państwa.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z 31 października 2024 r., VIII Pa
112/24 oddalił apelację pozwanego - powoda wzajemnego.
Sądy meriti przyjęły, że ocenie w niniejszej sprawie podlegała zgodność z
prawem rozwiązania przez pozwanego - powoda wzajemnego umowy o pracę w
trybie, o którym mowa w art. 55 § 11 k.p. Ustalono, że pozwany - powód wzajemny
był zatrudniony u powoda - pozwanego wzajemnego na podstawie umowy o pracę
na czas określony od 1 maja 2021 r. do 31 grudnia 2023 r., w pełnym wymiarze
czasu pracy na stanowisku głównego księgowego. Stosownie do § 3 pkt 1 umowy
miejscem świadczenia pracy przez pozwanego był zakład produkcyjny K.
Strony niniejszego postępowania podpisały umowę o pracę, z której wynikało,
że pracodawca przyznał pracownikowi świadczenia w postaci zapewnienia
powodowi - pozwanemu wzajemnemu zakwaterowania w K. oraz samochodu
służbowego. Pismem z 27 grudnia 2022 r. pozwany – powód wzajemny rozwiązał
umowę o pracę z powodem – pozwanym wzajemnym bez wypowiedzenia. Jako
przyczynę wskazał ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków wobec
pracownika, a w szczególności niewywiązywanie się ze świadczeń zgodnie z § 3
pkt 4 umowy o pracę w zakresie zakwaterowania pracownika w K. lub pobliskiej
miejscowości oraz § 6 pkt 2 umowy o pracę w zakresie udostępnienia pracownikowi
do jego użytku samochodu służbowego. Powód - pozwany wzajemny podnosił, że
zapewnienie tych świadczeń nie było zgodnym zamiarem stron, ponieważ umowa o
takiej treści została zawarta z pozwanym – powodem wzajemnym – omyłkowo.
III PSK 59/25
3
Bezspornym w niniejszej sprawie było, że strony podpisały umowę o pracę, z
której wynikało, że powódka (pozwana wzajemna) przyznała świadczenia w postaci
zapewnienia pozwanemu (powodowi wzajemnemu) zwrotu kosztów
zakwaterowania w K. lub w pobliskiej lokalizacji oraz zapewnienia mu samochodu
służbowego. Sąd Okręgowy uznał za niezasadny podniesiony w apelacji zarzut
naruszenia przez Sąd Rejonowy: „art. 65 k.c. w związku z art. 84 k.c. - poprzez
uznanie, że omyłkowe powielenie zapisów umowy zawartej wcześniej z innym
pracownikiem nie powodowało konieczności złożenia przez stronę powodową
oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli,
co w konsekwencji w dalszym ciągu prowadzi do ważności i skuteczności zawartej
pomiędzy stronami umowy o pracę.”
W ocenie Sądu Okręgowego niezapewnienie pozwanemu - powodowi
wzajemnemu przedmiotowych świadczeń nie stanowiło rażącego naruszenia
podstawowych obowiązków pracodawcy wobec pracownika.
Materiał dowodowy sprawy jednoznacznie potwierdził, że M. M. nie był
zatrudniony na stanowisku, z którym strona powodowa wiązała przyznanie prawa
do pojazdu służbowego i do zwrotu kosztów zakwaterowania. Sąd Okręgowy
stwierdził, że świadczenia w postaci zapewnienia pozwanemu zwrotu kosztów
zakwaterowania oraz pojazdu służbowego nie stanowiły podstawowych
obowiązków strony powodowej (pozwanej wzajemnej) wobec M. M. Wprawdzie
miał on zapisane prawo do tych świadczeń w umowie o pracę, ale to nie oznaczało,
że świadczenia te stanowiły podstawowe obowiązki pracodawcy względem tego
pracownika. M. M. dojeżdżał do pracy z W., a zatem z miejscowości oddalonej od K.
o 25 km, wykonywał pracę w biurze, nie musiał dojeżdżać samochodem do
klientów, jego stanowisko pracy i zakres obowiązków nie wymagały i nie
uzasadniały zapewnienia mu samochodu służbowego.
Z przeprowadzonego w sprawie postępowania wynikało, że zapewnienie
pozwanemu (powodowi wzajemnemu) w umowie o pracę przedmiotowych
świadczeń stanowiło omyłkę pisarską spowodowaną przygotowaniem umowy o
pracę na wzorze umowy zawartej z innym pracownikiem. Intencją pracodawcy nie
było zapewnienie pozwanemu (powodowi wzajemnemu) pojazdu służbowego ani
zakwaterowania. Sąd Okręgowy podkreślił, że pozwany nie sygnalizował omyłki i
III PSK 59/25
4
nie zgłaszał swych roszczeń pracodawcy przez kilkanaście miesięcy pracy.
Pozwany zasygnalizował istnienie roszczeń tuż przed udaniem się na
wielomiesięczne zwolnienie lekarskie, pod koniec którego sam rozwiązał umowę o
pracę bez wypowiedzenia. Takie postępowanie pozwanego (powoda wzajemnego)
zostało ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i nie
zasługiwało na ochronę prawną.
W ocenie Sądu Okręgowego w rozpoznawanej sprawie nie doszło do
naruszenia przez pracodawcę wobec pozwanego obowiązków o charakterze
podstawowym, a tym bardziej by naruszenie to miało charakter ciężki. Sąd uznał za
nieuzasadniony podniesiony w apelacji zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej
instancji art. 55 § 11 k.p.
Ponadto Sąd drugiej instancji stwierdził, że pozwany nie zachował
miesięcznego terminu do rozwiązania umowy o pracę w trybie natychmiastowym.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pozwany (powód
wzajemny) zaskarżając wyrok ten w całości. W ramach podstaw kasacyjnych
skarżący wskazał na 1) rażące naruszenie przepisów prawa procesowego: art. 378
§ 1 k.p.c.; art. 382 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. i 391 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 55 § 11 k.p. w zw. z art. 94 pkt 5)
k.p.; art. 52 § 2 k.p.; art. 65 § 1 k.c.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy
Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania wraz z pozostawieniem temu
Sądowi rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego,
w tym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych wraz z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się
postanowienia kosztowego do dnia zapłaty, oraz o rozpoznanie sprawy na
rozprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony
oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej. Skarżący podniósł, że zaskarżone
orzeczenie Sądu Okręgowego zostało oparte na uchybieniach procesowych, które
doprowadziły do błędnej wykładni przepisów materialnych w przedmiotowej sprawie.
Postępowanie odwoławcze nie spełniło swojej roli, co skutkowało uchybieniami o
charakterze materialnoprawnym mającymi kluczowe znaczenie dla sprawy.
III PSK 59/25
5
Zdaniem skarżącego orzeczenie Sądu drugiej instancji narusza w sposób
kwalifikowany fundamentalny charakter przepisów Kodeksu pracy, którego to
głównym celem jest ochrona interesów pracownika. Zaskarżone orzeczenie oparte
zostało na niepoprawnym założeniu, że uchybienia pracodawcy w zakresie
obowiązków w przedmiotowej sprawie nie stanowiły ich ciężkiego naruszenia. Sąd
Okręgowy w uzasadnieniu swojego orzeczenia wprost wskazał przepis
sformułowany w art. 94 k.p. zawierający katalog obowiązków pracodawcy, wśród
których wyszczególnić należy terminowe i prawidłowe wypłacanie wynagrodzenia.
Skarżący podniósł, że na podstawie zawartej umowy o pracę poza
wynagrodzeniem pieniężnym w wysokości 15.000 zł miał zagwarantowane
udostępnienie telefonu komórkowego, laptopa i samochodu służbowego zgodnie z
obowiązującą polityką flotową u pozwanej.
Skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania odwołał się do art. 55 § 11 k.p. podnosząc, że jego wykładnia wymaga
wyłącznie ustalenia naruszenia podstawowych obowiązków pracodawcy,
powodujących ciężkie skutki dla pracownika oraz niedochowania przez pracodawcę
należytej staranności. Wskazał, że przesłanką rozwiązania umowy o pracę bez
wypowiedzenia ze względu na ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków
wobec pracownika i uzyskania odszkodowania (art. 55 § 11 k.p.) jest wina
pracodawcy polegająca na niedochowaniu należytej staranności. Wina ta nie
odnosi się do subiektywnych kryteriów, ale wyłącznie do kryteriów obiektywnych.
Brak należytej staranności jest progiem, po przekroczeniu którego pracodawca
naraża się na zarzut niedbalstwa, a w konsekwencji — odpowiedzialność.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka (pozwana wzajemna) wniosła o
odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ewentualnie jej oddalenie oraz
zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych wraz z
ustawowymi odsetkami jak za opóźnienie od chwili prawomocności wyroku do
chwili zapłaty.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III PSK 59/25
6
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Skarga jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie
zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa
powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej
analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem
albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494
oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437).
Oczywiste naruszenie prawa jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy jest ono
z góry widoczne dla każdego prawnika, bez potrzeby głębszej analizy prawniczej,
gdy jest zupełnie pewne i nie może ulegać żadnej wątpliwości, gdy podniesione
zarzuty naruszenia wskazanych przepisów są zasadne prima facie, bez
dokonywania głębszej analizy tekstu tych przepisów i bez doszukiwania się ich
znaczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 maja 2008 r., I UK 11/08,
LEX nr 491538), gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i
niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu
Najwyższego z 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286).
Zdaniem Sądu Najwyższego, wbrew twierdzeniom skarżącego,
zaskarżonemu wyrokowi nie sposób postawić zarzutów oczywistego, tj.
kwalifikowanego naruszenia podstaw skargi kasacyjnej, które byłyby widoczne od
razu bez wnikania w szczegóły sprawy i bez potrzeby szczegółowej analizy prawnej
lub prawniczej i wskazywałyby na oczywistą zasadność wniesionej skargi
kasacyjnej.
Skarżący oczywistą zasadność skargi kasacyjnej uzasadnił w pierwszej
kolejności „uchybieniami procesowymi, które doprowadziły do błędnej wykładni
przepisów materialnych w przedmiotowej sprawie” jednak nie wskazał na czym
III PSK 59/25
7
dokładnie miałyby polegać oczywiste naruszenia i jakich konkretnie przepisów
miałyby dotyczyć. Nie wynika to z argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Powołując się ogólnie na
treść art. 94 k.p. zawierającego katalog obowiązków pracodawcy nie podano
dokładnej jednostki tego przepisu (wskazanego w ramach podstaw kasacyjnych
jedynie, jako przepis którego naruszenie nastąpiło w związku z innymi przepisami),
nie przedstawiono też wywodu mającego uzasadniać oczywiste naruszenie
przepisu. Zatem stawiając tezę o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżący
nie sprecyzował, w obrazie jakiego przepisu procesowego upatruje tej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ani nie uzasadnił słuszności tezy o
kwalifikowanym naruszeniu przepisu (lub przepisów). Argumentów za istnieniem
tejże przesłanki przedsądu należałoby zatem poszukiwać w innych elementach
konstrukcyjnych skargi, tj. w podstawach kasacyjnych i ich uzasadnieniu. Nie jest to
jednak rolą Sądu Najwyższego na etapie badania kryteriów przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania.
Analiza dalszej części uzasadnienia wniosku skarżącego o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania, skłania do przypuszczenia, że skarżący wskazuje na
oczywistą zasadność skargi kasacyjnej naruszenia art. 55 § 11 k.p. przejawiającego
się, w ocenie skarżącego, na błędnej wykładni, iż brak zapewnienia pozwanemu
(powodowi wzajemnemu) pojazdu służbowego oraz zakwaterowania w siedzibie
pracodawcy lub pobliskiej miejscowości nie był ciężkim naruszeniem
podstawowych obowiązków wobec pracownika.
Należy zwrócić uwagę, że pozwany (powód wzajemny) łączy oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej z wystąpieniem potrzeby wykładni. Tymczasem, już
tylko z samej przedstawionej wyżej istoty ustawowych przesłanek przedsądu
przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. wynika, że co do zasady nie mogą
one występować jednocześnie. Jeżeli w sprawie rzeczywiście występuje potrzeba
wykładni, od którego rozstrzygnięcia zależy wydanie prawidłowego orzeczenia co
do istoty sprawy, to z natury rzeczy ewentualny błąd orzeczniczy popełniony przez
Sąd drugiej instancji nie może mieć charakteru oczywistego i podstawowego.
Z kolei skarga kasacyjna nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli o
występowaniu tej przesłanki miałoby świadczyć naruszenie przepisów prawa,
III PSK 59/25
8
których wykładnia nasuwa tak duże wątpliwości, że konieczne jest ich wyjaśnienie
przez Sąd Najwyższy w ramach sformułowanego w tej sprawie zagadnienia
prawnego (postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 stycznia 2011 r., II PK 247/10,
LEX nr 1274964; z 21 października 2008 r., II PK 158/08, LEX nr 738506; z 7
października 2020 r., II PK 158/19, LEX nr 3080067).
Nie zachodzi sugerowana przez pozwanego (powoda wzajemnego) potrzeba
wykładni art. 55 § 11 k.p., ponieważ wykładnia tego przepisu, z uwzględnieniem
orzecznictwa i doktryny została już dokonana w uzasadnieniu w postanowienia
Sądu Najwyższego z 2 sierpnia 2023 r., II PSK 110/22 (LEX nr 3592097).
Stwierdzenie zaistnienia po stronie pracodawcy ciężkiego naruszenia
podstawowych obowiązków wymaga indywidualnej oceny, uwzględniającej
całokształt okoliczności sprawy (wyroki Sadu Najwyższego: z 19 czerwca 2018 r.,
II BP 5/17, LEX nr 2508534; powołany przez skarżącego z 18 maja 2017 r., II PK
119/16, LEX nr 2306362). Skoro art. 55 § 11 k.p. jest swego rodzaju
odwzorowaniem unormowania art. 52 § 1 pkt 1 k.p., to w judykaturze i doktrynie
przyjmuje się, że naruszenie przez podmiot zatrudniający podstawowych
obowiązków wobec pracownika powinno spełniać kryteria (tak obiektywne, jak i
subiektywne) ciężkości, o jakich mowa w tym ostatnim przepisie. Kryteria te może
spełniać zarówno jednorazowe zachowanie pracodawcy, jak i działanie
(zaniechanie) o charakterze ciągłym. Co do subiektywnego aspektu owego
naruszenia, kwestie te zostały szczegółowo omówione w uzasadnieniu
(powołanego również w skardze kasacyjnej skarżącego) wyroku Sądu
Najwyższego z 10 maja 2012 r., II PK 220/11 (LEX nr 1211159). Przypomniano w
nim, że art. 55 § 11 k.p. daje pracownikowi możliwość rozwiązania umowy o pracę
bez wypowiedzenia w razie ciężkiego naruszenia przez pracodawcę jego
podstawowych obowiązków wynikających ze stosunku pracy. Sformułowanie
powołanego przepisu zbliżone jest do redakcji art. 52 § 1 pkt 1 k.p., co upoważnia
do postawienia tezy, że art. 55 § 11 k.p. stanowi po stronie pracownika odpowiednik
rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę w trybie natychmiastowym.
Zamysłem ustawodawcy było zatem umożliwienie pracownikowi - zgodnie z zasadą
równości stron umowy o pracę - natychmiastowego zerwania łączącej go z
pracodawcą więzi prawnej w sytuacji, gdy ten ostatni przez swoje zawinione
III PSK 59/25
9
postępowanie uniemożliwia prawidłową realizację podstawowych celów stosunku
pracy.
Przez analogię do podobnego zwrotu zawartego w art. 52 § 1 k.p., użyte w
art. 55 § 11 k.p. określenie "ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków" należy
interpretować jako bezprawne (bo sprzeczne z obowiązującymi przepisami bądź
zasadami współżycia społecznego) działania lub zaniechania pracodawcy,
polegające na niedopełnieniu podstawowych obowiązków objętych treścią stosunku
pracy i noszące znamiona "ciężkości" tak w sensie przedmiotowym (wobec
zagrożeń, jakie stanowią one dla istotnych interesów pracownika) jak i
podmiotowym (z uwagi na kwalifikowaną postać przypisywanej pracodawcy winy).
Oczywiście pracodawca może kwestionować istnienie tego rodzaju przyczyny
rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 55 § 11 k.p. w wytoczonym przez
siebie procesie o odszkodowanie z art. 611 k.p. lub w zainicjowanym przez
pracownika postępowaniu sądowym o odszkodowanie z art. 55 § 11 k.p. (uchwała
Sądu Najwyższego z 5 marca 1999 r., III ZP 3/99, OSNAPiUS 1999 nr 17, poz. 542
oraz wyroki: z 4 marca 1999 r., I PKN 614/98, OSNAPiUS 2000 nr 8, poz. 310, z
glosą M. Gersdorf, OSP 1999 Nr 11, poz. 208).
Jak zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 8 października
2009 r., II PK 114/09 (LEX nr 558297), w sprawach dotyczących zasadności
rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia, w pierwszej
kolejności należy rozstrzygnąć, czy pracodawca naruszył podstawowy obowiązek
(obowiązki) wobec pracownika, a dopiero pozytywna odpowiedź na to pytanie
aktualizuje konieczność rozważenia, czy naruszenie to miało charakter ciężki. Owe
podstawowe obowiązki pracodawcy zostały skatalogowane (aczkolwiek w
przykładowy sposób) w art. 94 k.p. Sam fakt naruszenia przez pracodawcę
podstawowego obowiązku wobec pracownika nie wystarcza jednak dla uznania, że
zostały spełnione przesłanki zastosowania trybu rozwiązania stosunku pracy z
art. 55 § 11 k.p. Naruszenie to musi być bowiem ciężkie tak w sensie obiektywnym,
jak i subiektywnym. O ile nie budzi wątpliwości interpretacyjnych obiektywna
"ciężkość" naruszenia przez pracodawcę jego podstawowych obowiązków,
mierzona rangą zagrożonych lub naruszonych słusznych interesów pracownika, o
tyle kontrowersyjny jest subiektywny wymiar owego naruszenia, a to z uwagi na
III PSK 59/25
10
nieposłużenie się przez ustawodawcę w komentowanym przepisie (w
przeciwieństwie do art. 52 § 1 k.p.) pojęciem winy. W literaturze obok stanowiska,
że zachowanie pracodawcy objęte hipotezą normy art. 55 § 1 k.p. musi
charakteryzować się winą umyślną lub co najmniej rażącym niedbalstwem, a więc
wzorowaną na prawie karnym winą rozumianą jako naganność zachowania
sprawcy w sensie subiektywnym (M. Gersdorf: Jeszcze w sprawie konstrukcji
prawnej rozwiązania stosunku pracy w trybie natychmiastowym z winy pracodawcy,
PiZS 1998 nr 6, s. 37 oraz W. Sanetra (w:) J. Iwulski, W. Sanetra: Kodeks pracy,
komentarz, Warszawa 2011, s. 472), wyrażany jest pogląd, iż dla zastosowania
powołanego przepisu wystarczające jest wystąpienie - odpowiadającej
wykształconemu na gruncie prawa cywilnego pojęciu - winy kontraktowej, której
elementem jest bezprawność zachowania dłużnika, polegająca na ujemnej ocenie
zachowania kontrahenta z punktu widzenia porządku prawnego. Nie jest zatem
istotne, czy pracodawcy można zarzucić umyślność lub rażące niedbalstwo w
naruszeniu podstawowego obowiązku wobec pracownika. Naruszeniu
podstawowych obowiązków pracodawcy można przypisać znamię ciężkości, nawet
jeśli nie działał on w złej wierze, ani nie zachowywał się rażąco niedbale (T.
Zieliński: Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika (w:)
Encyklopedia prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Komentarz do instytucji
prawnych, red. L. Florek, Warszawa 1998).
Na konieczność stosowania i zarazem trudności w zdefiniowaniu
subiektywnego elementu "ciężkości" naruszenia podstawowych obowiązków
pracodawcy zwracano uwagę także w judykaturze. W uzasadnieniu wyroku Sądu
Najwyższego z 4 listopada 2010 r., II PK 106/10 (M. P.Pr. 2011 nr 5, s. 263-268)
wyrażono pogląd, że skoro ustawodawca zastosował w art. 55 § 11 k.p. takie samo
określenie sankcjonowanego zachowania pracodawcy, jak określenie w art. 52 § 1
k.p. zachowania pracownika, upoważniającego pracodawcę do rozwiązania umowy
o pracę bez wypowiedzenia, to uzasadnione jest twierdzenie, że określenia te mają
analogiczną (z uwzględnieniem różnic w konstruowaniu winy pracodawcy) treść.
W konsekwencji ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków w rozumieniu
art. 55 § 11 k.p. oznacza naruszenie przez pracodawcę (osobę, za którą
pracodawca ponosi odpowiedzialność) z winy umyślnej lub wskutek rażącego
III PSK 59/25
11
niedbalstwa obowiązków wobec pracownika, stwarzające realne zagrożenie
istotnych interesów pracownika lub powodujące uszczerbek w tej sferze. Co do
samej winy, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanego wyroku z 8 października
2009 r., II PK 114/09, zauważył, że wina jako element ciężkości naruszenia
podstawowych obowiązków pracodawcy w art. 55 § 11 k.p., jest kategorią bardziej
złożoną od winy pracownika w art. 52 § 1 k.p., której przypisanie sprawcy wymaga
stosowania subiektywnych kryteriów oceny jego zachowania, takich jak możliwość
przewidywania skutków działania przez sprawcę, jego doświadczenie życiowe i
zawodowe, motywy działania, stan świadomości itp. Natomiast wina pracodawcy
może, zależnie od rodzaju naruszonego obowiązku, polegać w decydującej mierze
na obiektywnej naganności (bezprawności) postępowania (np. w przypadku
naruszenia obowiązku zapewnienia warunków pracy niezagrażających życiu lub
zdrowiu pracownika ze względu na brak środków finansowych, czy też
niewypłacania należnego wynagrodzenia) lub jej stwierdzenie będzie wymagało
także odwołania się do kryteriów subiektywnych. Pierwsza sytuacja dotyczy
obowiązków, których realizacja spoczywa na pracodawcy jako jednostce
organizacyjnej (np. spółce), druga, obowiązków, których wykonanie zależy przede
wszystkim od faktycznych zachowań konkretnych osób reprezentujących
pracodawcę (np. jak w sprawie, w której zapadł cytowany wyrok - naruszenie
godności pracownika). Z kolei w wyroku z 5 czerwca 2007 r., III PK 17/07 (LEX nr
551138.) Sąd Najwyższy wprost opowiedział się za cywilistycznym pojęciem winy
pracodawcy w naruszeniu jego podstawowych obowiązków stwierdzając, że do
oceny winy pracodawcy należy stosować miernik obiektywny uregulowany w art.
355 k.c., co oznacza, że wina polega na niedołożeniu staranności ogólnie
wymaganej w stosunkach danego rodzaju (należytej staranności), którą w zakresie
prowadzonej przez dłużnika działalności gospodarczej określa się przy
uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności.
Podsumowując, należy podkreślić, że ocena „ciężkości” naruszenia przez
pracodawcę podstawowych obowiązków wobec pracownika, tak z obiektywnego jak
i subiektywnego punktu widzenia (przy uwzględnieniu każdego ze wskazanych
wyżej sposobów rozumienia tej przesłanki zastosowania omawianego trybu
rozwiązania stosunku pracy) musi być zindywidualizowania i uwzględniać wszystkie
III PSK 59/25
12
okoliczności danego przypadku. Przytoczone orzecznictwo sądowe upoważnia do
postawienia tezy, że w ramach zindywidualizowanej oceny zachowania pracodawcy,
jako przyczyny rozwiązania stosunku pracy w trybie art. 55 § 11 k.p., decydujące
znaczenie w analizie poszczególnych elementów (obiektywnych i subiektywnych)
tejże kwalifikacji ma całokształt okoliczności faktycznych sprawy.
Powołany przez pozwanego (powoda wzajemnego) art. 55 § 11 k.p. doczekał
się zatem obszernej wykładni judykatury i doktryny, co wyklucza konieczność
ponownego dekodowania przez Sąd Najwyższy zawartej w tym przepisie normy
prawnej, a jednocześnie w sprawie nie zachodzi podnoszona przez autora skargi
kasacyjnej oczywista zasadność wniesionego środka zaskarżenia. Z ustalonego i
wiążącego dla Sądu Najwyższego stanu faktycznego wynikało, że niezapewnienie
pozwanemu (powodowi wzajemnemu) prawa do pojazdu służbowego i do zwrotu
kosztów zakwaterowania nie stanowiło rażącego naruszenia podstawowych
obowiązków pracodawcy wobec pracownika ponieważ nie był on zatrudniony na
stanowisku, z którym wiązało się przyznanie prawa do pojazdu służbowego i do
zwrotu kosztów zakwaterowania. Zapisane w umowie o pracę prawo do tych
świadczeń nie oznaczało, że świadczenia te stanowiły podstawowe obowiązki
pracodawcy względem tego pracownika. Ustalenie takie nie było bowiem objęte
zgodną wolą stron, a stanowiło omyłkę pisarską spowodowaną przygotowaniem
umowy o pracę na wzorze umowy zawartej z innym pracownikiem. Ponadto
pozwany (powód wzajemny) nie zgłaszał swych roszczeń pracodawcy przez
kilkanaście miesięcy pracy, a dopiero przed udaniem się na wielomiesięczne
zwolnienie lekarskie, pod koniec którego sam rozwiązał umowę o pracę bez
wypowiedzenia, co zostało ocenione przez Sądy meriti jako postępowanie
sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i nie zasługiwało na ochronę
prawną.
Sąd Okręgowy szczegółowo odniósł się do ustalonych w sprawie
okoliczności. Natomiast podniesione w skardze kasacyjnej argumenty świadczą o
polemicznym charakterze stanowiska zaprezentowanego przez skarżącego.
Argumentację prawną prezentowaną przez skarżącego należy zestawić z
ustaleniami faktycznymi poczynionymi zgodnie przez Sądu obu instancji. Sposób
motywowania przez skarżącego oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie może
III PSK 59/25
13
sprowadzać się do polemiki z poczynionymi przez Sądy obu instancji ustaleniami
faktycznymi. W myśl art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi
kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a
Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę
zaskarżonego orzeczenia. Dokonana przez Sąd ocena dowodów i wynikające z niej
ustalenia faktyczne, zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. nie mogą być poddane kontroli
kasacyjnej. Pod pretekstem kwalifikowanego naruszenia prawa materialnego nie
można zmierzać do podważenia dokonanej w sprawie oceny dowodów.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
[a.ł]
