Artykuł 355 Kodeksu cywilnego określa zasadę obowiązku staranności, który ciąży na dłużniku. Zgodnie z § 1 tego przepisu, dłużnik musi wykazać się starannością ogólnie wymaganą w stosunkach danego rodzaju, co nazywamy należytą starannością. Oznacza to, że dłużnik powinien działać z taką uwagą i sumiennością, jaką można oczekiwać w danej sytuacji i przy określonym rodzaju zobowiązania. § 2 natomiast precyzuje, że w sytuacji gdy dłużnik prowadzi działalność gospodarczą, stopień tej staranności ocenia się biorąc pod uwagę zawodowy charakter tej działalności, a więc wymagania profesjonalizmu i standardy obowiązujące w danej branży. Przepis ten ma na celu dopasowanie oceny zachowania dłużnika do kontekstu, w którym działanie lub zaniechanie miało miejsce.
Przepis ma zastosowanie zawsze, gdy oceniane jest zachowanie dłużnika w związku z wykonaniem zobowiązania. Dotyczy to zarówno sytuacji zwykłych umów cywilnoprawnych, jak i tych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. W przypadku przedsiębiorców standardy oceny staranności są wyższe, gdyż profesjonalizm i doświadczenie zobowiązują do większej uwagi i ostrożności. Przepis znajduje zastosowanie m.in. w sprawach dotyczących niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, gdy rozważa się winę, zwłaszcza jeśli strony nie ustaliły inaczej co do zakresu odpowiedzialności.
Przykładowo, jeśli przedsiębiorca zobowiązał się do dostarczenia towaru, to wykonując to zobowiązanie powinien dołożyć staranności właściwej dla danego rodzaju usług, np. zatrudnić odpowiednio wykwalifikowany personel, zastosować standardy branżowe w transporcie i magazynowaniu. Niedopełnienie tych obowiązków może skutkować przyjęciem, że dłużnik nie dochował należytej staranności. Natomiast osoba prywatna w podobnej sytuacji odpowiada według bardziej ogólnego standardu staranności, adekwatnego do jej możliwości i zakresu zobowiązania.
Często mylony bywa zakres pojęcia należytej staranności z gwarancją sukcesu lub bezwzględną odpowiedzialnością za skutki. Należy pamiętać, że przepisy mówią o staranności, a nie o rezultacie. Dłużnik nie może być odpowiedzialny za okoliczności od niego niezależne, jeśli zachował wymaganą staranność. Innym błędem jest nieuwzględnienie zawodowego charakteru działalności dłużnika w ocenie jego zachowania przy działalności gospodarczej, co może prowadzić do zaniżenia standardu oceny.
W przypadku konkretnej sytuacji warto zwrócić się do prawnika, który pomoże właściwie zinterpretować normę i ocenić, czy została spełniona należna staranność.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
