Artykuł 84 Kodeksu cywilnego dotyczy sytuacji, w której osoba składająca oświadczenie woli popełniła błąd co do jego treści. Przepis przewiduje możliwość uchylenia się od skutków prawnych tego oświadczenia, czyli de facto unieważnienia skutków czynności prawnej, jeśli tylko pojawił się błąd. W pierwszej części paragrafu pierwszego zawarto warunki tej uchylalności: gdy oświadczenie woli jest skierowane do innej osoby, uchylenie się od skutków jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach. Mianowicie, o ile błąd został wywołany przez osobę, której oświadczenie było skierowane – nawet jeśli nieumyślnie – albo gdy ta osoba wiedziała o błędzie albo mogła go łatwo zauważyć. Ograniczenie to nie dotyczy czynności nieodpłatnych, co oznacza, że w takim wypadku uchylenie się jest możliwe bez tych dodatkowych warunków.
Przepis obowiązuje w sytuacjach, gdy faktycznie doszło do błędu co do treści czynności prawnej wyrażanej oświadczeniem. Oznacza to, że osoba, która złożyła takie oświadczenie, nie wyraziła swej woli zgodnie ze stanem rzeczywistym lub zamierzeniem i chce się od tego skutecznie wycofać. Warunkiem jest jednak, by błąd był istotny, co zostało wyjaśnione w paragrafie drugim – chodzi o błąd, który mógł wpłynąć na decyzję złożenia konkretnego oświadczenia woli. Przepis nie dopuszcza uchylenia się z powodu błahych pomyłek, które nie miały wpływu na podjęcie czynności prawnej w tej formie.
Praktyczny przykład zastosowania artykułu 84 KC to sytuacja, gdy ktoś podpisuje umowę sprzedaży nieruchomości, będąc przekonanym, że dotyczy ona innej nieruchomości niż ta faktycznie wskazana w dokumentach. Jeśli błąd ten został wywołany lub mógł być zauważony przez drugą stronę umowy, poszkodowany kupujący może powołać się na artykuł 84 KC, by uchylić się od skutków prawnych swojej pomyłki. Tym samym może skutecznie unieważnić umowę lub jej część, unikając szkody wynikającej z błędnej treści oświadczenia.
Często spotykanym błędem przy stosowaniu tego przepisu jest próba uchylenia się od oświadczenia woli z powodu błahych pomyłek lub błędów, które nie mają istotnego wpływu na treść czynności prawnej albo niezachowania warunków związanych z możliwym wpływem drugiej strony. Pomijanie konieczności wykazania, że błąd był istotny i mógł wpłynąć na decyzję o złożeniu oświadczenia, prowadzi do odrzucenia roszczenia o uchylenie się od skutków prawnych. Ponadto, nie zawsze świadomość lub łatwość zauważenia błędu przez adresata oświadczenia jest łatwo udowodnialna, co powoduje trudności dowodowe w postępowaniu. W związku z powyższym, w przypadku indywidualnych okoliczności zawsze zaleca się konsultację z prawnikiem, który oceni czy przesłanki z artykułu 84 KC są spełnione.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
