III KS 29/25

III KS 29/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 18 czerwca 2025 r. SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie T. P., oskarżonego o czyn z art. 286 § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 18 czerwca 2025 r., skargi obrońcy oskarżonego na wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 listopada 2024 r., II AKa 185/24, uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 22 maja 2024 r., III K 428/21, w części uniewinniającej oskarżonego, i w tym zakresie przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. a contrario, p o s t a n o w i ł: 1. oddalić skargę; 2. obciążyć oskarżonego T. P. kosztami sądowymi postępowania skargowego. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 22 maja 2024 r., III K 428/21, T. P. został uniewinniony od popełnienia czynu z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. (pkt 3), a także uznany za winnego czynu z art. 218 § 1a k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., za który wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 4). Wyrok III KS 29/25 2 zawierał także rozstrzygnięcia dotyczące odpowiedzialności karnej współoskarżonego A. A.. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, co do oskarżonego T. P. zainicjowanego apelacjami obrońcy oskarżonego oraz prokuratora na niekorzyść, Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 27 listopada 2024 r., II AKa 185/24, w zakresie czynu z art. 286 § 1 k.k. i in., tj. rozstrzygnięcia z punktu 3, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie. Co do pozostałych czynów będących przedmiotem osądu, Sąd Apelacyjny częściowo zmienił wyrok Sądu I instancji, a w pozostałej części utrzymał go w mocy. Skargę w trybie przepisów rozdziału 55a k.p.k., w odniesieniu do rozstrzygnięcia kasatoryjnego, wniósł obrońca oskarżonego T. P.. Skarżący zarzucił „naruszenie: 1. przepisów postępowania poprzez wydanie wyroku pomimo istnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, a to faktu, że sąd w niniejszej sprawie był nienależycie obsadzony z uwagi na to, że X. Y. i X.1 Y.1 są osobami powołanymi na stanowisko Sędziów Sądu Apelacyjnego w Szczecinie (postanowienie Prezydenta RP z dnia [...] 2022 r., nr 1130.[...].2022 i z dnia [...] 2022 r., nr 1130.[...].2022) w wyniku rekomendacji organu – Krajowej Rady Sądownictwa – ukonstytuowanej po nowelizacji ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa w 2017 r. (dalej jako „neoKRS”), która to nowelizacja doprowadziła do tego, że skład neoKRS jako upolityczniony nie spełnia wymagań wskazanych w postanowieniach Konstytucji RP oraz wymagań obowiązującego Polskę prawa międzynarodowego, a to skutkuje naruszeniem w niniejszej sprawie art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 § 1 ratyfikowanej za zgodą wyrażoną w ustawie Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej: „EKPCz”) wobec rozpoznania sprawy oskarżonego przez organ niebędący sądem ustanowionym zgodnie z ustawą, tj. zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., 2. art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. poprzez uchylenie ww. wyroku co do oskarżonego T. P. odnośnie do zarzucanego mu czynu z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 III KS 29/25 3 k.k. i w tym zakresie przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, mimo braku ku temu przesłanek”. Obrońca wniósł o uchylenie w zaskarżonej części wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Żaden z dwóch zarzutów podniesionych w skardze nie okazał się zasadny, dlatego też należało ją oddalić. W pierwszym zarzucie obrońca oskarżonego podnosi zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, wskazując na nienależytą obsadę sądu z uwagi na orzekanie w instancji odwoławczej przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie, w składzie którego zasiadali sędziowie powołani do pełnienia urzędu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS). Tego typu okoliczność może prowadzić do zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. np. uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020, OSNK 2020, z. 2, poz. 7; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Jej wynikiem może być również naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC (zob. np. wyroki ETPC: z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga 43447/19; z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20; wyrok pilotażowy z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21). Co jednak kluczowe, ze wskazanych orzeczeń wynika – w odniesieniu do sędziów sądów powszechnych – brak automatyzmu zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w przypadku orzekania przez sąd z udziałem sędziego powołanego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie przepisów ustawy nowelizującej. Nienależyta obsada sądu może wystąpić wyłącznie wówczas, jeżeli wadliwość procesu powołania sędziego prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności. Dlatego w orzecznictwie III KS 29/25 4 Sądu Najwyższego zaczęto przeprowadzać tzw. testy niezależności i bezstronności, oceniające zaistnienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w odniesieniu do okoliczności dotyczących konkretnego sędziego oraz realiów danej sprawy. Skarżący wskazuje na orzekanie przez Sąd Apelacyjny z udziałem SSA X. Y. i SSA X.1 Y.1. Obaj ww. sędziowie zostali powołani do pełnienia urzędu sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Szczecinie we wskazanej procedurze, mogącej prowadzić do zaistnienia nienależytej obsady sądu (SSA X. Y. postanowieniem Prezydenta RP z dnia [...] 2022 r., 1130.[...].2022, na skutek rekomendacji KRS wyrażonej w uchwale nr [...]; SSA X.1 Y.1 postanowieniem Prezydenta RP z dnia [...] 2022 r., 1130.[...].2022, na skutek rekomendacji KRS wyrażonej w uchwale nr [...]). Jak zostało wskazane powyżej, sama ta okoliczność nie jest wystarczająca do stwierdzenia nienależytej obsady sądu odwoławczego. Sąd Najwyższy kilkukrotnie badał już możliwość wystąpienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w związku z udziałem ww. sędziów w wydaniu orzeczenia i dotychczas nie stwierdził zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej (w stosunku do SSA X. Y. zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 maja 2024 r., III KK 144/24; z dnia 2 października 2024 r., III KK 339/24; zarządzenie sędziego Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2024 r., III KO 156/24; w stosunku do SSA X.1 Y.1 zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2024 r., III KK 387/23; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 maja 2024 r., III KK 144/24; z dnia 19 czerwca 2024 r., III KS 29/24; z dnia 2 października 2024 r., III KK 339/24). Sąd Najwyższy nie dostrzegł podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska przyjmowanego w orzecznictwie, w pełni je akceptuje i przyjmuje jako własne. Podstaw do odstąpienia od dotychczasowego stanowiska nie dostarcza także lektura uzasadnienia skargi. Obrońca oskarżonego skoncentrował swój wywód na powołaniu ww. sędziów w określonej procedurze oraz fakcie, że poddanie się procedurze konkursowej przed KRS po zmianach wprowadzonych ustawą nowelizującą miało miejsce w momencie, w którym ten organ był już w orzecznictwie krajowym i międzynarodowym uznawany za niespełniający konstytucyjnych i konwencyjnych wymogów. Nie są to okoliczności mogące III KS 29/25 5 przesądzać o zaistnieniu uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Procedury konkursowe, w których brali udział Panowie X. Y. i X.1 Y.1 zostały poddane analizie w orzeczeniach testowych i trafnie nie zostały uznane za podstawę do stwierdzenia nienależytej obsady sądu. Jak wskazano w uzasadnieniu w sprawie III KK 144/24, odnoszącym się do obu ww. sędziów, analiza uchwał Krajowej Rady Sądownictwa, opisujących procedurę konkursową, prowadzi do wniosku, że „powołanie ich na urzędy sędziowskie w sądzie wyższej instancji wynikało nie z nagłego, nieuzasadnionego przyspieszenia ich karier zawodowych w ostatnich latach, lecz z wieloletniego doświadczenia zawodowego i pozytywnej oceny sposobu pełnienia przez wspomnianych sędziów urzędów”. Jednocześnie Sąd Najwyższy nie dotarł do żadnych dostępnych w domenach publicznych informacji sugerujących ścisłe powiązania ww. sędziów z władzą wykonawczą. Sędziowie ci nie podpisywali list poparcia dla kandydatów do wadliwie ukształtowanej KRS, nie pełnili funkcji prezesa czy wiceprezesa sądu, jak również funkcji związanych z postępowaniami dyscyplinarnymi sędziów (prezesa lub sędziego sądu dyscyplinarnego, rzecznika dyscyplinarnego). Wszystkie powyższe okoliczności wskazują na brak wystąpienia w tej sprawie na etapie postępowania odwoławczego uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a tym samym niezasadność pierwszego zarzutu skargi. Przechodząc do odniesienia się do drugiego zarzutu, w ocenie Sądu Najwyższego argumentacja Sądu Apelacyjnego wykazująca zaistnienie podstawy wydania wyroku kasatoryjnego z art. 454 § 1 k.p.k. jest wystarczająca dla oddalenia skargi. W świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2018 r. (I KZP 10/18, OSNK 2018, z. 11, poz. 73), możliwość uchylenia wyroku uniewinniającego lub umarzającego postępowanie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.) zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy – w wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) – stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego, czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Sama tylko III KS 29/25 6 możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k. Jednocześnie w wypadku reguły ne peius z art. 454 § 1 k.p.k. kontrola skargowa obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania tego przepisu pod kątem spełnienia warunku, zgodnie z którym sąd odwoławczy „nie może skazać oskarżonego”. Wymaga to wykazania przez ten sąd, że gdyby nie stwierdzone uchybienie, to mógłby zapaść wyrok skazujący, ale jego wydanie nie jest dopuszczalne w instancji odwoławczej z uwagi na zakaz takiego orzekania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2021 r., IV KS 21/21). Sąd odwoławczy rzetelnie uzasadnił wydanie wyroku kasatoryjnego na podstawie art. 454 § 1 k.p.k., wskazując, że błędne były ustalenia Sądu Okręgowego co do faktu i okresu świadomości oskarżonego o niespełnieniu przez spółkę cywilną, której był wspólnikiem, warunków do uzyskania dofinansowania z PFRON i jednoczesnego uzyskania takiego dofinansowania. Dojście do takiej konkluzji było wynikiem z jednej strony ponownej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, która pozwoliła na merytoryczną kontrolę ustaleń Sądu I instancji i poczynienie ustaleń odmiennych od Sądu Okręgowego, z drugiej przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego przez dołączenie dowodu z dokumentu – odpisu wyroku Sądu Rejonowego w Radziejowie z dnia 14 lipca 2020 r., II K 82/19 (k. 2428). Po przeprowadzeniu tych czynności Sąd odwoławczy doszedł do wniosku o potrzebie wydania wyroku skazującego. Tego typu postępowanie było zgodne ze standardem wynikającym z uchwały I KZP 10/18. W tej sytuacji uchylenie wyroku Sądu I instancji znajdowało podstawę prawną w treści art. 437 § 2 in fine k.p.k. Jak już wskazano, swą decyzję o wydaniu wyroku w części kasatoryjnego, Sąd Apelacyjny należycie uzasadnił, powołując się m.in. na pouczenie oskarżonego T. P. o warunkach uzyskiwania dofinansowania, które zawierało wskazanie o konieczności terminowego regulowania składek na rzecz ZUS, co przyznał T. P.. Składki te nie były jednak w terminie opłacane. Sąd Okręgowy wskazał także, że skoro obaj oskarżeni prowadzili działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, ze swej natury opartej na osobistym zaangażowaniu wspólników w podejmowaną działalność i ich odpowiedzialności za zaciągane w ramach tej działalności III KS 29/25 7 zobowiązania, to w świetle zasad doświadczenia życiowego należy przyjąć, że wspólnicy takiego podmiotu posiadają wiedzę o sytuacji finansowej spółki, w tym o ewentualnym braku regulowania zobowiązań. W uzasadnieniu wyroku zaskarżonego skargą podkreślono również, że oskarżony miał dostęp do rachunków bankowych spółki. W kontekście okresu świadomości o braku spełniania warunków do otrzymywania dofinansowań z PFRON Sąd odwoławczy uwzględnił uzyskany w toku postępowania apelacyjnego wyrok ze sprawy II K 82/19 Sądu Rejonowego w Radziejowie, którym T. P. został skazany za czyny polegające na naruszaniu praw pracowniczych w ramach działalności spółki E. w okresie od 2013 do 2017 roku. Uwzględniając te okoliczności dotyczące świadomości co do kondycji finansowej spółki, jak również to, że oskarżony znał warunki ubiegania się o dofinansowanie z PFRON i wiedział też, że takie dofinansowanie jest spółce udzielane, Sąd Apelacyjny za błędne uznał ustalenie o braku świadomości oskarżonego o złożeniu nierzetelnych dokumentów do PFRON, w wyniku czego doszło do wyłudzenia dofinansowania udzielonego przez ten podmiot. W oparciu o taką argumentację Sąd odwoławczy wskazał, że istnieje potrzeba wydania wyroku skazującego, czemu dał wyraz zarówno w części dotyczącej wniosków apelacji prokuratora (punkt 3.1. uzasadnienia), jak również w części dotyczącej przyczyn i uzasadnienia uchylenia wyroku (punkt 5.3.1.4.1. uzasadnienia). W uzasadnieniu skargi obrona istotną jej część poświęciła na wskazanie, że to współoskarżony A. A. podpisywał wnioski do PFRON i zajmował się dokumentacją wnioskową. W tym zakresie obrońca powołał się na dowody z akt sprawy na tę okoliczność. Rzecz jednak w tym, że jest ona niekwestionowana. Sąd odwoławczy odniósł się do niej (s. 7-8 uzasadnienia) wskazując, że T. P. działał w warunkach współsprawstwa z drugim oskarżonym. Podkreślił okoliczności faktyczne, że wniosek taki mogła składać jedna osoba i według uzgodnionego podziału ról dokonywał tego A. A. . Zdaniem Sądu Apelacyjnego działanie drugiego ze współoskarżonych odbywało się za wiedzą i przyzwoleniem T. P. . Relacjonując stanowisko Sądu Apelacyjnego w Szczecinie co do zasadności apelacji prokuratora, Sąd Najwyższy w żadnym razie nie przesądza o jego trafności. W tym miejscu bowiem należy podkreślić, że postępowanie skargowe nie III KS 29/25 8 służy temu, aby ustalać okoliczności faktyczne sprawy, czy też ponawiać kontrolę instancyjną orzeczenia, ale wyłącznie temu, aby zbadać prawidłowość wydania wyroku kasatoryjnego przez Sąd odwoławczy. Z uwagi na prawne uwarunkowania skargi z rozdziału 55a k.p.k. Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do oceny prawidłowości kontroli odwoławczej, tak jak czyni to na potrzeby kasacji. Zakres rozpoznania sprawy w postępowaniu skargowym jest bowiem bardzo ograniczony. Postępowanie to ma na celu jedynie stwierdzenie, czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 czerwca 2021 r., III KS 1/21; z dnia 31 maja 2021 r., V KS 13/21). Podsumowując, kontrola skargowa doprowadziła Sąd Najwyższy do wniosku, że Sąd Apelacyjny orzekając w tej sprawie, wbrew treści drugiego zarzutu skargi, nie naruszył art. 437 § 2 in fine k.p.k., a uchylenie zaskarżonego wyroku miało miejsce z poszanowaniem reguł koniecznych do takiego rozstrzygnięcia, w związku z treścią art. 454 § 1 k.p.k. Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia. [J.J.] [r.g.]