III KS 24/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 11 czerwca 2026 r.
SSN Piotr Mirek (przewodniczący)
SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca)
SSN Paweł Wiliński
w sprawie S.T.
oskarżonego z art. 209§1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 11 czerwca 2026r.
skargi obrońcy oskarżonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie
z dnia 21 stycznia 2026r., sygn. akt IV Ka 1709/25,
uchylającego wyrok Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód
w Szczecinie
z dnia 18 lipca 2025r., sygn. akt VI K 248/24
na podstawie art. 539e§2 k.p.k.
postanowił:
1) oddalić skargę,
2) zwolnić oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych
postępowania skargowego obciążając nimi Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w
Szczecinie z dnia 18 lipca 2025r., sygn. akt VI K 248/24, oskarżonego S.T.
uniewinniono od zarzutu tego, że:
III KS 24/26
2
- w okresie od 15 października 2013 r. do maja 2019 r. w S., będąc
zobowiązanym do płacenia renty alimentacyjnej na rzecz S.T., przyznanej na
podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9
października 2008 r., sygnatura akt I C 1636/08, w kwocie 300 złotych miesięcznie,
a następnie na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Słubicach z dnia 12 lipca
2011 r., sygnatura akt III RC 101/11, w kwocie 500 złotych miesięcznie, uchylał się
od tego obowiązku, przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego
zaległości stanowiła równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych,
to jest od popełnienia czynu z art. 209 § 1 k.k.
Wyrok ten zaskarżony został apelacjami Prokuratury Regionalnej w
Szczecinie oraz oskarżyciela posiłkowego.
Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2026r., sygn. akt
IV Ka 1709/25, uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego
rozpoznania.
Skargę od tego wyroku wywiódł obrońca oskarżonego. W skardze
podniesiono zarzut:
1. naruszenia prawa procesowego, tj. art. 437 § 2 k.p.k., które miało wpływ
na treść orzeczenia przez uwzględnienie apelacji oskarżyciela publicznego oraz
oskarżyciela posiłkowego wskutek błędnego uznania, że Sąd I instancji w sposób
wadliwy uznał, że doszło do przedawnienia karalności czynu i wydał wyrok w
sposób sprzeczny z materiałem dowodowym oraz wskazaniami logiki i
doświadczenia życiowego, podczas gdy Sąd I instancji w sposób prawidłowy, na
podstawie wszechstronnej oceny materiału dowodowego, ustalił stan faktyczny
sprawy i doszedł do prawidłowych wniosków, że:
a. po 31 grudnia 2017 r. – oskarżony nie uchylał się od wykonywania
obowiązku alimentacyjnego,
b. w okresie wcześniejszym (tj. przed 31 grudnia 2017 r.) – doszło do
przedawnienia karalności czynu,
2. naruszenie prawa procesowego – art. 437 § 2 k.p.k., które miało wpływ na
treść orzeczenia przez uchylenie zaskarżonego apelacją wyroku i przekazanie
sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania mimo braku podstaw
do wydania takiego rozstrzygnięcia.
III KS 24/26
3
Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z treścią art. 437§2 k.p.k. uchylenie orzeczenia i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach
wskazanych w art. 439§1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeśli jest konieczne
przeprowadzenie na nowo przewodu sądowego w całości.
Powiązanie tego przepisu z treścią art. 539a§3 k.p.k., w którym wymieniono
podstawy tego środka zaskarżenia, jednoznacznie wskazuje, że Sąd Najwyższy
rozpoznając skargę na wyrok sądu odwoławczego ogranicza się wyłącznie do
badania, czy w sprawie, na etapie postępowania przed sądem I lub II instancji,
zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza (przy czym w zakresie
postępowania przed sądem I instancji – tylko na zarzut podniesiony w skardze)
albo doszło do uchylenia wyroku mimo braku formalnych przeszkód określonych w
art. 454 k.p.k. lub też konieczne jest przeprowadzenie na nowo w całości przewodu
sądowego (vide: uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25
stycznia 2018r., sygn. akt I KZP 13/17 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 10 lutego 2017r., sygn. akt IV KS 6/16). Z powyższego wynika również, że
uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego winno jednoznacznie wskazywać, która z
przesłanek określonych w art. 437§2 k.p.k. była podstawą uchylenia wyroku sądu I
instancji i przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.
Jak wskazał w uzasadnieniu swego wyroku Sąd Odwoławczy „wobec
błędnego uznania, że nastąpiło przedawnienie karalności czynu oraz jednocześnie
naruszenia dyspozycji art. 7 k.p.k. i wydania wyroku w sposób sprzeczny ze
zgromadzonym materiałem dowodowym oraz wskazaniami logiki i doświadczenia
życiowego zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 454 § 1 k.p.k.”.
Stwierdzenie powyższe formalnie wypełnia wymogi wskazania podstawy
uchylenia zaskarżonego wyroku, nie zawiera jednak w istocie przedstawienia pełnej
argumentacji, która Sąd ten do takiej konkluzji doprowadziła.
Na rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego wpłynęły dwie, w dużej mierze
niezależne od siebie okoliczności – ustalenie, że oskarżony wywiązywał się z
III KS 24/26
4
obowiązku alimentacyjnego w latach 2018-19 w tym stopniu, że wysokość
istniejącej za ten czas zaległości nie pozwala na przyjęcie, że wypełnione zostały
znamiona przestępstwa z art. 209§1 k.k. oraz uznanie, że karalność niealimentacji
za lata 2013 – 2017 uległa przedawnieniu.
Sąd Odwoławczy co do tych dwu okoliczności wskazał jedynie, że do
przedawnienia nie doszło, gdyż postanowieniem z dnia 14 listopada 2014r.
postępowanie o czyn z art. 209§1 k.k. umorzono, a następnie podjęto je w dniu
17 listopada 2023r. na podstawie art. 327§1 k.p.k. (k. 5 uzasadnienia wyroku SO).
Zakładając, że w tym trybie takie podjęcie postępowania i prowadzenie go
przeciwko oskarżonemu w ogóle było możliwe (a nie w trybie art. 327§2 k.p.k.),
stwierdzić należy, że postępowanie takie może być podjęte ale nie później niż
nastąpiło przedawnienie karalności danego czynu (M. Kurowski, komentarz do art.
327 teza 5, w Świecki Dariusz (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I.
Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2026).
Niealimentacja, co do której prowadzono postępowanie w 2014r.
obejmowała okres od 18.03.2011r. do 14.11.2014r., a zatem 5-letni okres
przedawnienia upływałby 14 listopada 2019r. Okres ten jednak może zostać
wydłużony w oparciu o art. 102§1 k.k. o kolejne 10 lat skoro w tym czasie wszczęto
postępowanie (według stanu prawnego obowiązującego od 2 marca 2016r. - Dz.U.
z 2016r., poz.189).
Kolejnym zagadnieniem jest kwestia wypełnienia znamion przestępstwa
z art. 209§1 k.k. w okresie od 2018 do 2019r. W tej przestrzeni Sąd Rejonowy
dokonał ewidentnie błędnej oceny, choć nie do końca w świetle wątpliwości
wskazanych przez Sąd Odwoławczy.
Przestępstwo z art. 209§1 k.p.k. ma charakter trwały, a zatem uznanie,
że oskarżony popełnił je w innym okresie niż zarzucony, nie prowadzi do
uniewinnienia go od części zarzuconego czynu. Tak więc Sąd Rejonowy
dochodząc do wniosku, że niealimentacja w niniejszej sprawie trwała w latach
2013-2017, powinien zmienić jedynie opis przypisanego czynu, a więc że trwała od
15 października 2013 do 31 grudnia 2017r. Jeżeli następnie przyjętoby, że
karalność takiego czynu uległa przedawnieniu, postępowanie w tym zakresie
należałoby umorzyć. Skoro zaś przyjęto, że oskarżony popełnił zarzucony mu czyn,
III KS 24/26
5
choć w innym okresie, niż opisano to w akcie oskarżenia, to nie było podstaw do
uniewinnienia go od jego popełnienia – nawet w sytuacji zachodzenia co do tej
części zarzutu ujemnej przesłanki procesowej.
Wskazane względy zadecydowały o nieuwzględnieniu skargi.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł jak na
wstępie.
[WB]
[r.g.]
Jerzy Grubba
Piotr Mirek
Paweł Wiliński
