III KO 2/25
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Antoni Bojańczyk
Dnia 21 maja 2025 r.
w przedmiocie wniosku obrońcy skazanego M.J. o wznowienie z urzędu
postępowania o wznowienie zakończonego uprzednio zarządzeniem Sądu
Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt III KO 86/24, o braku podstaw do
wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem
Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2024 r., sygn. akt III KK 109/24, o oddaleniu
kasacji obrońców skazanego jako oczywiście bezzasadnych, na podstawie art. 530
§ 2 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 in fine k.p.k. zarządził:
odmówić przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania z
urzędu jako niedopuszczalnego z mocy ustawy.
UZASADNIENIE
W dniu 7 stycznia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo obrońcy
skazanego M. J. sygnalizujące konieczność wznowienia z urzędu postępowania w
sprawie zarejestrowanej w Sądzie Najwyższym pod sygn. akt III KO 86/24, w której
w dniu 22 sierpnia 2024 r. wydano zarządzenie o braku podstaw do wszczęcia
przez Sąd Najwyższy procedury wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego
zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2024 r., sygn.
akt III KK 109/24, o oddaleniu kasacji obrońców skazanego jako oczywiście
III KO 2/25
2
bezzasadnych, na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w
zw. z art. 540 § 3 k.p.k. w zw. z art. 9 § 2 k.p.k. oraz uchylenia ww. zarządzenia
Sądu Najwyższego. Jednocześnie obrońca skazanego wniosła o obciążenie
Skarbu Państwa kosztami postępowania o wznowienie postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu sygnalizacji obrońca skazanego w punktach 1-9 dosłownie
powtórzyła argumentację zawartą w uprzednio złożonym wniosku o wznowienie z
urzędu postępowania kasacyjnego w sprawie III KO 86/24 zaś w punktach 10-14
wskazała na zaistnienie przesłanki uzasadniającej wznowienie postępowania z
urzędu z uwagi na wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w
art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. polegającej na nienależytej obsadzie sądu, który wydał
zarządzenie z dnia 22 sierpnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt III KO 86/24, o braku
podstaw do wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego. Jak zaznaczyła w pkt.
12, "SSN Marek Motuk objął urząd sędziego Sądu Najwyższego w następstwie
wniosku Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw, co do której test niezależności od władzy ustawodawczej oraz
wykonawczej ma wynik negatywny". W ostatnim z punktów skonstatowała, że skoro
sędzia SN Marek Motuk uzyskał nominację na stanowisko sędziego Sądu
Najwyższego na skutek rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa, której kształt
został określony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., a następnie wydał zarządzenie o
braku podstaw do wszczęcia przez Sąd Najwyższy procedury wznowienia z urzędu
postępowania kasacyjnego, to stosownie do uchwały trzech Izb SN, jak również
uwzględniając argumentację wyrażoną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka
w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko
Polsce (skarga nr 43447/19), w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. w sprawie
Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (połączone skargi nr 49868/19 i
57511/19) oraz w wyroku z dnia 3 lutego 2022 r. w sprawie Advance Pharma sp. z
o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20), uznać należało, że orzeczenie to jest
obarczone wadą w postaci nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt
2 k.p.k. (k. 2-4).
Pismo to zostało zarejestrowane w repertorium "KO" pod sygn. III KO 2/25
jako sygnalizacja wznowienia z urzędu postępowania wobec zgłoszenia uchybienia
III KO 2/25
3
wymienionego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału
III Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2025 r.). Na podstawie
zarządzenia Prezesa Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2025 r.
sprawa ta została przydzielona sędziemu referentowi, wyznaczonemu do składu
jednoosobowego (k. 7).
Wniosek obrońcy skazanego o wznowienie postępowania, stanowiący – z
uwagi na wskazanie uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 k.p.k. – sygnalizację
wznowienia z urzędu postępowania, jest niedopuszczalny z mocy ustawy. Nie jest
bowiem możliwe wznowienie, zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu, samego
postępowania o wznowienie, zakończonego uprzednio prawomocnym
postanowieniem sądu o oddaleniu wniosku o wznowienie, stwierdzającym brak
podstaw do wznowienia postępowania z urzędu, jak również odmawiającym
przyjęcia wniosku wobec jego oczywistej bezzasadności.
Dlatego też należało w oparciu o treść przepisów art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z
art. 429 § 1 in fine k.p.k. – odpowiednio stosowanych na etapie postępowania o
wznowienie postępowania (art. 545 § 1 k.p.k.) – odmówić jego przyjęcia.
Jedynie na marginesie – odnosząc się do twierdzeń wskazanych w
uzasadnieniu wniosku obrońcy skazanego o wznowienie z urzędu postępowania o
wznowienie – przypomnieć należy, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem
orzecznictwa i nauki procesu karnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 20 maja 2010 r., V KO 47/10, OSNKW 2010, z. 8, poz. 73; postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2011 r., III KO 99/10, LEX nr 736767;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2016 r. LEX nr 206779 oraz D.
Świecki (w:) D. Świecki (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz
aktualizowany, art. 540, LEX/el. 2018; J. Grajewski (w:) L. Paprzycki (red.),
Komentarz aktualizowany do art. 425-673 Kodeksu postępowania karnego, art. 540,
LEX/el. 2015) wznowienie postępowania jest dopuszczalne w tych sprawach, które
zostały zakończone prawomocnym orzeczeniem rozstrzygającym o przedmiocie
procesu (czyli o odpowiedzialności karnej oskarżonego, odpowiedzialności
odszkodowawczej Skarbu Państwa za niesłuszne skazanie, ukaranie, tymczasowe
aresztowanie i zatrzymanie oraz odszkodowanie i zadośćuczynienie na podstawie
ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec
III KO 2/25
4
osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa
Polskiego) albo o dopuszczalności orzekania w tej kwestii, a więc tych postępowań,
które dotyczą głównego, zasadniczego przedmiotu procesu karnego.
Wbrew twierdzeniom obrońcy skazanego wyrażonym w pkt. 11 uzasadnienia
pisma sygnalizacyjnego, nie jest zatem możliwe, zarówno na wniosek strony, jak i z
urzędu, wznowienie samego postępowania o wznowienie, zakończonego uprzednio
prawomocnym orzeczeniem sądu o braku podstaw do wznowienia z urzędu, czyli
tak jak w niniejszej sprawie zakończonego uprzednio zarządzeniem Sądu
Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt III KO 86/24, o braku podstaw do
wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem
Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2024 r., sygn. akt III KK 109/24, o oddaleniu
kasacji obrońców skazanego jako oczywiście bezzasadnych. Przedmiotem samego
postępowania o wznowienie nie jest bowiem odpowiedzialność karna oskarżonego,
lecz stwierdzenie zasadności wskazanych we wniosku podstaw wznowieniowych.
Nie jest to także postępowanie autonomiczne w stosunku do głównego przedmiotu
procesu. W tym sensie nie ma ono charakteru autonomicznego i nie jest
orzeczeniem kończącym postępowanie karne.
Nie można zgodzić się z twierdzeniami obrońcy skazanego dotyczącymi
możliwości wznowienia postępowania stwierdzającego brak podstaw do
wznowienia postępowania. Wprawdzie w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że
dopuszczalne jest wznowienie postępowania zakończonego wydaniem orzeczenia
o stwierdzeniu braku podstaw do wznowienia postępowania (por. np. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2010 r., sygn. III KO 96/09, jak również
stanowisko Sądu Najwyższego zawarte m. in. w postanowieniu z 14 czerwca 2018
r., III KK 235/18) to jednak Sąd Najwyższy nie podziela stanowiska, iż ta kategoria
orzeczeń należy do rzędu rozstrzygnięć objętych regulacją Rozdziału 56-go
Kodeksu postępowania karnego - Wznowienie postępowania. Trafnie bowiem
przyjmuje się w judykaturze, że cyt.: "[ni]e jest możliwe wznowienie, zarówno na
wniosek strony, jak i z urzędu, samego postępowania o wznowienie, zakończonego
uprzednio prawomocnym orzeczeniem sądu o oddaleniu wniosku strony lub o
braku podstaw do wznowienia ex officio" (postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 20 maja 2010 r. V KO 47/10, oraz zaprezentowaną tam szerzej argumentację;
III KO 2/25
5
tak również ⎯ m. in. ⎯ postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2013 r. II
KO 17/13 czy zarządzenie sędziego Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r.,
II KO 46/22).
Marginesowo tylko zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 542 § 3 k.p.k.
uchybienia ujęte w art. 439 § 1 k.p.k. stanowią przyczyny wznowienia postępowania
karnego z urzędu, przy czym wznowienie postępowania jedynie z powodów
określonych w art. 439 § 1 pkt 9 - 11 k.p.k. może nastąpić tylko na korzyść
skazanego. Jak słusznie zatem wskazał Sąd Najwyższy w sprawie III KO 86/24,
brak było podstaw do podjęcia działań z urzędu przez Sąd Najwyższy w
przedmiocie wznowienia postępowania kasacyjnego zakończonego
postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia z dnia 26 kwietnia 2024 r., sygn. akt III
KK 109/24. Instytucja wznowienia postępowania, jak wskazano już wyżej, dotyczy
bowiem postępowania sądowego rozstrzygającego w zakresie odpowiedzialności
karnej oskarżonego. Tymczasem postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26
kwietnia 2024 r., sygn. akt III KK 109/24, o oddaleniu kasacji obrońców skazanego
jako oczywiście bezzasadnych, nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym
postępowanie sądowe w zakresie odnoszącym się do jego odpowiedzialności
karnej. Takim orzeczeniem jest - pierwotny w stosunku do niego - wyrok skazujący
Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 15 lipca 2022 r., sygn. akt II K 1178/21,
zmieniony wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 26 maja 2023 r., sygn.
akt IX Ka 1743/22, od którego obrońcy skazanego wnieśli kasacje.
Jak podkreślono w uchwale Pełnego Składu Izby Karnej Sądu Najwyższego
z dnia 9 października 2000 r., sygn. akt IKZP 37/2000, zam. OSNKW 2000, z. 9 -
10, poz. 78, oddalenie kasacji jest jakościowo czymś zupełnie odmiennym niż
utrzymanie zaskarżonego orzeczenia w mocy. Oddalając kasację sąd orzeka
jedynie o niezasadności wniesionej skargi kasacyjnej, nie wkracza zaś w żadnym
zakresie w sferę, w której wyrok kończący postępowanie, korzysta już z powagi
rzeczy osądzonej. W uchwale tej wskazano, że z istoty postępowania kasacyjnego
wynika, iż nie jest też ono postępowaniem zmierzającym do rozstrzygnięcia "o
zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie karnej" w rozumieniu art. 6 ust. 1
Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, lecz
postępowaniem zmierzającym do zbadania zasadności tego nadzwyczajnego
III KO 2/25
6
środka zaskarżenia, jakim jest kasacja, wniesionego już po prawomocnym
zakończeniu postępowania.
W licznych judykatach Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że
niedopuszczalny z mocy ustawy jest wniosek o wznowienie postępowania
kasacyjnego, gdyż orzeczenie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie jest
orzeczeniem kończącym postępowanie w rozumieniu art. 544 § 2 k.p.k. w zw. z art.
540 § 1 in princ.k.p.k. Jest natomiast takim orzeczeniem wydane przez Sąd
Najwyższy, po uchyleniu w wyniku kasacji prawomocnego wyroku, orzeczenie
następcze o umorzeniu postępowania lub o uniewinnieniu oskarżonego (por. np.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt III KO
53/99, OSNKW 2001, z. 7 - 8, poz. 67, z dnia 27 czerwca 2001 r., III KO 115/00,
OSNKW 2001, z. 9 - 10, poz. 83, z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt V KO 87/10 i
powołane w nim orzeczenia, zam. R - OSNKW 2010, poz. 2369, z dnia 19 sierpnia
2015 r., sygn. akt IV KO 46/15, OSNKW 2015, z. 12, poz. 104, a także
postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2023 r.,
sygn. akt I KZP 17/22, Legalis).
Kierując się powyższym zarządzono, jak na wstępie.
[PŁ]
[a.ł]
