III KO 176/24
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Stanisław Stankiewicz
Dnia 27 marca 2025 r.
w sprawie A.H.
skazanej za czyn z art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 231 § 2 k.k.
w związku z pismem obrońcy skazanej sygnalizującym potrzebę wznowienia z
urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 19
maja 2023 r., sygn. akt III KK 342/22 o oddaleniu kasacji obrońcy jako oczywiście
bezzasadnej,
na podstawie art. 542 § 3 k.p.k.
zarządza:
1) stwierdzić niedopuszczalność wznowienia z urzędu
postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z
dnia 19 maja 2023 r., sygn. akt III KK 342/22 o oddaleniu kasacji
obrońcy jako oczywiście bezzasadnej;
2) odpis zarządzenia doręczyć skazanej i jej obrońcy wraz z
pouczeniem o braku zażalenia;
3) zakreślić sprawę w repertorium KO jako załatwioną w inny
sposób.
UZASADNIENIE
W dniu 22 października 2024 r. obrońca skazanej A.H. złożył do Sądu
Najwyższego pismo sygnalizujące w trybie art. 9 § 2 k.p.k. potrzebę wznowienia z
III KO 176/24
2
urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 19
maja 2023 r., sygn. akt III KK 342/22 o oddaleniu kasacji obrońcy jako oczywiście
bezzasadnej.
W uzasadnieniu pisma wskazano, iż podstawą sygnalizacji jest ujawnienie w
sprawie uchybienia stanowiącego tzw. bezwzględną przyczynę odwoławczą z art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k. Miało ono polegać na tym, że w składzie Sądu Najwyższego,
który wydał wskazane wyżej postanowienie zasiadali sędziowie powołani na urząd
sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.
3), w sytuacji gdy udział w procesie powołania sędziów organu, który nie daje
gwarancji niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej, podważa prawo
oskarżonego do rozstrzygnięcia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd.
W kontekście powyższego należy stwierdzić, iż pismo obrońcy nie stanowi
wniosku o wznowienie postępowania w rozumieniu przepisów Rozdziału 56
Kodeksu postępowania karnego, stanowiąc wyłącznie sygnalizację możliwości
zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, stanowiącej podstawę do
wznowienia z urzędu prawomocnie zakończonego postępowania (por.
postanowienie SN z 7 grudnia 2021 r., V KZ 39/21). Tak też od dawna wskazuje się
w orzecznictwie i piśmiennictwie, uznając, iż wznowienie postępowania na
podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w związku z ujawnieniem się jednego z uchybień
wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może nastąpić tylko z urzędu, nie zaś na
wniosek strony (zob. uchwała [7] SN z 7 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW 2005, z.
6, poz. 48). Pismo sygnalizacyjne złożone w trybie art. 9 § 2 k.p.k. nie implikuje
więc po stronie sądu, do którego je skierowano, ani prawa, ani obowiązku jego
rozpoznania (por. postanowienie SN z 11 stycznia 2022 r., IV KZ 55/21).
Jednocześnie brak jest możliwości postąpienia z pismem sygnalizacyjnym tak,
jakby stanowiło ono wniosek o wznowienie postępowania (por. postanowienie SN z
17 stycznia 2024 r., I KO 53/23). Rzecz jednak w tym, że w niniejszej sprawie
wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego było
prawnie niedopuszczalne z przyczyn wskazanych niżej.
III KO 176/24
3
Podzielić bowiem trzeba wyrażany od lat w orzecznictwie i doktrynie pogląd,
że - w świetle stanowczego brzmienia art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 k.p.k.
w zw. z art. 544 § 1 i 2 k.p.k. - niedopuszczalne jest wznowienie z urzędu
postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji.
Dostrzec na tym tle należy, że w uchwale z dnia 9 października 2000 r. (I KZP
37/00), Sąd Najwyższy (orzekający w składzie całej Izby Karnej), udzielając
odpowiedzi na pytanie prawne (na gruncie stanu prawnego ukształtowanego
nowelą z dnia 20 lipca 2000 r. (Dz. U. nr 62, poz. 717) dotyczące tego, czy
oddalenie kasacji, wniesionej od prawomocnego wyroku, powinno następować w
formie postanowienia, czy też w formie wyroku, skonstatował m.in., że zakres
rozstrzygania w postępowaniu kasacyjnym został przez ustawodawcę ograniczony
wyłącznie do kwestii zbadania podstaw określonych w art. 523 k.p.k. Z istoty
postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest ono postępowaniem zmierzającym
do rozstrzygnięcia „o zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie karnej" w
rozumieniu art. 6 ust. 1 KE, lecz postępowaniem zmierzającym do zbadania
zasadności skargi kasacyjnej, wniesionej już po prawomocnym ukończeniu
postępowania. Powyższy pogląd podtrzymywany był w późniejszym orzecznictwie.
W postanowieniu SN z 12 kwietnia 2001 r. (III KO 53/99), stwierdzono iż oddalając
kasację Sąd Najwyższy orzeka jedynie o niezasadności skargi kasacyjnej, i w
żadnym wypadku nie wkracza w sferę, w której zaskarżony kasacją wyrok korzysta
z powagi rzeczy osądzonej. W takiej sytuacji to właśnie ten wyrok jest "orzeczeniem
kończącym postępowanie karne. Orzeczeniem kończącym postępowanie karne, o
jakim mowa w art. 544 § 1 i 2 k.p.k. nie jest natomiast orzeczenie Sądu
Najwyższego, wydane w wyniku rozpoznania kasacji, którym kasację tę oddalono.
Analogiczne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 maja 2010 r.
(V KO 47/10), gdzie wskazał, że w świetle art. 540 k.p.k. wznowienie dotyczy
„postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem". Wszelkie
zatem podstawy wznowieniowe, w tym i określone w art. 542 § 3 k.p.k. (wznowienie
z urzędu), dotyczą tylko takiego postępowania. Tym samym podkreślono, że nie
jest możliwe wznowienie, zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu, samego
postępowania o wznowienie, zakończonego uprzednio prawomocnym orzeczeniem
sądu o oddaleniu wniosku strony lub o braku podstaw do wznowienia ex officio.
III KO 176/24
4
Inne rozumienie tej konstrukcji prowadzić by musiało w konsekwencji do przyjęcia,
że możliwe jest również wznowienie postępowania kasacyjnego, zakończonego
oddaleniem kasacji, gdyż kończy je przecież prawomocne orzeczenie sądu, i to w
sytuacji, gdy niedopuszczalna jest już sama kasacja od orzeczenia zapadłego w
wyniku uprzedniego rozpoznania kasacji (art. 539 k.p.k.).
W postanowieniu z 13 kwietnia 2016 r. (III KO 130/15), Sąd Najwyższy,
odwołując się do szeregu wcześniej wydanych judykatów, wskazał natomiast, iż
jest oczywiste, że postępowanie kasacyjne zakończone postanowieniem Sądu
Najwyższego oddalającym kasację w ogóle nie podlega procedurze wznowieniowej.
Ugruntowane od lat stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie jest
jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do licznych, szczegółowo uzasadnianych
judykatów w tym miejscu należy jedynie podkreślić, że wznowienie, określone
przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 § 3 k.p.k., następuje w odniesieniu do
postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Do tej kategorii
orzeczeń należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego rozstrzygające merytorycznie
o przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po uchyleniu zaskarżonego
orzeczenia) o umorzeniu postępowania, czy uniewinnieniu (art. 537 § 2 k.p.k.). Nie
należy do niej natomiast postanowienie Sądu Najwyższego oddalające kasację,
jako że postanowienie to - rozstrzygające jedynie o niezasadności skargi (i
niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu na podstawie art. 536
k.p.k.) - nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą kasacją zostało
zaskarżone i które zakończyło postępowanie. W takim razie, w świetle art. 544 § 2
k.p.k. oraz przepisów wymienionych powyżej, nie ulega wątpliwości, że
postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu
Najwyższego oddalającym kasację jest niedopuszczalne.
Jednocześnie tożsamy pogląd wyrażany jest również w literaturze (zob. T.
Grzegorczyk [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, Kraków 2003;
D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Z. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2013; J. Matras [w:] Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, wyd. II, red. K. Dudka, Warszawa 2020; D.
Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks
postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2020).
III KO 176/24
5
Nadto za trafnością przywołanego wyżej stanowiska opowiedział się również
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 23 marca 2023 r., (I KZP 17/22).
W orzeczeniu tym, rozważając kwestię zasadności odstąpienia od
zaprezentowanego wyżej paradygmatu interpretacyjnego (i w konsekwencji
dopuszczenia możliwości wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego
zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji), w związku z eksponowanymi
przez sąd pytający względami dotyczącymi kryzysu konstytucyjnego związanego z
ukształtowaniem Krajowej Rady Sądownictwa w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r., wskazano m.in., że: „nie budzi oczywiście wątpliwości okoliczność,
że sygnalizowane kwestie dotyczące kryzysu konstytucyjnego są niezwykle ważkie.
Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie poszerzonym wymagają one jednak
stosownej interwencji ustawodawcy, a nie dostosowywania wykładni przepisów do
tej szczególnej sytuacji poprzez odejście od utrwalonych od wielu lat, tak w
orzecznictwie, jak i w literaturze poglądów prezentowanych na omawianym gruncie.
Stabilna wykładnia prawa stanowi przecież istotną wartość (…). Powyższe
rozważania w ocenie Sądu Najwyższego w składzie poszerzonym implikują
stwierdzenie, że skoro postanowienie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie
jest prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu
art. 540 § 1 k.p.k. to nie wchodzi w grę możliwość wznowienia z urzędu w trybie art.
542 § 3 k.p.k. wobec ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 §
1 k.p.k. postępowania kasacyjnego zakończonego wydaniem wskazanego
postanowienia. Ujawnienie uchybienia z kręgu art. 439 § 1 k.p.k. w postępowaniu
kasacyjnym w związku z oddaleniem kasacji nie rzutuje w żadnym razie na
konieczność wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym
orzeczeniem, a więc prawomocnie rozstrzygającego o odpowiedzialności karnej
oskarżonego”.
Wszystko co powyżej wskazano nakazuje uznać, że brak jest podstaw do
odstępowania od przedstawionej wyżej, utrwalonej linii interpretacyjnej. Wobec tego
w przedmiotowej sprawie należało stwierdzić niedopuszczalność wznowienia z
urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 19
maja 2023 r., wydanego w sprawie o sygn. akt III KK 342/22, o oddaleniu kasacji
obrońcy jako oczywiście bezzasadnej.
III KO 176/24
6
Mając na względzie powyższe, zarządzono jak na wstępie.
[WB]
[a.ł]
