III KK 209/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 września 2025 r.
SSN Antoni Bojańczyk
po rozpoznaniu w dniu 9 września 2025 r.
w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron,
sprawy A. P.,
skazanej z art. 119 § 1 k.w.,
z powodu kasacji wniesionej na korzyść skazanej przez prokuratora
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 5 grudnia 2024 r., sygn. akt IX Ka 270/24,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Kielcach
z dnia 27 listopada 2023 r., sygn. akt IX K 1347/22,
na podstawie art. 531 § 1 zd. pierwsze k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1. pozostawić kasację bez rozpoznania;
2. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążyć
Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Kasacja wniesiona przez Prokurator Rejonową Kielce-Wschód w Kielcach
okazała się niedopuszczalna z mocy ustawy ⎯ w konsekwencji należało ją
pozostawić bez rozpoznania.
Dalsze rozważania należy zacząć od poczynienia szeregu uwag
dotyczących procedury, na podstawie której sądy powszechne orzekały w sprawie
III KK 209/25
2
A. P. i na podstawie której należy także, w rezultacie, orzekać na etapie
postępowania kasacyjnego (korespondencja procedury do przedmiotu
postępowania, zob. m. in. art. art. 1 i 400 k.p.k., art. 1 § 1 k.p.s.w.). Rzecz w tym
bowiem, że nadzwyczajny środek zaskarżenia został oparty przez jego autorkę na
przepisach Kodeksu postępowania karnego (por. petitum kasacji oraz
sformułowane w niej zarzuty), a tymczasem w sprawie orzekano (od pewnego
momentu, w związku ze zrewidowaniem pierwotnej oceny prawnej czynu
zarzuconego oskarżonej zaprezentowanej w akcie oskarżenia przez sąd a quo ⎯
por. uwagę poniżej) na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w
s p r a w a c h o w y k r o c z e n i a.
W sprawie orzeczono bowiem w przedmiocie trzech czynów
zakwalifikowanych przez sąd orzekający in merito jako wykroczenia z art. 119 § 1
k.w. (za co A. P. na podstawie przepisów Kodeksu wykroczeń została wymierzona
kara łączna grzywny w wysokości 1000 złotych). Doszło zatem na etapie
postępowania pierwszoinstancyjnego do konwersji podstawy procesowej orzekania
(przejścia z procedury karnej na procedurę wykroczeniową ⎯ por. art. 400 k.p.k.).
Nie jest w takiej sytuacji konieczne wydanie odpowiedniego orzeczenia, które
otwierałoby drogę do zmiany podstawy ustawy procesowej, takie przejście
(konwersja procesowa) następuje z mocy ustawy w razie ujawnienia się w toku
postępowania, że czyn(y) objęty(e) aktem oskarżenia stanowi(ą) wykroczenie. Do
takiej właśnie konwersji przepisów procesowych doszło w niniejszej sprawie.
Świadczy o tym wyraźnie nie tylko postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach
wydane – na wniosek obrońcy oskarżonej A. P. o zmianę kwalifikacji prawnej czynu
z art. 81 k.p.s.w. w zw. z art. 399 k.p.k. i prowadzenie postępowania w trybie
postępowania wykroczeniowego – na podstawie art. 399 § 1 k.p.k. o uprzedzeniu
obecnych na rozprawie stron o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu
zabronionego z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 2 k.k. objętego zarzutem aktu
oskarżenia poprzez przyjęcie w granicach zarzutu trzech czynów z art. 119 § 1 k.w.
(k. 152v. akt sprawy IX K 1347/22). Zresztą w doktrynie przyjmuje się, że konwersja
przepisów procesowych z Kodeksu postępowania karnego na Kodeks
postępowania w sprawach o wykroczenia winna być właśnie poprzedzona
uprzedzeniem o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej ze przestępstwa na
III KK 209/25
3
wykroczenie, por. m. in. P. Hofmański (red.), E. Sadzik i K. Zgryzek, Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, t. II, Warszawa 1999, s. 403). Te kierunek
myślenia wzmacnia także analiza sentencji wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach z
dnia 27 listopada 2023 r., sygn. akt IX K 1347/22 (w pkt. II-gim sąd ten orzeka o
kosztach sądowych postępowania i opłacie na podstawie przepisów Kodeksu
postępowania w sprawach o wykroczenia). Także wniesiona w sprawie apelacja
została ⎯ prawidłowo ⎯ oparta na przepisach Kodeksu postępowania w sprawach
o wykroczenia (czego dowodzi powołanie się przez jej autora na art. 109 § 2
k.p.s.w.), bowiem orzeczono o odpowiedzialności za wykroczenia na podstawie
przepisów Kodeksu wykroczeń. Skoro orzekanie w postępowaniu o sygn. akt IX K
1347/22 odbywało się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach
o wykroczenia, to tym samym także kasacja powinna zostać oparta na przepisach
procedury wykroczeniowej. Konstatacja ta ma z kolei istotne implikacje z punktu
widzenia procesowej oceny dopuszczalności wniesionego w sprawie
nadzwyczajnego środka zaskarżenia.
Powstaje bowiem pytanie, czy jakiekolwiek znacznie z punktu widzenia
oceny kasacji wniesionej przez Prokuratora Rejonowego Kielce-Wschód w Kielcach
Prokuratora Rejonowego Kielce-Wschód w Kielcach może mieć ta okoliczność, że
podniesiono w niej zmaterializowanie się uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt
1 k.p.k., a więc bezwzględnej przyczyny odwoławczej stypizowanej w Kodeksie
postępowania karnego? Na to pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej, o ile
bowiem przepis art. 526 k.p.k. nakłada na autora kasacji obowiązek podania, który
przepis prawa materialnego lub prawa procesowego został pogwałcony (St.
Zabłocki [w:] Z. Gostyński (red.) i in., Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t.
III, Warszawa 2004, s. 532), to przecież ta ocena prawna zaprezentowana w
nadzwyczajnym środku zaskarżenia nie wiąże sądu kasacyjnego, który
samodzielnie ocenia charakter prawny opisanego w kasacji uchybienia: instancja
kasacyjna nie jest związana oceną charakteru uchybienia wskazaną czy
zaproponowaną przez skarżącego (wyrok Sądu Najwyższego z 9 października
1997 r., sygn. II KKN 261/96, OSNKW, z. 1-2/1998 poz. 9). Niezależnie od tego
kwestia określonej, właściwej "kwalifikacji" uchybienia polegającego na tym, że
orzeczenie wydała osoba nieuprawniona do orzekania jest o tyle drugoplanowa, że
III KK 209/25
4
sąd kasacyjny winien takie uchybienie uwzględnić niezależnie od granic
zaskarżenia, podniesionych zarzutów i wpływu uchybienia na treść orzeczenia (art.
104 § 1 k.p.s.w.). Patrząc na rzecz całą z tej właśnie perspektywy można by
ostatecznie kwestię przepisów procesowych, na których oparto kasację wniesioną
w tej sprawie uznać za wtórną. Nie sposób jednak nie zauważyć, że ewentualne
„przekwalifikowanie” podstawy prawnej zarzutu kasacyjnego to nie jedyna kwestia
nurtująca w związku z konwersją procesową z przepisów Kodeksu postępowania
karnego na przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, która
miała miejsce w niniejszym postępowaniu. Otóż istotne jest przecież nie tylko to, jak
należałoby prawidłowo zakwalifikować określone uchybienie (określony stan
faktyczny zaprezentowany w środku zaskarżenia), ale to w j a k i sposób ustawa
procesowa, na podstawie której było prowadzone postępowanie kształtuje sam
model postępowania kasacyjnego (zasady i tryb postępowania kasacyjnego). Otóż
nie negując tego, że model postępowania kasacyjnego przewidziany przez Kodeks
postępowania karnego i Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia jest do
siebie zbliżony, a nawet przepisy tego ostatniego kodeksu odsyłają w znacznej
mierze do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy postępowania karnego w
postępowaniu kasacyjnym prowadzonym w sprawach o wykroczenia (art. 112
k.p.s.w.), to jednak występują pewne pomiędzy tymi dwoma modelami istotne
różnice.
Zgodnie bowiem z Kodeksem postępowania w sprawach o wykroczenia
uprawnienie do wniesienia kasacji przysługuje wąskiemu, taksatywnie określonemu
przez ustawę kręgowi podmiotów. Nie należą do tego kręgu strony postępowania, w
tym oskarżyciel publiczny (inaczej w procedurze karnej ⎯ por. art. 520 § 1 k.p.k. w
zw. z art. 45 § 1 k.p.k.). Oznacza to tym samym, że prokurator, który w niniejszym
układzie procesowym działał jako oskarżyciel publiczny w postępowaniu, w trakcie
którego doszło do konwersji przepisów procesowych (ustaw procesowych) i
prowadzenia dalszego postępowania i orzekania na podstawie przepisów Kodeksu
postępowania w sprawach o wykroczenia nie posiada legitymacji do wniesienia
kasacji w sprawie. Służy ona bowiem jedynie Rzecznikowi Praw Obywatelskich
albo Prokuratorowi Generalnemu (art. 110 § 1 zd. pierwsze k.p.s.w.).
III KK 209/25
5
W efekcie zatem tylko jeden z tych podmiotów może w ramach
przysługujących mu uprawnień procesowych ⎯ oczywiście gdyby taka była jego
wola ⎯ rozważyć skuteczne wniesienie nadzwyczajnego środka zaskarżenia od
wydanego na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o
wykroczenia wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 5 grudnia 2024 r., sygn.
akt IX Ka 270/24. W takim środku zaskarżenia możliwe byłoby postawienie zarzutu
zmaterializowania się bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w 104 § 1
pkt 1 k.p.s.w. (art. 111 k.p.s.w.) związanego ze statusem ustrojowym sędziego,
który ferował wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 5 grudnia 2024 r., sygn.
akt IX Ka 270/24.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak sentencji postanowienia, o
kosztach sądowych postępowania kasacyjnego rozstrzygając w oparciu o treść
przepisów art. 637a k.p.k. w zw. z art. 637 § 1 k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. w zw.
z art. 121 § 1 k.p.s.w.
[J.J.]
[r.g.]
