III CZP 19/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
19 listopada 2025 r.
SSN Mariusz Łodko (przewodniczący)
SSN Adam Doliwa
SSN Piotr Telusiewicz (sprawozdawca)
na posiedzeniu niejawnym 19 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie
przeciwko obowiązanemu T. F.
o wykonanie zabezpieczenia roszczenia pieniężnego prowadzonej przez
Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie
U. G. pod sygn. Km [...]
oraz w sprawie z wniosku prokuratora delegowanego do Prokuratury Regionalnej
w Szczecinie przeciwko obowiązanemu P. K.
o wykonanie zabezpieczenia roszczenia pieniężnego prowadzonej przez
Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie
B. K. pod sygn. Km […],
na skutek przedstawienia przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie
postanowieniem z 14 kwietnia 2025 r., I 1 Co 158/25,
zagadnienia prawnego:
„Czy w razie złożenia do komornika sądowego przez prokuratora
prowadzącego postępowanie przygotowawcze wniosku o wykonanie
zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, o których mowa w art. 291 § 1
k.p.k., na podstawie wydanego w trybie tego przepisu postanowienia,
sąd rejonowy, przy którym działa komornik, wypłaca tymczasowo
komornikowi w trybie art. 46 ust. 1 u.k.k. opłaty, o których mowa w art.
31 ust. 1 i 2 u.k.k.?”.
odmawia podjęcia uchwały.
Adam Doliwa Mariusz Łodko Piotr Telusiewicz
III CZP 19/25
2
UZASADNIENIE
W toku postępowań przygotowawczych, prokurator jako organ prowadzący
postępowanie, na podstawie art. 291 k.p.k., art. 292 § 1 i 2 k.p.k., art. 293 § 1 k.p.k.
wydał postanowienie o zabezpieczeniu, na mieniu podejrzanych, wykonania
grożących im orzeczeń w przedmiocie grzywny, środka kompensacyjnego, kosztów
sądowych przez zajęcie praw majątkowych. Następnie w trybie art. 292 § 1 k.p.k.
w zw. z art. 743 § 1 k.p.c. w zw. z art. 796 § 1 k.p.c. wystąpił do komornika
sądowego o wykonanie tego zabezpieczenia. Komornik sądowy w trybie art. 46 § 1
ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (dalej jako: u.k.k.) zwrócił
się w pierwszej kolejności do sądu rejonowego (przy którym działa) o opłatę stałą (o
której mowa w art. 31 ust. 1 u.k.k.) i zaliczkę na wydatki. Sąd mu je wypłacił.
Następnie, po wykonaniu zabezpieczenia, komornik sądowy zwrócił się o opłatę
stosunkową (o której mowa w art. 31 ust. 2 u.k.k.) i wówczas prezes sądu skierował
do sądu egzekucyjnego wystąpienie o zbadanie – w trybie art. 759 § 2 k.p.c. –
zasadności obciążania sądu tym rodzajem opłaty egzekucyjnej.
Na skutek tego referendarz sądowy wydał postanowienia, którymi zmienił
postanowienia komorników w przedmiocie kosztów postępowania w ten sposób, że
wyeliminował z nich zarówno opłatę stałą (z art. 31 ust. 1 u.k.k.) jak i opłatę
stosunkową (z art. 31 ust. 2 u.k.k.). Powołał się na art. 45 ust. 2 u.k.k. zgodnie
z którym Skarb Państwa nie uiszcza opłat egzekucyjnych, a tym samym nie jest
podmiotem zwolnionym od tych opłat w rozumieniu art. 46 ust. 1 u.k.k. W obu
postępowaniach komornicy zaskarżyli postanowienia referendarza sądowego
wnosząc o ich uchylenie.
W toku rozpoznawania powyższych skarg Sąd Rejonowy dla m.st.
Warszawy w Warszawie dostrzegł poważne wątpliwości prawne, którym dał wyraz
w zagadnieniu przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.
Sformułował je w następujący sposób: „Czy w razie złożenia do komornika
sądowego przez prokuratora prowadzącego postępowanie przygotowawcze
wniosku o wykonanie zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, o których mowa w art.
291 § 1 k.p.k., na podstawie wydanego w trybie tego przepisu postanowienia, sąd
III CZP 19/25
3
rejonowy, przy którym działa komornik, wypłaca tymczasowo komornikowi w trybie
art. 46 ust. 1 u.k.k. opłaty, o których mowa w art. 31 ust. 1 i 2 u.k.k.?” Potrzebę
przedstawienia tego pytania Sąd Rejonowy uzasadnił wskazując i rozważając dwa
przeciwstawne kierunki wykładni, tj. ten odpowiadający stanowisku przyjętemu
przez referendarza sądowego w przedmiotowej sprawie oraz pogląd przeciwny,
zgodnie z którym komornik działający na podstawie art. 291 § 1 k.p.k. nie występuje
w roli statio fisci Skarbu Państwa i pozostaje zwolniony z kosztów komorniczych na
podstawie art. 96 ust. 1 pkt 6 u.k.s.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przedstawione zagadnienie prawne dotyczy art. 46 ust. 1 u.k.k. Zgodnie z
tym przepisem, sąd rejonowy, przy którym działa komornik, wypłaca tymczasowo
komornikowi, na jego wniosek, sumy odpowiadające wysokości należnych od
strony zwolnionej od kosztów komorniczych wydatków, opłat komorniczych, od
których zależy podjęcie czynności przez komornika, oraz opłaty, o której mowa w
art. 31 ust. 2. Zasadnicza wątpliwość Sądu Rejonowego dotyczy tego, czy
prokuratora traktować należy jako statio fisci Skarbu Państwa, a przez to stosować
również art. 45 ust. 2 u.k.k., zgodnie z którym Skarb Państwa nie ponosi opłat
egzekucyjnych. Rozróżnienie obu pojęć - zwolnienia od kosztów komorniczych oraz
nieponoszenia opłat - może z kolei stanowić podstawę stanowiska, za którym w
rozpoznawanej sprawie opowiedział się referendarz sądowy, a według którego
sumy wymienione w art. 46 ust. 1 u.k.k. wypłaca się wyłącznie za podmiot, który
został zwolniony od kosztów komorniczych, ale nie za podmiot, który nie uiszcza
opłat w zgodnie z art. 45 ust. 2 u.k.k.
Zgodnie z art. 291 § 1 k.p.k. w razie zarzucenia oskarżonemu popełnienia
przestępstwa, za które lub w związku z którym można orzec grzywnę, świadczenie
pieniężne, przepadek, środek kompensacyjny, zwrot pokrzywdzonemu lub innemu
uprawnionemu podmiotowi korzyści majątkowej, jaką sprawca osiągnął
z popełnionego przestępstwa, albo jej równowartości - może z urzędu nastąpić
zabezpieczenie wykonania tego orzeczenia na mieniu oskarżonego lub na mieniu,
o którym mowa w art. 45 § 2 k.k., jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że bez
takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie
III CZP 19/25
4
utrudnione. W myśl art. 292 § 1 k.p.k. zabezpieczenie następuje w sposób
wskazany w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, chyba że ustawa
stanowi inaczej. Według art. 771 k.p.c. zwolnienie od kosztów sądowych,
przyznane stronie przez sąd w postępowaniu rozpoznawczym lub z którego strona
korzysta z mocy ustawy, rozciąga się także na postępowanie egzekucyjne.
Stosownie do art. 45 ust. 1 u.k.k. zwolnienie od kosztów sądowych przysługujące
stronie z mocy ustawy albo przyznane stronie w postępowaniu rozpoznawczym
rozciąga się na koszty komornicze.
Prokurator, który wydał postanowienie zabezpieczające w postępowaniu
przygotowawczym i w celu jego wykonania złożył wniosek do komornika o podjęcie
czynności egzekucyjnych inicjuje postępowanie zabezpieczające, będące częścią
postępowania cywilnego. Zastosowanie w tym zakresie przepisów Kodeksu
postępowania cywilnego wynika bezpośrednio z art. 292 § 1 k.p.k. Ponieważ
w ustawie o kosztach komorniczych nie przewidziano przepisów szczególnych,
w których uregulowano wprost kwestię ponoszenia przez prokuratora kosztów
komorniczych, to zastosowanie w tym zakresie znajdują przepisy ustawy o
kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W art. 96 ust. 1 u.k.s.c. wśród
podmiotów niemających obowiązku uiszczania kosztów sądowych wymieniony
został również prokurator.
W uchwale składu siedmiu sędziów z 26 lutego 2015 r., III CZP 96/14
(OSNC 2015 nr 9, poz. 98) Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że w postępowaniu o
wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, wydanym na podstawie
art. 291 k.p.k., prokurator nie ponosi kosztów postępowania zabezpieczającego.
Stanowisko to Sąd Najwyższy wyraził na gruncie nieobowiązującej już ustawy z
dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tj. Dz.U. Nr 231, poz.
1376 zm.). Jako aktualne ocenić należy jednak wywody uzasadnienia uchwały, w
których wskazano, że uczestnictwo prokuratora w postępowaniu cywilnym ma na
celu ochronę praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego (art. 7, art.
55 i n. k.p.c.). Do tej kategorii należy inicjowanie przez prokuratora postępowania o
wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, które związane jest z
dążeniem do zapewnienia realnego poniesienia przez sprawcę majątkowych
konsekwencji popełnienia przestępstwa. W odniesieniu do wszystkich form udziału
III CZP 19/25
5
prokuratora w postępowaniu cywilnym ma zastosowanie ustawowe zwolnienie go
od kosztów sądowych, przewidziane w art. 96 pkt 6 u.k.s.c.
Podzielić należy także stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały z 15
stycznia 2025 r., III CZP 30/24 (OSNC 2025 nr 7-8, poz. 71), w którym Sąd
Najwyższy wyjaśnił, że sformułowanie art. 45 ust. 1 u.k.k., zgodnie z którym
zwolnienie od kosztów sądowych „rozciąga się na koszty komornicze” należy
rozumieć w ten sposób, że w postępowaniu egzekucyjnym strona korzysta ze
zwolnienia od kosztów komorniczych w zakresie adekwatnym do zwolnienia od
kosztów sądowych, przysługującego jej z mocy ustawy albo wskutek przyznania
zwolnienia w toku postępowania rozpoznawczego.
W konsekwencji, w ocenie Sądu Najwyższego, brak jest wątpliwości co do
tego, że prokurator działający na podstawie art. 291 § 1 k.p.k., jest z mocy ustawy
zwolniony od kosztów komorniczych.
Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że według utrwalonego stanowiska
Sądu Najwyższego przewidziana w art. 390 k.p.c. instytucja pytań prawnych
stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady niezależności sądów i z tego względu
ma charakter wyjątkowy (m.in. postanowienie składu siedmiu sędziów SN z 27
listopada 2002 r., III CZP 13/12, OSNC 2004, Nr 1, poz. 6; uchwała SN z 27 lutego
2008 r., III CZP 149/07, OSNC 2009, Nr 2, poz. 27; postanowienia SN: z 4
października 2002 r., III CZP 62/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 7; z 20 maja 2005 r., III
CZP 25/05, OSP 2006, nr 11, poz. 124; z 10 maja 2007 r., III CZP 32/07, OSNC
2008, nr 6, poz. 63; z 19 listopada 2008 r., III CZP 21/08; z 17 kwietnia 2009 r., III
CZP 10/09; z 19 sierpnia 2009 r., III CZP 48/09, OSNC-ZD 2010, nr B, poz. 53; z
14 czerwca 2019 r., III CZP 9/19, Biuletyn SN 2019, nr 9; z 24 stycznia 2020 r., III
CZP 54/19; z 9 października 2020 r., III CZP 73/19; z 29 października 2021 r., III
CZP 64/20). Zagadnienie prawne powinno dotyczyć problemu, którego
rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy jest rzeczywiście niezbędne do rozpoznania
środka odwoławczego, a zatem powinien istnieć bezpośredni związek przyczynowy
między problemem prawnym a sposobem rozpoznania sprawy (m.in.
postanowienia SN: z 6 marca 1998 r., III CZP 73/97; z 29 czerwca 2016 r., III CZP
10/16; z 12 września 2017 r., III SZP 2/17; z 15 lutego 2019 r., III CZP 87/18; z 5
III CZP 19/25
6
grudnia 2019 r., III CZP 37/19; z 24 stycznia 2020 r., III CZP 54/19; z 9
października 2020 r. III CZP 73/19; z 16 września 2021 r., III CZP 108/20). Jeżeli
przesłanki podjęcia uchwały nie są spełnione, Sąd Najwyższy odmawia podjęcia
uchwały (m.in. postanowienia SN: z 5 listopada 2014 r., III CZP 79/14; z 18
czerwca 2015 r., III CZP 30/15; z 28 stycznia 2016 r., III CZP 105/15).
W związku z powyższym zwrócić należy uwagę, że przedstawione
zagadnienie prawne dotyczy zakresu zastosowania art. 46 ust. 1 u.k.k., przy czym
z uzasadnienia postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego wynika, iż
nie budzi wątpliwości Sądu Rejonowego, że obowiązek wypłacenia komornikowi
tymczasowo opłat o których mowa w art. 31 ust. 1 i 2 u.k.k. powstaje, jeżeli
prokurator jest zwolniony od kosztów komorniczych. Wątpliwości Sądu dotyczą nie
tyle wykładni przepisów powołanych w treści przedstawionego pytania, ale wykładni
innych przepisów, dotyczących ponoszenia kosztów sądowych i komorniczych
przez prokuratora i Skarb Państwa. Nie znalazło to jednak bezpośredniego wyrazu
w treści przedstawionego zagadnienia.
Z powyższych przyczyn, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
postanowienia.
Adam Doliwa Mariusz Łodko Piotr Telusiewicz
[r.g.]
