Co stanowi przepis
Art. 759 KPC wyznacza podstawowy podział ról w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z § 1 czynności egzekucyjne wykonują komornicy, z wyjątkiem tych czynności, które ustawa zastrzega dla sądów. Paragraf 1(1) pozwala, aby czynności zastrzeżone dla sądu wykonywał referendarz sądowy, jednak wyłącza z jego kompetencji sześć kategorii spraw: stosowanie środków przymusu, orzekanie o ściągnięciu należności w trybie art. 873, stwierdzenie wygaśnięcia skutków przybicia i utraty rękojmi, sprawy o egzekucję świadczeń niepieniężnych (poza wydaniem rzeczy ruchomej), egzekucję przez zarząd przymusowy oraz egzekucję przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego. Paragraf 2 wprowadza nadzór judykacyjny: sąd z urzędu wydaje komornikowi zarządzenia zmierzające do zapewnienia należytego wykonania egzekucji i usuwa dostrzeżone uchybienia, a wyrażona w takich zarządzeniach ocena prawna wiąże komornika. Paragraf 3 daje sądowi możliwość zobowiązania komornika do składania sprawozdań z czynności podjętych na skutek tych zarządzeń.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się w każdym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego. Rozstrzyga on wątpliwości co do tego, kto jest właściwy do dokonania konkretnej czynności: zasadą jest kompetencja komornika, a właściwość sądu ma charakter wyjątku i musi wynikać z wyraźnego przepisu. Nadzór z § 2 sąd podejmuje z urzędu, a więc niezależnie od wniosku strony - wystarczy, że w toku sprawy dostrzeże nieprawidłowość, na przykład przy okazji rozpoznawania skargi na czynność komornika lub innego wniosku. Nadzór ten nie zastępuje środków zaskarżenia przysługujących stronom i nie służy merytorycznemu badaniu zasadności samego roszczenia stwierdzonego tytułem wykonawczym.
Przykład
Wierzyciel wnosi o wszczęcie egzekucji z rachunku bankowego dłużnika. Wszystkie typowe czynności - zajęcie rachunku, wezwanie banku, sporządzenie planu podziału - wykonuje komornik, bo to on jest organem egzekucyjnym w rozumieniu art. 759 § 1 KPC. Jeżeli sąd, rozpoznając skargę dłużnika, zauważy, że komornik zajął środki zwolnione spod egzekucji, może z urzędu wydać zarządzenie nakazujące usunięcie uchybienia; wyrażona w nim ocena prawna jest dla komornika wiążąca. Sąd może dodatkowo zobowiązać komornika do złożenia sprawozdania z wykonania tego zarządzenia, aby skontrolować, czy nieprawidłowość faktycznie została naprawiona.
Częste nieporozumienia
Pierwszy błąd to traktowanie art. 759 § 2 KPC jak samodzielnego środka zaskarżenia - strona może jedynie zasygnalizować uchybienie, a to sąd decyduje, czy podjąć działanie z urzędu. Drugi to przekonanie, że sąd może w tym trybie ocenić zasadność długu; nadzór dotyczy prawidłowości czynności egzekucyjnych, nie treści tytułu wykonawczego. Trzeci to przypisywanie referendarzowi pełni kompetencji sądu - katalog wyłączeń z § 1(1) jest zamknięty i ma charakter bezwzględny. Czwarty to przekonanie, że komornik może pominąć zarządzenie sądu, gdy ma odmienny pogląd prawny; przepis wprost wiąże go oceną sądu. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena prawidłowości konkretnych czynności zależy od okoliczności danego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.