Art. 758¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 758(1) KPC zawiera krótką, ale istotną normę wyłączającą. Stanowi on, że jeżeli stroną lub uczestnikiem postępowania egzekucyjnego jest sąd właściwy do podjęcia czynności, nie stosuje się przepisu art. 44(2) KPC. Art. 44(2) KPC przewiduje mechanizm wyznaczenia innego sądu do rozpoznania sprawy w sytuacji, gdy sam sąd (lub osoby z nim związane w sposób opisany w tym przepisie) występuje w sprawie jako strona. Ustawodawca uznał, że w postępowaniu egzekucyjnym ten mechanizm nie jest potrzebny, dlatego sprawa pozostaje w sądzie właściwym według ogólnych reguł egzekucyjnych. Innymi słowy, sam fakt, że sąd prowadzący czynności egzekucyjne jest jednocześnie stroną lub uczestnikiem tego postępowania, nie powoduje automatycznego przekazania sprawy innemu sądowi.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym, a więc w części trzeciej Kodeksu postępowania cywilnego, a nie w postępowaniu rozpoznawczym. Warunkiem jego zastosowania jest zbieg dwóch okoliczności: po pierwsze, sąd musi być stroną lub uczestnikiem konkretnego postępowania egzekucyjnego, po drugie, musi to być ten sam sąd, który jest właściwy do podjęcia danej czynności. Typowo chodzi o sytuacje, w których sąd występuje jako wierzyciel należności sądowych albo jako podmiot uczestniczący w postępowaniu z uwagi na swoje interesy majątkowe. Skutkiem normy z art. 758(1) KPC jest to, że nie dochodzi do wyznaczenia innego sądu w trybie art. 44(2) KPC, a czynności podejmuje sąd właściwy według zasad ogólnych.

Przykład zastosowania

Załóżmy, że sąd rejonowy egzekwuje należności zasądzone na rzecz Skarbu Państwa - tego samego sądu, na przykład nieuiszczone koszty sądowe. Formalnie sąd jest zatem wierzycielem, a jednocześnie jest sądem właściwym do nadzoru nad egzekucją prowadzoną przez komornika działającego przy tym sądzie. Gdyby stosować art. 44(2) KPC, należałoby rozważać wyznaczenie innego sądu do prowadzenia czynności. Dzięki art. 758(1) KPC takiego przekazania się nie dokonuje, a sprawa toczy się przed sądem właściwym według reguł egzekucyjnych, co pozwala uniknąć zbędnego przedłużania postępowania.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że art. 758(1) KPC pozbawia stronę wszelkich instrumentów służących zapewnieniu bezstronności. Przepis wyłącza jedynie mechanizm z art. 44(2) KPC, nie uchyla natomiast odrębnych instytucji dotyczących wyłączenia sędziego, które opierają się na innych podstawach. Drugim nieporozumieniem jest rozciąganie tej normy na postępowanie rozpoznawcze - przepis dotyczy wyłącznie postępowania egzekucyjnego. Trzeci błąd polega na przyjmowaniu, że przepis stosuje się zawsze, gdy stroną jest jakikolwiek sąd; chodzi wyłącznie o sąd właściwy do podjęcia danej czynności.

W indywidualnej sprawie egzekucyjnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena właściwości i dopuszczalnych środków zależy od konkretnych okoliczności.