III CZP 11/25
UCHWAŁA
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa (przewodniczący)
SSN Ireneusz Kunicki (sprawozdawca)
SSN Kamil Zaradkiewicz
3 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 3 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa W. W. i A. W.
przeciwko Bankowi
o ustalenie i zapłatę,
na skutek przedstawienia przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku
postanowieniem z 26 lutego 2025 r., I ACz 2187/24,
zagadnienia prawnego:
„1. Czy do niezbędnych kosztów procesu należnych stronie
reprezentowanej przez adwokata na podstawie art. 98 § 3 k.p.c. poza
wynagrodzeniem ustalanym w przy uwzględnieniu przedmiotu sprawy
objętej pozwem, należy doliczyć wynagrodzenie z tytułu rozpoznania
zawartego w pozwie wniosku o udzielenie zabezpieczenia?
2. w przypadku odpowiedzi pozytywnej na pytanie zawarte w pk.1., wg
jakiej stawki należy ustalić wynagrodzenie z tytułu rozpoznania
wniosku o zabezpieczenie zawartego w pozwie, a w szczególności
czy w wysokości 25% stawki obliczonej na podstawie § 2 w oparciu o
§ 8 ust. 1 pkt. 7 tj. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22
października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.
U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.)., czy w stałej kwocie 240zł w
oparciu o § 8 ust. 1 pkt. 3 ww. rozporządzenia, ewentualnie wg innej
wyżej niewymienionej?”.
podjął uchwałę:
Wynagrodzenie adwokata za prowadzenie sprawy obejmuje
reprezentowanie strony w postępowaniu zabezpieczającym.
Ireneusz Kunicki
(E.C.)
Adam Doliwa
Kamil Zaradkiewicz
III CZP 11/25
2
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 26 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku
przedstawił Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienie prawne:
„1. Czy do niezbędnych kosztów procesu należnych stronie reprezentowanej
przez adwokata na podstawie art. 98 § 3 k.p.c. poza wynagrodzeniem ustalanym
przy uwzględnieniu przedmiotu sprawy objętej pozwem, należy doliczyć
wynagrodzenie z tytułu rozpoznania zawartego w pozwie wniosku o udzielenie
zabezpieczenia?
2. W przypadku odpowiedzi pozytywnej na pytanie zawarte w punkcie
1, według jakiej stawki należy ustalić wynagrodzenie z tytułu rozpoznania wniosku
o zabezpieczenie zawartego w pozwie, a w szczególności czy w wysokości
25% stawki obliczonej na podstawie § 2 w oparciu o § 8 ust. 1 pkt 7 tj.
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.), czy
w stałej kwocie 240 zł w oparciu o § 8 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, ewentualnie
według innej wyżej nie wymienionej.”.
W sprawie, w której powstało przedstawione zagadnienie prawne pozew
w imieniu powodów wniósł zawodowy pełnomocnik - adwokat. W pozwie został
zgłoszony wniosek o zabezpieczenie roszczenia niepieniężnego. Sąd Okręgowy
w Białymstoku uwzględnił ten wniosek. Następnie zaś sąd ten uwzględnił
powództwo i zasądził od pozwanego na rzecz powodów tytułem wynagrodzenia
adwokackiego kwotę 10 800 zł za całą sprawę, tj. według stawki minimalnej
wynikającej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, t.j. Dz. U.
z 2023 r. poz. 1964 ze zm. (dalej: rozp. opł. adw.). Sąd pierwszej instancji nie
przyznał zaś powodom zwrotu odrębnego wynagrodzenia adwokackiego za
uwzględnienie wniosku o zabezpieczenie roszczenia.
Sąd drugiej instancji, przy rozpoznawaniu zażalenia powodów na
rozstrzygnięcie o kosztach procesu, powziął przedstawione na wstępie wątpliwości
prawne.
III CZP 11/25
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Przepisy ustawowe nie regulują bezpośrednio problematyki objętej
przedstawionym zagadnieniem prawnym. Podstawowe znaczenie dla rozstrzygania
o kosztach procesu ma art. 98 § 1 k.p.c., według którego strona przegrywająca
sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne
do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Przepis ten nie
określa jednak w ogóle składników kosztów podlegających zwrotowi stronie
wygrywającej proces.
Składniki kosztów procesu podlegających zwrotowi określa w ogólnym
zarysie art. 98 § 3 k.p.c., zgodnie z którym do niezbędnych kosztów procesu strony
reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż
stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty
sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Strona wygrywająca proces ma zatem prawo do zwrotu od strony przegrywającej
wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika będącego adwokatem, ale według
„stawek nie wyższych niż określone w odrębnych przepisach”. Przytoczony przepis
wyłącza możliwość przyznania stronie wygrywającej proces zwrotu kosztów
wynagrodzenia adwokackiego, jeżeli stosowna opłata nie została określona
w „odrębnych przepisach”. Zgodnie zaś z art. 98 § 4 k.p.c. wysokość kosztów
sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów
stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego
i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.
Problematyki objętej przedstawionym zagadnieniem prawnym nie reguluje
również art. 745 § 1 k.p.c., według którego o kosztach postępowania
zabezpieczającego sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym postępowanie
w sprawie, a o kosztach postępowania zabezpieczającego później powstałych
rozstrzyga na wniosek strony sąd, który udzielił zabezpieczenia. Przepis ten
reguluje tylko chwilę rozstrzygania o kosztach postępowania zabezpieczającego
oraz sąd właściwy do tego rozstrzygnięcia.
2. Ocena przedstawionego zagadnienia prawnego zależy zatem od treści
i wykładni przepisów regulujących stawki opłat za czynności adwokackie. Przy
czym art. 16 ust. 2 ustawy z 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, t.j. Dz. U.
III CZP 11/25
4
z 2024 r. poz. 1564 ze zm.) nie reguluje bezpośrednio tych stawek, lecz odsyła ich
uregulowanie przez Ministra Sprawiedliwości w rozporządzeniu. Zgodnie z tym
przepisem Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady
Adwokackiej i Krajowej Rady Radców Prawnych, określi, w drodze rozporządzenia,
wysokość opłat za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości,
stanowiących podstawę do zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego
i kosztów adwokackich, mając na względzie, że ustalenie opłaty wyższej niż stawka
minimalna, o której mowa w ust. 3, lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej
stawki, może być uzasadnione rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym
nakładem pracy adwokata.
Stawki opłat za czynności adwokackie w poszczególnych sprawach
cywilnych zostały określone w § 2-9, 13a i 13b oraz 14 ust. 2-3 rozp. opł. adw.
W przepisach tych nie zostało wymienione expressis verbis postępowanie
zabezpieczające, a zatem nie określono odrębnej stawki opłat za czynności
adwokata w tym postępowaniu. We wskazanych przepisach rozp. opł. adw.
wymienione są stawki opłat adwokackich za czynności w poszczególnych
rodzajach spraw cywilnych, podlegających rozpoznaniu przez sądy, z podziałem na
postępowanie przed sądem pierwszej instancji i postępowanie wywołane
wniesieniem środka zaskarżenia (§ 10 ust. 1-5 rozp. opł. adw.). Przepisy te używają
bowiem expressis verbis pojęcia „sprawa”. Sprawa zaś to zagadnienie poddane
sądowi pod rozstrzygniecie w pozwie (wniosku wszczynającym postępowanie
nieprocesowe). Sprawa cywilna nazywana jest także „kwestią główną”, dla
odróżnienia od pojawiających się w danym postępowaniu kwestii incydentalnych
(ubocznych albo wpadkowych). Sąd rozstrzyga sprawę cywilną, wydając
orzeczenie co do istoty sprawy (wyrok, postanowienie co do istoty sprawy
w postępowaniu nieprocesowym).
W zasadzie w żadnym z przepisów § 2-9, 13a i 13b oraz 14 ust. 2-3 rozp.
opł. adw. nie uregulowano opłat za czynności adwokackie w postępowaniu
incydentalnym (ubocznym albo wpadkowym). Wyjątek stanowią jedynie: § 10 ust.
2 rozp. wyn. adw. określający stawki opłat w postępowaniu zażaleniowym oraz
§ 14 ust. 3 rozp. opł. adw., w którym uregulowano opłaty w postępowaniu ze skargi
na tzw. przewlekłość postępowania. Jednakże opłaty za czynności adwokackie
III CZP 11/25
5
w postępowaniu wywołanym wniesieniem środka zaskarżenia są regulowane
odrębnie (co do zasady w § 10 rozp. opł. adw.), niezależnie czy zaskarżono
orzeczenie co do istoty sprawy, czy też orzeczenie wydane w kwestii incydentalnej.
Natomiast „skarga na przewlekłość postępowania” jest traktowana przez niektórych
przedstawicieli nauki jako środek zaskarżenia.
Kwestia zabezpieczenia roszczenia nie jest sprawą cywilną (kwestią
główną), np. nie można wytoczyć powództwa o zabezpieczenie roszczenia.
Wniosek o zabezpieczenie roszczenia można zgłosić tylko co do konkretnego
uprawnienia (zabezpieczenie roszczenia dotyczy roszczenia procesowego, nie zaś
materialnoprawnego), stanowiącego kwestię główną, a zatem w konkretnej sprawie
cywilnej, która podlega albo będzie podlegała rozpoznaniu przez sąd (art.
730 § 1 i 2 k.p.c.). Wniosek o zabezpieczenie roszczenia można wprawdzie zgłosić
przed wytoczeniem powództwa, ale musi on dotyczyć konkretnego uprawnienia
i udzielone zabezpieczenie upada, jeżeli powództwo o to uprawnienie nie zostanie
wytoczone w terminie wyznaczonym przez sąd (art. 733 § 1 k.p.c.).
Postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem incydentalnym
(ubocznym wobec postępowania w sprawie). Postępowań incydentalnych jest
w polskim postępowaniu cywilnym wiele (np. postępowanie zabezpieczające,
o zabezpieczenie dowodów, o przywrócenie terminu, o zwolnienie od kosztów
sądowych, o ustanowienia adwokata albo radcy prawnego z urzędu, o oznaczenie
sądu właściwego do rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy – art. 45 k.p.c.,
o wyłączenie sędziego). Co do zasady w § 2-9, 13a i 13b oraz 14 ust. 2-3 rozp. opł.
adw. nie przewidziano odrębnej opłaty za czynności adwokackie w żadnym
z postępowań incydentalnych, z wyjątkiem postępowań zażaleniowych (gdy
zażaleniem zaskarżono postanowienie w kwestii incydentalnej) i postępowania ze
„skargi na przewlekłość”. Opłaty zostały przewidziane tylko za podejmowanie
czynności w sprawach cywilnych (kwestiach głównych) i obejmują one czynności
we wszystkich postępowaniach incydentalnych, powiązanych z postępowaniem
w sprawie. Odrębne uregulowanie opłaty adwokackiej w postępowaniu ze „skargi
na przewlekłość” również przemawia za tym, że we wszystkich innych
postępowaniach incydentalnych w pierwszej instancji opłaty adwokackie
(wynagrodzenie adwokackie) zawarte są w opłatach (wynagrodzeniu) za
III CZP 11/25
6
prowadzenie sprawy. W razie braku tego uregulowania nie przysługiwałaby
odrębna opłata za czynności adwokackie w tym postępowaniu.
3. Udzielenie odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne wymagało
także dokonania wykładni i rozważenia zastosowania § 20 rozp. opł. adw., zgodnie
z którym wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych
w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach
o najbardziej zbliżonym rodzaju. Również ten przepis stanowi o „sprawach
nieokreślonych w rozporządzeniu”. Podobnie jak w innych przepisach rozp. opł.
adw., pojęcie „sprawa” zostało użyte w tym przepisie w klasycznym rozumieniu,
a zatem jako kwestia główna przedstawiona sądowi do rozpoznania
i rozstrzygnięcia w powództwie. Wskazany § 20 rozp. opł. adw. nie uprawnia zatem
do poszukiwania przepisu najbardziej zbliżonego, aby określić i przyznać odrębne
wynagrodzenie adwokackie za czynności dokonywane w postępowaniach
incydentalnych, np. w postępowaniu zabezpieczającym.
4. Dużą ilość postępowań incydentalnych w ramach danego postępowania
w sprawie oraz ich dużą pracochłonność lub skomplikowany charakter, sąd
orzekający o kosztach postępowania rozpoznawczego może i powinien uwzględnić,
podwyższając zasądzoną kwotę w stosunku do minimalnej stawki opłaty
adwokackiej (wynagrodzenia adwokackiego) na podstawie § 15 ust. 3 rozp. opł.
adw. Oznacza to bowiem większy nakład pracy adwokata.
5. Postępowanie zabezpieczające w sprawach cywilnych składa się z dwóch
etapów (rozpoznawczego i wykonawczego). Niniejsza uchwała, zgodnie
z zakresem rozstrzyganego zagadnienia prawnego, dotyczy tylko etapu
rozpoznawczego (postępowania w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia przez
sąd – art. 730-757 k.p.c.). Nie dotyczy zaś etapu wykonawczego postępowania
zabezpieczającego (zob. art. 743 § 1 k.p.c.), koszty którego są regulowane
odrębnie.
Uchwała nie dotyczy także kosztów postępowania zażaleniowego
w postępowaniu zabezpieczającym (art. 741 § 1 i 2 k.p.c.), które również zostały
uregulowane odrębnie (§ 10 ust. 2 rozp. opł. adw.).
III CZP 11/25
7
Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści jak
w sentencji.
(E.C.)
[r.g.]
Ireneusz Kunicki Adam Doliwa Kamil Zaradkiewicz
