III CZP 8/25
UCHWAŁA
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
17 lipca 2025 r.
SSN Marcin Krajewski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Dariusz Pawłyszcze
SSN Krzysztof Wesołowski
na posiedzeniu niejawnym 17 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa R.M. i R.M.1.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek przedstawienia przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie
postanowieniem z 25 lutego 2025 r., I ACz 1922/24,
zagadnienia prawnego:
1. czy do kosztów postępowania zabezpieczającego, wywołanego
wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia niepodlegającego wykonaniu
przez organ egzekucyjny, złożonym w toku postępowania
rozpoznawczego, należą koszty zastępstwa procesowego strony
reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego ustalane
odrębnie od kosztów zastępstwa procesowego należnych za
postępowanie
rozpoznawcze?
2.w przypadku odpowiedzi twierdzącej - w jakiej wysokości należy
ustalać koszty zastępstwa procesowego strony reprezentowanej przez
adwokata lub radcę w postępowaniu zabezpieczającym?
podjął uchwałę:
Jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia został
rozstrzygnięty w postępowaniu rozpoznawczym, do kosztów
procesu, których zwrotu można żądać od strony przeciwnej, nie
zalicza się odrębnego wynagrodzenia adwokata za występowanie
w postępowaniu o udzielenie zabezpieczenia.
Dariusz Pawłyszcze
(E.M.)
Marcin Krajewski
Krzysztof Wesołowski
III CZP 8/25
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 18 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie ustalił
nieważność umowy kredytu zawartej przez powodów z pozwanym bankiem oraz
zasądził od pozwanego na rzecz powodów zwrot kwot uiszczonych na podstawie
nieważnej umowy. W toku postępowania odwoławczego zainicjowanego apelacją
pozwanego powodowie, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika,
wnieśli o zabezpieczenie roszczenia o ustalenie nieważności umowy przez
unormowanie praw i obowiązków stron na czas trwania postępowania w ten
sposób, że wstrzymany zostanie obowiązek spłaty rat kredytu przez powodów do
dnia prawomocnego zakończenia postępowania. We wniosku powodowie zażądali
także zasądzenia od pozwanego kosztów postępowania zabezpieczającego, w tym
kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami. Postanowieniem z 11 stycznia
2023 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie zabezpieczył roszczenie zgodnie ze złożonym
wnioskiem.
Wyrokiem z 23 sierpnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelację
pozwanego. W punkcie drugim wyroku Sąd zasądził od pozwanego na rzecz
powódki 8100 zł kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym
z odsetkami za czas od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Zasądzona kwota była równa wynagrodzeniu pełnomocnika powódki za udział
w postępowaniu apelacyjnym ustalonemu na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust.
1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Powódka wniosła zażalenie na zawarte w punkcie drugim wymienionego
wyroku postanowienie w przedmiocie kosztów procesu, domagając się zasądzenia
dodatkowo 2125 zł zwrotu kosztów postępowania zabezpieczającego przed Sądem
Apelacyjnym, które obejmowały 2025 zł kosztów zastępstwa procesowego w tym
postępowaniu. Zdaniem powódki, ze względu na to, że postępowanie
zabezpieczające zostało wszczęte przed Sądem Apelacyjnym, na podstawie
art. 745 § 1 k.p.c. Sąd ten powinien rozstrzygnąć o kosztach tego postępowania.
Ponieważ w rozporządzeniu ustalającym opłaty za czynności adwokackie nie
III CZP 8/25
3
występuje bezpośrednio kategoria sprawy związanej z postępowaniem
zabezpieczającym, do określenia wysokości wynagrodzenia – według powódki –
należy stosować przepisy o postępowaniu najbardziej zbliżonym, co oznacza
przepisy o postępowaniu egzekucyjnym, a mianowicie § 2 pkt 7 oraz § 8 ust. 1 pkt
7 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Przedstawiając zagadnienie prawne, Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że
problematyka kosztów postępowania zabezpieczającego została jedynie
fragmentarycznie uregulowana w art. 745 § 1 i 2 k.p.c. W doktrynie przyjmuje się
natomiast, że na koszty te składają się koszty udzielenia i wykonania
zabezpieczenia. Zgodnie z zacytowanym przez Sąd poglądem doktryny do kosztów
postępowania przed sądem rozpoznającym wniosek o udzielenie zabezpieczenia
należy zaliczyć opłatę sądową oraz koszty zastępstwa prawnego, a także
ewentualne koszty postępowania zażaleniowego. Sąd pytający powziął jednak
wątpliwość, czy koszty zastępstwa procesowego można uznać za celowe, jeżeli
wniosek o udzielenie zabezpieczenia został złożony w toku postępowania
rozpoznawczego, a samo zabezpieczenie nie wymagało wykonania w odrębnym
postępowaniu.
Z jednej strony Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że postępowanie
zabezpieczające jest jedynie akcesoryjne wobec postępowania rozpoznawczego –
pełni wobec niego rolę służebną, co przemawia przeciwko przyznaniu stronie
odrębnych kosztów zastępstwa procesowego. Przyjęcie tego stanowiska
oznaczałoby, że zwiększony nakład pracy pełnomocnika mógłby jedynie wpływać
na podwyższenie należnej stronie opłaty ponad wysokość opłaty minimalnej.
Z drugiej jednak strony Sąd Apelacyjny wskazał, że w orzecznictwie
przyjmuje się, iż postępowanie zabezpieczające cechuje „samodzielność
funkcjonalna i strukturalna”. Przejawia się ona w odmiennej roli postępowania
zabezpieczającego, którą jest udzielenie ochrony prawnej o charakterze jedynie
tymczasowym. Postępowanie zabezpieczające ma odrębny charakter, mimo że
toczy się w ramach postępowania rozpoznawczego. Przyjęcie takiego założenia
uzasadniałoby przyznanie stronie reprezentowanej w postępowaniu
III CZP 8/25
4
zabezpieczającym przez profesjonalnego pełnomocnika odrębnych kosztów
zastępstwa procesowego.
Uzasadniając drugie z zagadnień prawnych, przedstawione jedynie na
wypadek uznania, że stronie należy się zwrot takich odrębnie wyliczonych kosztów,
Sąd Apelacyjny wskazał, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie nie przewiduje
opłat za reprezentowanie strony w postępowaniu zabezpieczającym. Nie uzasadnia
to jednak przyjęcia, że nie ma podstaw do przyznania takiego wynagrodzenia, gdyż
decydują o tym przepisy proceduralne rangi ustawowej, a nie rozporządzenie.
Ponadto w samym rozporządzeniu zawarty jest § 20, zgodnie z którym wysokość
stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się,
przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju. Na tle
tego przepisu Sąd Apelacyjny rozważał możliwość zastosowania § 8 ust. 1 pkt 7
rozporządzenia odnoszącego się do postępowania egzekucyjnego, § 6 pkt 1
rozporządzenia dotyczącego m. in. do zabezpieczenia spadku, a także ogólnej
zasady wynikającej z § 2 rozporządzenia, odwołującej się do wartości przedmiotu
sprawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Problematyka kosztów postępowania zabezpieczającego jest jedynie
fragmentarycznie uregulowana w art. 745 k.p.c. W § 1 postanowiono, że o kosztach
postępowania zabezpieczającego sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym
postępowanie w sprawie, natomiast o kosztach powstałych później rozstrzyga na
wniosek strony sąd, który udzielił zabezpieczenia. Szczególnej sytuacji, w której
postanowienie udzielające zabezpieczenia zostało wydane przed wszczęciem
postępowania w sprawie, a uprawniony nie zachował wyznaczonego mu terminu do
jej wszczęcia, dotyczy art. 745 § 2 k.p.c. W takim przypadku obowiązany może
w terminie dwóch tygodni od upływu tego terminu złożyć wniosek o przyznanie mu
kosztów. Wniosek o przyznanie kosztów może również złożyć uprawniony, jeżeli
nie wytoczył sprawy dlatego, że obowiązany zaspokoił roszczenie. Z art. 745 k.p.c.
nie wynika jednak bezpośrednio odpowiedź na pytanie sformułowane przez Sąd
Apelacyjny.
III CZP 8/25
5
Przed przedstawieniem zagadnienia prawnego przez Sąd Apelacyjny
wynikająca z niej kwestia nie była bezpośrednio przedmiotem wypowiedzi Sądu
Najwyższego, natomiast 3 lipca 2025 r. zapadła uchwała w sprawie o sygn. III CZP
11/25, zgodnie z którą wynagrodzenie adwokata za prowadzenie sprawy obejmuje
reprezentowanie strony w postępowaniu zabezpieczającym.
Wypowiedzi doktryny odnoszące się do analizowanego problemu są z reguły
lakoniczne i możliwa jest ich różna interpretacja. Poszczególni autorzy na ogół
zaliczają do kosztów postępowania zabezpieczającego także wynagrodzenie
adwokata lub radcy prawnego, jednak często nie jest jasne, czy rozumieją przez to
osobne wynagrodzenie za udział w postępowaniu o udzielenie zabezpieczenia, czy
też jedynie wynagrodzenie za postępowanie w sprawie wykonania zabezpieczenia.
Na tym tle wyjątkiem jest nieco obszerniejsza wypowiedź M. Walasika (w: System
Prawa Procesowego Cywilnego. Postępowanie zabezpieczające, red. A. Jakubecki,
Warszawa 2016, s. 734-735), który przyjmuje, że jeżeli koszty zabezpieczenia są
rozliczane w puli kosztów postępowania w sprawie, niedopuszczalne byłoby
przyznanie dwóch wynagrodzeń (za postępowanie główne i zabezpieczające).
Zdaniem tego autora pozostawałoby to w sprzeczności z regułą rozliczenia kosztów
zabezpieczenia wspólnie z kosztami postępowania rozpoznawczego. Opłata
minimalna za postępowanie rozpoznawcze może jednak ulec podwyższeniu, jeżeli
uzasadnia to niezbędny nakład pracy pełnomocnika, w związku z czym istnieje
również możliwość podwyższenia opłaty, jeżeli radca prawny lub adwokat
reprezentował stronę zarówno w postępowaniu rozpoznawczym, jak
i zabezpieczającym. Przeciwko przyznaniu stronie zwrotu kosztów obejmującego
odrębne wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika za udział w postępowaniu
zabezpieczającym wypowiedziała się również J. Misztal-Konecka (Postępowanie
zabezpieczające i egzekucyjne w sprawach cywilnych, Warszawa 2019, s. 141-
142).
Za trafne należy uznać przedstawione w doktrynie rozróżnienie kosztów
postępowania o udzielenie zabezpieczenia i postępowania o wykonanie
zabezpieczenia. Łącznie koszty tych postępowań mogą zostać uznane za koszty
postępowania zabezpieczającego i są objęte art. 745 k.p.c., jednak postępowanie
mające na celu wykonanie zabezpieczenia toczy się z zasady przed innym
III CZP 8/25
6
organem niż sąd, który udzielił zabezpieczenia – z reguły przed komornikiem lub
sądem prowadzącym księgi wieczyste. Za przyznaniem odrębnych kosztów
zastępstwa procesowego za udział w postępowaniu w sprawie wykonania
orzeczenia o udzieleniu zabezpieczenia przemawia w tym przypadku odrębność
organu, przed którym toczy się postępowanie, a także to, że rozporządzenie
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności adwokackie oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22
października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (dalej łącznie
jako: „rozporządzenia w sprawie opłat z 2015 r.”) przewidują stawki za
występowanie przed takimi organami. W praktyce kwestia ta nie budzi większych
wątpliwości.
Podobnie nie powinno budzić wątpliwości, że zasadne jest przyznanie
w ramach zwrotu kosztów odrębnego wynagrodzenia profesjonalnego
pełnomocnika za postępowanie zażaleniowe, które toczyło się w ramach
postępowania zabezpieczającego (zob. post. SN z 22 lutego 2012 r., IV CZ
131/11). Gdy do rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji
właściwy jest sąd drugiej instancji (art. 741 § 2 zd. 1 k.p.c.), ten ostatni wniosek
można uzasadnić regułą przyznawania odrębnego wynagrodzenia za udział
w postępowaniu przed innym sądem lub organem. W pozostałych przypadkach
(zob. art. 741 § 2 zd. 2 k.p.c.) uzasadnieniem dla przyznania odrębnego
wynagrodzenia jest sama konstrukcja przepisów określających wysokość opłat za
czynności adwokatów i radców prawnych, gdyż przewidują one szczególną
wysokość opłat za udział w postępowaniu zażaleniowym (zob. § 10 ust. 2
rozporządzeń w sprawie opłat z 2015 r.).
Nie powinno ulegać wątpliwości, że o wymienionych kosztach postępowania
zabezpieczającego, za które należy się odrębne wynagrodzenie, tj. o kosztach
postępowania o wykonanie zabezpieczenia oraz o kosztach postępowania
zażaleniowego, zgodnie z art. 745 § 1 k.p.c. rozstrzyga sąd w orzeczeniu
kończącym postępowanie rozpoznawcze w sprawie. W świetle tego stwierdzenia
zasada orzekania o kosztach postępowania zabezpieczającego przez ten sąd nie
może zostać uznana za wystarczający argument przeciwko przyznaniu odrębnego
III CZP 8/25
7
wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego za udział w postępowaniu w sprawie
udzielenia zabezpieczenia.
Jak zauważył Sąd Apelacyjny, rozporządzenia w sprawie opłat z 2015 r. nie
przewidują odrębnej stawki za udział w postępowaniu zabezpieczającym.
Spostrzeżenie to nie jest całkowicie pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia
kwestii będącej przedmiotem przedstawionego zagadnienia prawnego. Do opłat
określonych w przepisach wymienionych rozporządzeń odwołuje się art. 98 § 3
k.p.c., a sposób określenia tych opłat w rozporządzeniach stanowi argument za
przyznaniem odrębnego wynagrodzenia w odniesieniu do poszczególnych etapów
postępowania – tj. postępowania apelacyjnego, zażaleniowego i kasacyjnego.
Argument ten sam w sobie nie przesądza jednak o niedopuszczalności przyznania
odrębnego wynagrodzenia za udział w postępowaniu w sprawie udzielenia
zabezpieczenia, gdyż – jak trafnie zauważył Sąd Apelacyjny – w § 20 obu
wymienionych rozporządzeń przewidziano, że sposób określenia stawek
w sprawach osobno nieuregulowanych ustala się, przyjmując za podstawę stawkę
w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju.
Zasadniczym argumentem przemawiającym za rozstrzygnięciem przyjętym
w uchwale jest charakter postępowania zabezpieczającego w przypadku objętym
przedstawionym zagadnieniem prawnym. Jeżeli wniosek o zabezpieczenie został
rozstrzygnięty w postępowaniu rozpoznawczym, postępowanie o udzielenie
zabezpieczenia jest zintegrowane z tym postępowaniem (stanowi jego część) i nie
służy realizacji innych celów niż cel postępowania rozpoznawczego. Jest ono
jednym z rodzajów postępowania pomocniczego (incydentalnego), a w odniesieniu
do takich postępowań nie ulega na ogół wątpliwości, że stronie nie należy się zwrot
kosztów obejmujących wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego odrębne od
wynagrodzenia za udział w postępowaniu rozpoznawczym, chyba że w ramach
postępowania incydentalnego toczyło się postępowanie zażaleniowe. Reguła ta
obejmuje np. postępowania w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych,
ustanowienia pełnomocnika z urzędu, zabezpieczenia dowodów czy wyłączenia
sędziego. Nie ma powodów, aby na tle tych postępowań incydentalnych
w odmienny sposób traktować postępowanie w sprawie udzielenia zabezpieczenia.
III CZP 8/25
8
Treść udzielonej odpowiedzi nie oznacza, że udział pełnomocnika
w postępowaniu zabezpieczającym toczącym się w ramach postępowania
rozpoznawczego pozostanie w każdym przypadku bez wpływu na wysokość
wynagrodzenia tego pełnomocnika stanowiącego podstawę do wyliczenia zwrotu
kosztów procesu. Niewątpliwie udział taki z reguły zwiększa niezbędny nakład
pracy adwokata lub radcy prawnego konieczny do reprezentowania strony;
rozpoznanie wniosku o udzielenie zabezpieczenia zwiększa też zawiłość sprawy.
Czynniki te zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo
o adwokaturze oraz art. 225 § 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych
należy wziąć pod uwagę przy ocenie, czy zasadne jest przyznanie wynagrodzenia
w wysokości wyższej niż stawka minimalna. Znajduje to potwierdzenie
i uszczegółowienie w § 15 ust. 3 rozporządzeń w sprawie opłat z 2015 r.
Ze względu na treść udzielonej odpowiedzi bezprzedmiotowe jest
odnoszenie się do drugiego z pytań przedstawionych przez Sąd Apelacyjny
dotyczącego podstawy określenia wysokości wynagrodzenia. Jedynie na
marginesie należy przy tym zwrócić uwagę, że pozostanie ono aktualne w tych
przypadkach, w których postępowanie zabezpieczające toczy się niezależnie od
postępowania rozpoznawczego, co może mieć miejsce np. w sytuacji przewidzianej
w art. 745 § 2 k.p.c. Przypadek ten nie występuje jednak w sprawie zawisłej przed
Sądem Apelacyjnym.
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak na wstępie.
Dariusz Pawłyszcze Marcin Krajewski Krzysztof Wesołowski
(E.M.)
[r.g.]
