III CO 242/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
6 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa C. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie
postanowieniem z 17 lutego 2026 r., I C 646/26,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania
równorzędnemu.
sprawy
innemu
Sądowi
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 17 lutego 2026 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli
w Warszawie, w sprawie z powództwa C. sp. z o.o. z siedzibą w P. przeciwko Bank
spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty wynikającej z zastosowania sankcji
kredytu darmowego, przedstawił Sądowi Najwyższemu tę sprawę w celu
rozważenia przekazania jej do innego sądu rejonowego z uwagi na dobro wymiaru
sprawiedliwości.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podniósł, że przedmiotowa sprawa została
mu przekazana do rozpoznania, jak sądowi właściwemu ze względu na siedzibę
pozwanego (art. 30 k.p.c.), postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań - Nowe
III CO 242/26
2
Miasto i Wilda w Poznaniu z 27 czerwca 2025 r. Postanowienie to zostało jednak
wydane, zdaniem Sądu występującego, z naruszeniem art. 372 k.p.c. Powodowa
spółka wniosła bowiem pozew do Sądu Rejonowego Poznań - Nowe Miasto i Wilda
w Poznaniu, dokonując wyboru sądu, przed którym sprawa ma się toczyć i nie
dopuściła się nadużycia prawa procesowego (art.41 k.p.c.).
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie stwierdził, że jest związany
wskazanym wyżej postanowieniem z 27 czerwca 2025 r., ale jest ono błędne, stąd
zadecydował o zwróceniu się do Sądu Najwyższego z wnioskiem opartym o art.
441 k.p.c. w celu rozważenia przekazania tej sprawy przez Sąd Najwyższy do
rozpoznania przez Sąd Rejonowy Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu ze
względu na dobro wymiaru sprawiedliwości. W ocenie Sądu występującego,
rozpoznanie przez niego tej sprawy spowoduje naruszenie konstytucyjnego
i konwencyjnego prawa powoda do rzetelnego procesu, którego jedną z gwarancji
jest rozpoznanie sprawy przez właściwy sąd.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Artykuł 441 § 1 k.p.c. pozwala Sądowi Najwyższemu na przekazanie sprawy
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro
wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu
jako organu bezstronnego. Przepis ten ma charakter wyjątkowy i stanowi
odstępstwo od konstytucyjnej zasady prawa do rozpoznania sprawy przez sąd
właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz od ustawowych reguł właściwości
określonych w art. 15-42 k.p.c. Z tego względu podlega wykładni ścisłej i nie może
być stosowany w sposób prowadzący do obejścia ustawowych zasad właściwości
ani zastępować środków prawnych służących kontroli czynności sądu, w tym
postanowień o przekazaniu sprawy. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości”
ma charakter oceny i wiąże się z koniecznością zapewnienia rozpoznania sprawy
w sposób bezstronny, w sprawiedliwym i rzetelnym postępowaniu, którego celem
jest wydanie merytorycznie prawidłowego orzeczenia. Nie chodzi tylko
o wewnętrzny aspekt bezstronności sądu, tj. subiektywną swobodę orzekania
III CO 242/26
3
i związaną z nią zdolność sądu do obiektywnego rozpoznania sprawy, lecz także,
na co akcent kładzie brzmienie art. 441 k.p.c., aspekt zewnętrzny, a zatem to, czy
okoliczności sprawy mogą wytworzyć w opinii publicznej przekonanie o braku
warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 29 stycznia 2026 r., III CO 1514/25 i z 12 grudnia 2025 r., III CO
1379/25). Nie jest to wartość samoistna, lecz instrumentalna - służy zapewnieniu
rzetelnego procesu oraz ochronie zaufania do sądów. Nie może być utożsamiane
ani z interesem stron, ani z dobrem organizacyjnym sądu, ani z samą sprawnością
postępowania. Elementy te mogą być brane pod uwagę jedynie pomocniczo i nie
mają charakteru dominującego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się,
że przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” obejmuje sytuacje szczególne,
w których rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy jest obiektywnie niemożliwe albo
mogłoby budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. Przesłanka
„dobra wymiaru sprawiedliwości” przewidziana w art. 441 k.p.c. może zostać uznana
za spełnioną jedynie wówczas, gdy sąd występujący wykaże istnienie konkretnych,
obiektywnych i nieusuwalnych przeszkóld uniemożliwiających rozpoznanie sprawy
przez sąd właściwy albo gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego
bezstronności w jakiejkolwiek obsadzie sędziów orzekających w tym sądzie.
W pozostałych przypadkach ingerencja w ustawowe zasady właściwości sądu nie
jest dopuszczalna (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia
2025 r., III CO 1379/25).
Ze względu na argumenty wskazane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-
Woli w Warszawie, uzasadniające wniosek o przekazanie sprawy przez Sąd
Najwyższy innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru
sprawiedliwości należy wskazać, że art. 441 § 1 k.p.c. nie może być też
wykorzystywany do korygowania ewentualnych uchybień procesowych w toku
postępowania lub usuwania skutków prawomocnych rozstrzygnięć, ewentualnie
zastępowania środków zaskarżenia. W szczególności przepis ten nie służy
ponownemu badaniu prawidłowości postanowień o przekazaniu sprawy między
III CO 242/26
4
sądami równorzędnymi, gdyż prowadziłoby to do obejścia art. 200 § 2 k.p.c.
i naruszenia zasady związania sądu, któremu sprawę przekazano. Odwołanie się
do art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujących prawo do sądu
i pewność prawa, nie zmienia zakresu zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. Prawo do
rozpoznania sprawy przez sąd właściwy ma charakter procesowy i jego realizacja
podlega kontroli w drodze środków zaskarżenia. Nie może ono stanowić podstawy
do pomijania skutków prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani do
korygowania zaniechać stron w zakresie korzystania z przysługujących im środków
prawnych umożliwiających kontrolę zasadności przekazania sprawy pomiędzy
sądami równorzędnymi. Przedstawione przez Sąd występujący wywody
kwestionują, w istocie, zasadność postanowienia Sądu Rejonowego Poznań -
Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z 27 czerwca 2025 r. o przekazaniu sprawy,
w szczególności dokonaną przez ten Sąd wykładnię art. 371 k.p.c., co nie jest
dopuszczalne ani skuteczne przy rozpoznawaniu przez Sąd Najwyższy wniosku na
podstawie art.441 k.p.c., ponieważ ten ostatni przepis nie służy, jak to już
akcentowano, korekcie jakichkolwiek decyzji procesowych. Instrumentem kontroli
prawidłowości przekazania sprawy między sądami równorzędnymi w oparciu o art.
20Ó § I4 k.p.c. jest zażalenie zainteresowanej strony postępowania do sądu drugiej
instancji (art. 391 § 1 pkt4 k.p.c.).
W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji.
Agnieszka Piotrowska
(A.D.)
[SOP]
