III CO 1514/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
29 stycznia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 stycznia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa C. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie
postanowieniem z 12 grudnia 2025 r., I C 3783/25,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania
równorzędnemu.
sprawy
innemu
sądowi
(R.N.)
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, rozpoznając sprawę
z powództwa C. (poprzednio H.) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z
siedzibą w P. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty
wynikającej z zastosowania sankcji kredytu darmowego, postanowieniem
z 12 grudnia 2025 r. (sygn. akt I C 3783/25), przedstawił Sądowi Najwyższemu
sprawę w celu rozważenia przekazania jej do innego sądu rejonowego z uwagi na
dobro wymiaru sprawiedliwości, wskazując w uzasadnieniu postanowienia
w szczególności Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu.
Sąd występujący wskazał, że sprawa została przekazana do niego
z naruszeniem art. 372 k.p.c. Powódka, jako nabywca wierzytelności od
III CO 1514/25
2
kredytobiorcy, wytoczyła powództwo, dokonując wyboru sądu na podstawie art. 372
k.p.c. ze względu na swoją siedzibę w P., ujawnioną w Krajowym Rejestrze
Sądowym. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu
postanowieniem z 8 października 2025 r. stwierdził jednak swoją niewłaściwość
miejscową i przekazał sprawę do Sądu Rejonowego dla Warszawy–Woli
w Warszawie z uwagi na siedzibę pozwanego (art. 30 k.p.c.), uznając, że art. 372
k.p.c. dotyczy wyłącznie sytuacji, w której powodem jest kredytobiorca - konsument,
a nie nabywca wierzytelności od konsumenta. Sąd ten zakwestionował również
siedzibę powódki ujawnioną w KRS, wskazując, że pod adresem wpisanym do
rejestru mieści się tzw. biuro wirtualne. Zdaniem Sądu poznańskiego, powódka
działała w złej wierze, wskazując fikcyjną siedzibę w celu uzyskania korzystniejszej
właściwości miejscowej. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie wskazał,
że zgodnie z art. 200 § 2 k.p.c. jest związany orzeczeniem o przekazaniu, jednak
uznał je za wadliwe i wskazał na potrzebę usunięcia skutków tej wadliwości.
Podkreślił znaczenie wpisu w KRS w postępowaniu cywilnym, sprzeczność
wykładni art. 372 k.p.c. dokonanej przez sąd przekazujący z jego brzmieniem
literalnym, oparcie się na orzecznictwie dotyczącym postępowania
administracyjnego, a także współczesne realia prowadzenia działalności
gospodarczej, w tym korzystanie z biur wirtualnych. Wskazał również na argumenty
konstytucyjne oraz na możliwe długofalowe konsekwencje pozostawienia w mocy
postanowienia o przekazaniu sprawy, w tym na liczbę podobnych spraw
rozpoznawanych przez Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda. W ocenie
Sądu występującego, pozostawienie w mocy skutków przekazania sprawy
naruszałoby dobro wymiaru sprawiedliwości, gdyż prowadziłoby do utrwalenia –
jego zdaniem – błędnej praktyki sądu poznańskiego i pozbawienia strony prawa
wyboru sądu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Artykuł 441 § 1 k.p.c. pozwala Sądowi Najwyższemu na przekazanie sprawy
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro
wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu
jako organu bezstronnego. Przepis ten ma charakter wyjątkowy i stanowi
odstępstwo od konstytucyjnej zasady prawa do rozpoznania sprawy przez sąd
III CO 1514/25
3
właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz od ustawowych reguł właściwości
określonych w art. 15-42 k.p.c. Z tego względu podlega wykładni ścisłej i nie może
być stosowany w sposób prowadzący do obejścia ustawowych zasad właściwości
ani zastępować środków prawnych służących kontroli czynności sądu, w tym
postanowień o przekazaniu sprawy. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości”
ma charakter oceny i wiąże się z koniecznością zapewnienia rozpoznania sprawy
w sposób bezstronny, w sprawiedliwym i rzetelnym postępowaniu, którego celem
jest wydanie merytorycznie prawidłowego orzeczenia. Nie chodzi tylko
o wewnętrzny aspekt bezstronności sądu, tj. subiektywną swobodę orzekania
i związaną z nią zdolność sądu do obiektywnego rozpoznania sprawy, lecz także,
na co akcent kładzie brzmienie art. 441 k.p.c., aspekt zewnętrzny, a zatem to, czy
okoliczności sprawy mogą wytworzyć w opinii publicznej przekonanie o braku
warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 5 marca 2020 r., IV CO 44/20). Nie jest to wartość samoistna, lecz
instrumentalna – służy zapewnieniu rzetelnego procesu oraz ochronie zaufania do
sądów. Nie może być utożsamiane ani z interesem stron, ani z dobrem
organizacyjnym sądu, ani z samą sprawnością postępowania. Elementy te mogą
być brane pod uwagę jedynie pomocniczo i nie mają charakteru dominującego.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że przesłanka „dobra wymiaru
sprawiedliwości” obejmuje sytuacje szczególne, w których rozpoznanie sprawy
przez sąd właściwy jest obiektywnie niemożliwe albo mogłoby budzić uzasadnione
wątpliwości co do jego bezstronności. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości”
przewidziana w art. 441 k.p.c. może zostać uznana za spełnioną jedynie wówczas,
gdy sąd występujący wykaże istnienie konkretnych, obiektywnych i nieusuwalnych
przeszkód uniemożliwiających rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy albo gdy
zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w jakiejkolwiek
obsadzie sędziów orzekających w tym sądzie. W pozostałych przypadkach
ingerencja w ustawowe zasady właściwości sądu nie jest dopuszczalna (por. m.in.
postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2025 r., III CO 1379/25).
Z uwagi na przyczyny wskazane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli
w Warszawie celem uzasadnienia przekazania sprawy przez Sąd Najwyższy
innemu sądowi z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości należy wskazać, że art.
III CO 1514/25
4
441 § 1 k.p.c. nie może być też wykorzystywany do korygowania uchybień
procesowych w toku postępowania, czy też usuwania skutków prawomocnych
rozstrzygnięć ani zastępowania środków zaskarżenia. W szczególności przepis ten
nie służy ponownemu badaniu prawidłowości postanowień o przekazaniu sprawy
między sądami równorzędnymi, gdyż prowadziłoby to do obejścia art. 200 § 2 k.p.c.
i naruszenia zasady związania sądu, któremu sprawę przekazano. Odwołanie się
do art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujących prawo do sądu
i pewność prawa, nie zmienia zakresu zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. Prawo do
rozpoznania sprawy przez sąd właściwy ma charakter procesowy i jego realizacja
podlega kontroli w drodze środków zaskarżenia. Nie może ono stanowić podstawy
do pomijania skutków prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani do
korygowania zaniechań stron w zakresie korzystania z przysługujących im środków
prawnych umożliwiających kontrolę zasadności przekazania sprawy pomiędzy
sądami równorzędnymi.
Tymczasem argumenty przedstawione przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-
Woli w Warszawie dotyczą w istocie oceny prawidłowości rozstrzygnięcia
zawartego w postanowieniu Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda
w Poznaniu z 8 października 2025 r. (sygn. akt I C 993/25, k.105 i n.), w którym
Sąd ten stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do Sądu
Rejonowego dla Warszawy‑Woli w Warszawie jako sądu właściwego miejscowo
i rzeczowo do jej rozpoznania. Sąd występujący zakwestionował zarówno
wykładnię art. 372 k.p.c., jak i ustalenia dotyczące siedziby powódki. Kwestie te
pozostają jednak poza zakresem kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu
prowadzonym na podstawie art. 441 § 1 k.p.c. Kontrola prawidłowości przekazania
sprawy między sądami równorzędnymi następuje w drodze zażalenia, z którego
strona nie skorzystała, wobec czego postanowienie to stało się prawomocne
z dniem 29 października 2025 r. (vide pkt 2 zarządzenia z 27 listopada 2025 r.
k. 112). Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do ponownego badania tej kwestii
i ingerowania w ocenę dokonaną przez Sąd przekazujący, gdyż prowadziłoby to –
jak to już wcześniej wyjaśniono - do obejścia art. 200 § 2 k.p.c. i naruszenia zasady
związania sądu, któremu sprawę przekazano, a także do niedopuszczalnej
III CO 1514/25
5
ingerencji w sferę zastrzeżoną dla niezawisłości sędziowskiej oraz wyłącznej
kognicji sądów powszechnych w zakresie ustalania właściwości.
Podnoszone przez sąd występujący argumenty dotyczące wykładni art. 372
k.p.c., znaczenia adresu ujawnionego w Krajowym Rejestrze Sądowym, ustaleń
dotyczących siedziby powódki, odwołania do uzasadnienia projektu ustawy
i wskazanego tam – zdaniem Sądu występującego – celu „odciążenia sądów
wielkomiejskich”, obaw o utrwalenie praktyki innego sądu oraz liczby podobnych
spraw w sądzie poznańskim, nie mieszczą się w zakresie przesłanki „dobra
wymiaru sprawiedliwości” w rozumieniu art. 441 § 1 k.p.c. Argumenty te stanowią
polemikę z decyzją o przekazaniu sprawy, a nie wskazują na istnienie
obiektywnych przeszkód w funkcjonowaniu sądu jako instytucji ani na okoliczności
mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności.
Tylko więc ubocznie należy zauważyć, że Sąd występujący nie wykazał
również, dlaczego wskazany przez niego Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto
i Wilda w Poznaniu miałby być właściwy do rozpoznania sprawy z uwagi na dobro
wymiaru sprawiedliwości. Samo wskazanie innego sądu, bez wykazania, że
dysponuje on realną możliwością szybszego lub bezstronnego rozpoznania sprawy,
nie spełnia wymogów wynikających z art. 441 § 1 k.p.c.
Nie stanowi również przesłanki zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. wskazanie
przez sąd występujący, że w sądzie poznańskim toczy się kilkanaście podobnych
spraw, które – według jego przewidywań – mogłyby zostać przekazane do sądów
właściwości miejscowej. Argument ten odnosi się do potencjalnych, przyszłych
skutków praktyki orzeczniczej, a nie okoliczności konkretnej sprawy. Argumenty
dotyczące przewidywanych skutków praktyki orzeczniczej innego sądu mają
charakter ogólny i systemowy, a art. 441 § 1 k.p.c. nie służy korygowaniu tego
rodzaju zjawisk. Przepis ten nie służy również reagowaniu na konsekwencje
orzeczeń innych sądów ani kształtowaniu jednolitości praktyki orzeczniczej poprzez
jednostkowe rozstrzygnięcia.
Podnoszone przez Sąd występujący argumenty natury konstytucyjnej też nie
zmieniają tej oceny. Powołanie się na prawo do sądu nie może uzasadniać
III CO 1514/25
6
ponownego badania prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani
prawa do wyboru sądu, wbrew skutkom związania wynikającym z art. 200 § 2 k.p.c.
W związku z powyższym Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie zachodzą
przesłanki określone w art. 441 § 1 k.p.c., uzasadniające przekazanie jej do innego
sądu równorzędnego.
Dariusz Dończyk
(A.G.)
[a.ł]
